Vexetación, ríos e solos en España

España está a cabalo entre tres rexións bioxeográficas diferentes: a eurosiberiana, a mediterránea e a macaronésica. Os pisos vexetais modifícanse en áreas de montaña, dando lugar a cliseries específicas en cada sistema montañoso. Tamén son específicas as formacións correspondentes ós bosques e matogueiras de ribeira, máis hidrófilos,  e nos que están presentes alisos, aveleiras, bidueiros, sauces e outras especies ripícolas.                          

                                              Consulta un cadro-resumo sobre a vexetación en EspañaCliseries vexetais nos sistemas montañosos españois

Consulta unha interesante web sobre a distribución da vexetación na península Ibérica.

Visita un catálogo de plantas invasoras en España.

Dá unha volta pola rede de parques nacionais de España e coñece as características da súa flora.

Visualiza a base de datos do proxecto Anthos, elaborado polo CSIC, para comprobar a distribución das diversas plantas na Península Ibérica. Busca específicamente información sobre características e distribución dos seguintes xéneros: Abies alba, Abies pinsapo, Alnus glutinosa, Betula alba, Castanea sativa, Chamaerops humilis, Corylus avellana, Dracaena draco, Eucalyptus globulus, Fagus sylvatica, Juniperus thurifera, Pinus halepensis, Pinus pinaster, Quercus ilex, Quercus robur, Quercus suber, Salix alba.

Consulta documentos interesantes do Ministerio de Medio Ambiente: a conservación da biodiversidade a través do establecemento da Rede Natura 2000, a loita contra a desertificación ou a prevención e loita contra os incendios forestais.

Sitúa os principais ríos españois con este material interactivo de Enrique Alonso.

Consulta un documento sobre os reximes fluviais dos ríos españois aloxado na rede educativa aragonesa, e outro sobre os tipos de solos da península. Consulta unha clasificación de solos establecida polo Soil Survey Staff de Estados Unidos e usada por Hispagua, en función das aptitudes agrícolas do terreo.

Coñece dun xeito pormenorizado a cartografía cos ríos de Galicia.

Realiza exercicios de repaso sobre os ríos de España

Advertisements

Agriculturas do mundo

  

A través de 10 imaxes do fotógrafo francés Yann-Arthus Bertrand imos descubrir diversas paisaxes agrarias do mundo:

I) En Madagascar, o paso do policultivo tradicional á ricicultura irrigada conlevou o desbrozamento de boa parte das altas terras da illa.

II) A deforestación da Amazonia está a crear inmensas superficies que se destinan esencialmente ó cultivo de cereais destinados ó mercado internacional para mantemento do gando, sobre todo soia.

III) En Malaisia, as tradicionais plantacións de hevea vense sustituídas nun inmenso territorio por plantacións de palmeiras de aceite que, como en calquera agricultura especulativa do Terceiro Mundo, se destinan á exportación.

IV) O relevo volcánico da illa indonesia de Bali aporta unha fertilidade natural moi apta para o cultivo intensivo do arroz.

V) Nos países asiáticos, o arroz remonta as abas máis empinadas das montañas para extenderse en socalcos e constituir a fonte nutritiva esencial da poboación, tal e como podemos apreciar nesta paisaxe nepalí, a 3.000 m. de altitude sobre o nivel do mar. Ou ben nun arrozal próximo ó anterior.

VI) En pleno Sahel, en Tombuctú (Mali), as microparcelas dos agricultores surten de productos hortícolas de autoconsumo a unha poboación que, debido ás periódicas secas, se víu obrigada a abandonar a gandaría extensiva.

VII) Nun medio árido, os israelís teñen desenvolvido unha agricultura mecanizada e baseada no regadío, que co tempo se ten diversificado e non procede da sobreexplotación de cursos fluviais e acuíferos, senón que se basea xa no rego pinga a pinga e na reciclaxe de augas xa usadas para o consumo doméstico. A oliveira destaca alí como cultivo netamente mediterráneo.

VIII) A agricultura mediterránea de secaño ten na triloxía mediterránea de trigo, vide e oliveira os seus cultivos característicos. En países industrializados como Francia, estas paisaxes están hoxe moi mecanizadas, dando lugar a unhas cifras de poboación activa moi baixas no sector primario. Esta paisaxe de Cognac inclúe trigo e oliveira en campos abertos. Ademáis, os openfields tradicionais están hoxe en mans da tecnoloxía. Neste mesmo país, as paisaxes tradicionais de bocage reconvertéronse hoxe en día a pastos para o gando na súa meirande parte.

IX) A agricultura de mercado dos Estados Unidos ben pode ser definida case como unha actividade sen apenas man de obra que produce esencialmente para o mercado interior e internacional. O monocultivo cerealista mecanizado en Montana é boa mostra da especialización que se produce nas distintas áreas do territorio.

X) A agricultura holandesa, netamente intensiva e consumidora de fertilizantes químicos, especialízase en cultivos hortícolas e flores, como estes campos de tulipáns que convirten ó país no primeiro exportador mundial. Os pólders destínanse específicamente á produción de pastos para o gando bovino.

Dominación colonial europea

  “En tempos anteriores á colonización –así que tampouco hai tanto- en África existiran máis de dez mil países, entre pequenos Estados, reinos, unións étnicas, federacións. Un historiador da Universidade de Londres, Ronald Oliver, no seu libro titulado African Experience (Nova Iorque, 1991), centra a súa atención no paradoxo, aceptado de xeito xeneralizado, segundo o cal os colonialistas europeos levaron a cabo a división de África. “¿División?”, exclama Oliver, asombrado. “Brutal e devastadora, pero ¡foi unha unificación! O número dez mil reducíuse a cincuenta.”

Ryszard Kapuscinski: Ébano

“Nós temos comprobado, bárbaros ingleses, que desenvolvestes unha natureza e uns costumes de lobo, saqueando e roubando bens pola forza (…). Viñestes ó noso país con espírito de lucro. ¿Que coñecementos tendes de nós? A vosa ansia de ganancias parécese á voracidade dos animais. En cambio, ignorades as nosas leis e as nosas institucións; nada sabedes de principios xustos (…). Máis alá da fortaleza dos vosos barcos, da violencia do disparo dos vosos fusís e da potencia dos vosos canóns, ¿que outras cualidades tendes?”

Panfleto dunha sociedade secreta chinesa. Cantón, 1856. 

Consulta un esquema-resumo da segunda revolución industrial e o imperialismo

A finais do século XIX prodúcese a segunda revolución industrial, coa aplicación de novas fontes de enerxía como a electricidade e o petróleo ós medios de transporte. Deste xeito, co cambio de século, prodúcense as primeiras experiencias de voo, as inxentes migracións transoceánicas, a difusión do automóbil:

O crecemento económico dos países industrializados, á percura de novos mercados para colocar os seus produtos, é unha das causas do imperialismo, mais non a única.

En febreiro de 1899, en McClure’s Magazine, o escritor británico Rudyard Kipling publica o seu poema “The White Man’s Burden”, expresión dunha ideoloxía pro-civilizadora do home branco sobre o resto da humanidade, un dos elementos que explican o imperialismo europeo de finais do século XIX. Olla criticamente un vídeo inspirado neste poema.

Aproveita para ler O corazón das tebras, narración autobiográfica ambientada no Congo belga devastado por Leopoldo II, a comenzos do século XX. O relato incluso serviría de inspiración para a película de Coppola Apocalypse Now, aínda que ambientada en Vietnam. Le ó respecto un artigo de Raquel Quinteiro sobre esta asociación. É tamén o momento de lembrar un discurso de 1883 do rei belga ós misioneiros, no que, entre outras cousas, di: “Padres, vós ides evanxelizar, mais esta evanxelización debe inspirarse antes que nada no interese de Bélxica.” Tamén podes visualizar un vídeo sobre o xenocidio no Congo (en francés) e ler extractos da obra de Adam Hochschild “A pantasma do rei Leopoldo” (en inglés).

Ó imperialismo europeo sumouse un imperialismo norteamericano inspirado na filosofía do Destino manifesto.

* Consulta unha composición de texto sobre as causas do imperialismo e as pautas para a súa redacción.

* Consulta unha composición de texto sobre as “xustificacións” para o imperialismo e as pautas para a redacción da mesma.

O prezo dos alimentos

  Estes días temos falado do incremento do prezo dos alimentos en destino como consecuencia de toda a cadea de intermediarios que engaden valor ó produto final. A este respecto, La Voz de Galicia publica un artigo, o día 21 de novembro de 2007, sobre o incremento dos prezos de orixe a destino dos produtos alimenticios.

Unha páxina do Ministerio de Agricultura, Pesca e Alimentación ofrécenos información semanal destes datos.

Unha tarde con Anna Leonowens

  Visionamos este xoves 22 de novembro, en sesión de tarde, a película “Ana e o rei”, baseada nas memorias da institutriz británica Anna Leonowens, que chegou en 1862 a Bangkok para facerse cargo da educación dos fillos do rei Mongkut, e en especial do herdeiro Chulalongkorn. A película ambiéntase en Siam, a antiga Tailandia, un territorio que logrou manter a súa independencia, nun difícil equilibrio xeoestratéxico entre a Birmania británica e a Indochina francesa. Neste ambiente refulxe a persoalidade de Anna, que transmite unha imaxe de serenidade e disciplina, partidaria de valores baseados na liberdade e igualdade da muller con respecto ó varón ou a abolición do escravismo. Todos eles son valores propios dunha sociedade vitoriana que está nese momento no seu máximo esplendor.

Ficha técnica e argumento da película

Consulta a ficha de traballo sobre “Ana e o rei”

Potencias europeas na segunda metade do XIX

A segunda metade do século XIX correspóndese cunha forte expansión industrial nos países punteiros de Europa, non exenta de crises económicas como a de 1873. As grandes potencias enfrontáronse a novos retos sociais e políticos, nun crecente clima de competencia e hostilidade.

Bota unha ollada ó resumo sobre a evolución das grandes potencias europeas na segunda metade do século XIX.

Consulta o texto do artigo Eu acuso, de Emile Zola, publicado en 1898, no que o novelista denuncia a actuación antisemita de membros do exército francés no caso Dreyfus.

Soluciona esta ficha con actividades sobre o tema.

Os vellos imperios (austro-húngaro, ruso e otomano) perviven como monarquías absolutas mentres se difunde o liberalismo en occidente. Sobre o imperio austro-húngaro, no que se producen algunhas reformas, podes ler este breve fragmento da obra “O busto do emperador”, de Joseph Roth:

“(…) A persoa da Súa Maxestade real e imperial, á que servira (o conde Morstin), nunca deixou de ser para el unha imaxe enteiramente fóra do común. Tería resultado imposible para o conde, por exemplo, ver ó Emperador como un home sen máis. A fe na xerarquía transmitida por tradición estaba tan firme e fortemente arraigada na alma de Franz Xaver que non amaba ó emperador polas súas cualidades humanas, senón polas imperiais. Rompía toda relación con amigos, coñecidos e parentes se, na súa presenza, deixaban caer algún comentario que ó seu parecer faltase ó respeto ó Emperador. Tal vez xa entón, moito antes da caída da monarquía, intuise que os comentarios á lixeira poden resultar moito máis mortíferos que os atentados dos criminais e os discursos solemnes de ambiciosos e revolucionarios individuos que pretenden arreglar o mundo. En tal caso, efectivamente, a historia tería dado a razón ós presentimentos do conde Morstin. Pois a vella monarquía austro-húngara, dende logo, non morreu por culpa do patetismo oco dos revolucionarios, senón por culpa do escepticismo irónico de quen debería ter constituído o seu fiel apoio.

(…) (O conde Morstin) Non tiña outra paixón ostensible que a de rebater a “cuestión das nacionalidades”. E é que, por aquel entón, o que chamaban a “cuestión das nacionalidades” empezaba a ser un tema candente na monarquía. Todo o mundo se proclamaba -quixérao ou obrigáseno a aparentar que quería- fillo de algunha das moitas nazóns que había no territorio da vella monarquía. Como é ben sabido, no século XIX descubrírase que todo individuo ten que pertencer a unha nazón ou a unha raza determinadas se realmente pretende ser recoñecido como cidadán burgués. “Da humanidade á bestialidade polo camiño da nacionalidade”, dixera o dramaturgo austríaco Grillparzer.”

O chanceler Bismarck tratou de illar a Francia e buscar o equilibrio entre as grandes potencias europeas asinando unha serie de tratados con Austria. Coa chegada ó poder do káiser Guillerme II, a weltpolitik alemá conducirá a un período de rearme e tensións que han de desembocar na Primeira Guerra Mundial. Consulta algúns tratados entre potencias europeas neste período.

Dous retratos de Elizabeth I e Filipe II

  

     

Con motivo da estrea en España de “Elizabeth I (A idade de ouro)” é prudente rescatar a iconografía áulica que se estilaba no retrato do século XVI, e opoñer dúas imaxes que representan ós monarcas enfrontados no contorno daquel ano 1588 en que tivo lugar o ataque da Armada Invencible ás costas británicas.

Unha é a da triunfante Elizabeth I, a Raíña Virxe que se amosa sedente e engalanada coas súas mellores xoias (perlas que se asocian á pureza, brocados que amosan a súa riqueza e poder), ós 55 anos, nunha imaxe de gloria que alude ó seu dominio sobre novas terras americanas –o primeiro descendente de inglés naceu na colonia norteamericana de Virxinia en 1587, e a raíña pousa a man dereita sobre ese territorio bautizado así en honor dela por Walter Raleigh– e á victoria sobre a Armada española que aparece remarcada en dous cadros situados detrás da maquillada faciana de Elizabeth. O retrato -pintado en 1588-89- está atribuido a George Gower.

A outra corresponde ó retrato de pé do monarca Filipe II, realizado por Juan Pantoja de la Cruz en 1590, que continúa a serie de retratos de poder que encadean Tiziano, Sofonisba Anguissola, Antonio Moro e Sánchez Coello. Pero esta vez o rei, de 63 anos, aínda que erguido, apoia a súa man dereita sobre unha cadeira que lle servía de alivio cando tiña habituais ataques de gota. Por enriba do traxe negro cinguido do monarca asoma unha leituguiña que nos permite fixar a mirada na barba branca e canosa dun varón con ollos un tanto afundidos.

A comparación destas imaxes coas da interpretación fílmica de Cate Blanchett e Jordi Mollá nos respectivos papeis de Elizabeth I e Filipe II descúbrenos un esaxerado rexuvenecemento de ambos. Máis ben parece que case esteamos ante a Elizabeth I á idade de 13 anos probablemente retratada por William Scrots e o Filipe II á idade de 24 anos inmortalizado por Tiziano.

Arte paleocristiá e bizantina

 

“A igrexa cristiá non é xa o edificio misterioso que oculta o simulacro dun deus, en certo sentido tampouco é simplemente a casa de Deus, senón un lugar de reunión, de comuñón e de oración dos fieis. É lóxico que os cristiáns se inspirasen na basílica mellor que no templo romano, xa que ela constituíra o tema social do mundo edilicio precedente. Tamén é natural que, a miúdo, tendesen a reducir as proporcións da basílica romana, xa que unha relixión do íntimo e do amor esixía un escenario físico humano, creado a escala daqueles a quen tiña que acoller e elevar espiritualmente. Esta foi a transformación cuantitativa ou dimensional; a revolución espacial consistiu en ordenar todos os elementos da igrexa na liña do camiño humano.”

Bruno Zevi (1981): Saber ver a arquitectura. Ed. Poseidón, Barcelona.



 

Os movementos sociais no século XIX

O vídeo que encabeza este tema corresponde a unha interpretación da “Internacional” -considerada como o himno oficial dos traballadores do mundo enteiro- na película de Ken Loach “Terra e liberdade” (1994), ambientada na guerra civil española de 1936-1939. A “Internacional” foi escrita polo communard Eugène Pottier en 1871, ano do estourido revolucionario da Comuna de París. En 1888 musicalizou a canción Pierre Degeyter.

Consulta un esquema-resumo sobre os movementos sociais no século XIX.

Visualiza unha presentación sobre algúns exemplos de socialismo utópico, marxismo e anarquismo.

Le e resume un comentario de Vargas Llosa sobre a “Viaxe a Icaria” de Étienne Cabet, a xeito de exemplo de como os socialistas utópicos tentaron levar á práctica algunhas das súas visións arcádicas.

Nunha entrevista publicada en El País (13 de novembro de 2007), o historiador británico Eric Hobsbawm di o seguinte canto ó marxismo:

“- O poder do marxismo. “Os marxistas crían que a clase obreira ía medrar, cando o que pasou é que deveceu e que países como Estados Unidos ou Inglaterra ata se están desindustrializando. A loita política baseada na loita das clases xa non é moi efectiva. Pero Marx sobrevive na súa concepción materialista da historia e na súa análise do capitalismo. No século XIX xa vaticinou a globalización, e cando se celebraba o 150 aniversario do Manifesto Comunista, as crises económicas do sueste asiático e de Rusia en 1997 e 1998 confirmaban as súas predicións. O poder do marxismo segue intacto. Non así moitas ideas políticas de Marx que obedecían, máis que á análise, a soños de igualdade.”

Podes consultar algunha definición clave do marxismo na obra “Principios do comunismo”, proxecto de programa da Liga dos Comunistas escrita por Engels en 1847, na que se definen algúns termos clave da doctrina marxista. E tamén a versión do “Manifesto comunista” redactado por Marx e Engels un ano despois.

Realiza a seguinte composición de texto sobre as ideoloxías que influiron nos movementos sociais do século XIX. Ver redacción da composición de texto sobre as ideoloxías do movemento obreiro.

No último cuarto do século XIX ten lugar a institucionalización de partidos socialistas democráticos nos diversos Estados de Europa, que reivindicarán os dereitos do proletariado competindo directamente cos partidos burgueses. En 1875 fúndase o SPD alemán, e catro anos despois Pablo Iglesias funda o PSOE en España. Dende a década seguinte existen partidos socialistas democráticos en Francia e Italia, e será en 1900 cando se cree o Partido Laborista británico.

Actividades de Historia Contemporánea 1º Bacharelato

 Presentámosvos algunhas actividades para aprender sobre o período da transición do Antigo Réxime e as revolucións liberais:

Unha composición de texto sobre a sociedade do Antigo Réxime. Ver redacción

Unha composición de texto sobre os cambios da Revolución industrial. Ver redacción da composición 2

Unha composición de texto sobre o proletariado industrial a comezos do XIX. Ver redacción da composición 3

Unha composición de texto sobre a Revolución Francesa de 1789. Ver redacción da composición 4

Un eixo cronolóxico visualVer resolución do eixo cronolóxico visual

USA independente e Xapón Meixí

  O liberalismo fóra de Europa ten dúas boas representacións na independencia dos Estados Unidos de Norteamérica e na revolución Meixí en Xapón.

Consulta un resumo elemental sobre a expansión do liberalismo en Estados Unidos e Xapón.

Consulta unha presentación sobre a independencia dos Estados Unidos.

“Naqueles tempos, Xapón estaba, en efecto, na outra punta do mundo. Era unha illa composta por illas, e durante douscentos anos vivira completamente separada do resto da humanidade, rexeitando calquera contacto co continente e prohibindo o acceso a calquera estranxeiro. A costa chinesa distaba case duascentas millas, pero un decreto imperial encargárase de mantela aínda máis alonxada, prohibindo en toda a illa a construción de barcos con máis dun mastro. Segundo unha lóxica, ao seu xeito, ilustrada, a lei non prohibía, sen embargo, a expatriación, mais condeaba a morte aos que tentaban regresar. Os mercadores chineses, holandeses e ingleses tentaran repetidas veces rachar con aquel absurdo illamento, pero só lograran crear unha fráxil e perigosa rede de contrabando. Gañaran poucos cartos, moitos problemas e algunhas lendas, boas para contar nos portos polas noites. Onde eles fracasaran, tiveron éxito, grazas á forza das armas, os americanos. En xullo de 1853 o almirante Matthew C. Perry entrou no esteiro de Yokohama cunha moderna frota de buques a vapor e entregou aos xaponeses un ultimato no que se “auspiciaba” a apertura da illa aos estranxeiros. Nunca antes viran os xaponeses unha embarcación capaz de sucar o mar co vento en contra. Cando, sete meses despois, Perry voltou para recibir a resposta ao seu ultimato, o goberno militar da illa asinou un acordo que sancionaba a apertura aos estranxeiros dos portos no norte do país e o establecemento das primeiras, mesuradas, relacións comerciais. O mar que rodea esta illa -declarou o almirante con certa solemnidade- é desde hoxe moito menos profundo.”

Alessandro Baricco: “Seda”

* Así percibiu Lafcadio Hearn o Xapón Meixí cando chegou ó país en 1890:

“O viaxeiro que penetra de súpeto nun lugar en período de cambio social –sobre todo o cambio dun pasado feudal a un presente democrático- é propenso a lamentar o declive do belo e a fealdade do novo. Ignoro aínda o que eu poida descubrir en Xapón de ambas cousas; pero hoxe, nestas rúas exóticas, o vello e o novo combínanse tan ben que o un parece realzar o outro. A ringleira de diminutos e brancos postes telegráficos que levan as noticias do mundo a xornais impresos nunha mestura de carácteres chineses e xaponeses; un timbre eléctrico nun salón de té, en cuxo botón de marfín hai pegado un enigmático texto oriental; unha tenda de máquinas de coser americanas xunto á tenda dun fabricante de imaxinería budista; o establecemento dun fabricante de sandalias de palla… Todo isto non presenta unha incongruencia rechamante, pois cada mostra de innovación occidental está encadrada nun marco oriental que parece adaptarse a calquera cadro.” 

                                     Lafcadio HEARN: No país dos deuses

Estar en Babia e nas Batuecas

  Moitas veces dicimos de alguén que está despistada/o que está en Babia. É feliz. Sen dúbida. Pero esta expresión ten unha evidente orixe xeográfica. Pois Babia é unha comarca natural composta por dous concellos: Babia de Suso e Babia de Yuso, situados no noroeste da provincia de León, e que se corresponde cun territorio natural no que os medievais reis de León atopaban paz entre montañas, ríos, lagoas e castelos. Babia é Reserva da Biosfera desde o 29 de outubro de 2004. Como di a entrada do Índice do libro “As elipses do cronista”, de Pablo Andrés Escapa (Páxinas de Espuma, 2003):

“Badabia: Territorio fuxitivo dos mapas que o sabio Afonso mandou poboar en mil douscentos setenta e ao que concedeu un foro. A manifestación visible da Badabia coincide cunha comarca montañosa ao noroeste do antigo reino de León. Abunda esa xeografía evidente en montañas, herba, ríos e rabaños. O viaxeiro de paso por este terreo adoita reter a cor verde na mirada e algunha parsimonia de esquilas nos oídos. De forma adicional sofre de melancolía a medida que se afasta da paisaxe. A porción invisible de Badabia é inexplicable e motivo de beatitude segreda. Correntes ocultas distraídas das fontes, ou das follas das árbores que o vento fai soar, van gañando a imaxinación do pasaxeiro da Badabia e precipitándoo a evasións sosegadas e a ilusións de tranquilidade. Os límites desta divagación, que unhas veces pérdese como un fume azul monte arriba, outras disípase nun horizonte de nubes, e algunha vez profúndase e xira nun remanso do río, son descoñecidos, pero sábese que obran infatigablemente, polo menos desde os tempos do cabalo Babieca. Os habitantes da Badabia teñen a mirada evadida e son propensos a entreter en círculo as noites invernais. Neses concilios aquietados pola neve, prospera a irmandade do lume e a fabulación. Don Pascual Madoz, no seu admirable Dicionario xeográfico, atribúe unha extensión de corenta e nove leguas ánglicas á parte visible da Badabia. Administrativamente divídea en Alta e Baixa”.

“Estar nas Batuecas”, segundo o dicionario, significa estar distraído ou allea/o a aquilo do que se trata, e así se pode un quedar se visita esta impresionante paraxe salmantina, un val que foi declarado parque natural xunto á Pena de Francia en 1978. Ao longo dos séculos acumuláronse lendas variadas sobre o Val das Batuecas. Dicíase que se achaba habitado por demos e seitas adoradoras de Satanás. Os pastores non se atrevían a entrar nel por medo ao descoñecido. Por outra banda, tamén se falaba das Batuecas como un lugar paradisíaco.

Descubrindo o clima de España

En latitudes medias, España é un país esencialmente mediterráneo, exposto ó novo panorama do cambio climático global e á seca habitual que devasta colleitas e restrinxe actividades no contorno do Mare Nostrum: O clima en España. Tipos de tempo

Os vídeos que vos presentamos en portada remítennos a informes actuais e evidencias científicas que se veñen constatando neste século: incremento de choivas torrenciais e fenómenos de perturbación tropical, suba das temperaturas medias e riscos de elevación do nivel do mar, secas prolongadas que nos deben facer pensar sobre o uso racional da auga potable, un ben cada vez máis escaso.

1) Neste mes de outubro de 2007, a Mariña  Alta alacantina vivíu un dos temporais máis catastróficos que se lembren, ocasionado por un fenómeno de gota fría (ou ben DANA, depresión illada en niveis altos, tal e como denomina o INM) que ocasionou unha precipitación torrencial con máis de 400 litros por metro cadrado en pouco máis de 24 horas. Observa os vídeos con imaxes de satélite e coas consecuencias reais:

2) Le o seguinte texto de Manuel Toharia:

Quen máis asustados deberiamos estar pola degradación ambiental no seu conxunto somos os que formamos os países máis ricos. Porque somos os que máis temos que perder. E ó planeta non lle vai pasar nada. Non é el quen está ameazado; é o noso insensato, por despilfarrador, xeito de vida o que nos está poñendo en perigo a nós mesmos. A raigame de todos os problemas ambientais estriba no tipo de desenvolvemento que nos proporcionou ós ricos inimaxinábeis cotas de benestar e lonxevidade, pero que se fixo, e se está a facer, a costa dun consumo de recursos e uns impactos sobre o contorno absolutamente insostíbeis. Debemos deixar de ser, canto antes, unha auténtica “civilización do desperdicio” onde o nivel de residuos -de lixo, digámolo claro- é paralelo ó nivel de desenvolvemento (…) É obvio que nos enfrontamos a problemas ambientais integrados nos problemas de solidariedade mundial que van máis alá do tema atmosférico e climático. Pero nen sequera os defensores do medio ambiente queren ver o asunto dende este prisma sen dúbida complexo e global. E prefiren fixarse monotematicamente no quentamento do clima como única espada de Damocles sobre un mundo inerme ante a maldade das grandes corporacións multinacionais.”

Manuel Toharia (2006): O clima. Ed. Debate, Barcelona

3) Consulta aquí unha web con información de mapas meteorolóxicos de Europa históricos, a partir de 1880.

4) Consulta unha serie de mapas do tempo comentados sobre distintas situacións meteorolóxicas.

5) Visualiza exemplos de climogramas de España agrupados segundo os diversos dominios climáticos. Consulta un esquema de comentario de climogramas.

6) Resume os efectos do cambio climático en España segundo un informe de expertos publicado en novembro de 2007, do que extractamos este fragmento:

“Os rexistros fiables máis antigos de datos de temperatura e precipitación de que se dispón en España remóntanse á segunda metade do século XIX. Do estudo e análise destas series históricas observouse que as temperaturas mostran unha tendencia xeneralizada á alza en todo o territorio español con incrementos que oscilan entre 1 e 2 graos no período abranguido entre 1850 e 2005. Esta tendencia non é homoxénea, nin a escala temporal, nin espacial; de feito, ao longo do século XX pódense diferenciar tres ciclos: un de ascenso térmico, entre 1901 e 1949, un descenso dende esa data ata 1972 e un aumento dende 1973 ata os nosos días, sendo este último período o de máis rápido incremento.

• O quentamento foi máis acusado en primavera e verán, e nas temperaturas máximas.

• Por rexións, as máis afectadas polo quentamento son as situadas na metade oriental peninsular, cubrindo unha ampla franxa en torno ao mediterráneo que se estende dende Girona ata Málaga, incluíndo Castelló, Valencia, Alacante, Murcia e o Sueste peninsular.

• Nas Illas Canarias, os cambios no comportamento do clima son evidentes dende o punto de vista térmico, e similares aos observados na Península.

Así mesmo, observouse unha diminución dos días fríos e un aumento dos cálidos polo que, se se mantén esta tendencia, é de prever un incremento das ondas de calor similares á rexistrada no verán do 2003.”

 

Gargallo en A Coruña

Gargallo Ata o 11 de novembro está presente no Kiosko Alfonso de A Coruña a exposición “Gargallo no seu museo”.
Este escultor zaragozano, nacido en Maella, trasladouse a Barcelona en 1888, onde comezará a súa formación artística, aínda que boa parte da súa vida transcorreu no bairro de Montparnasse de París. Nesta cidade, no ano 1903, viviu na comuna de artistas Le Bateau-Lavoir, con Max Jacob, Juan Gris e outros artistas “mortos de fame”, incluíndo ao seu amigo Picasso, do que modelou a súa cabeza nunha escultura.
Gargallo, influído polo seu amigo Xullo González, desenvolveu un estilo de escultura baseado na creación de obxectos tridimensionais de placas planas de metal, usando tamén papel e cartón. Mais tamén realizou esculturas máis tradicionais en bronce, mármore e outros materiais. A súa obra máis coñecida é a peza mestra O Profeta, de 1933, culminación do seu concepto cubista de escultura do oco, pero tamén posuidora dunha enerxía expresionista que conecta coa tradición bíblica.

Visita a exposición coa seguinte ficha de traballo: Ficha exposición de Gargallo

Restauración e revolucións liberais

Poñemos a disposición do alumnado de Historia Contemporánea unha presentación sobre a Restauración, as revolucións liberais de 1830 e 1848 e as unificacións italiana e alemana: Restauración e liberalismo 

Consulta un texto de Jean Touchard sobre o liberalismo

* Coa inauguración da ampliación do Museo do Prado estes días, cobra renovado interese o estudo dunha pintura como o Fusilamento de Torrijos, pintada por Antonio Gisbert entre 1886 e 1888; o cadro, en estilo academicista, foi encargado polo liberal Práxedes Mateo Sagasta durante a Rexencia de María Cristina. Torrijos, que fora ministro de Guerra durante o Trienio Liberal (1820-23), fiel ás súas ideais liberais, desembarcou en Fuengirola con intención de sublevarse contra o absolutismo de Fernando VII. Pero xunto con 52 homes da súa confianza foi apresado e fusilado sen xuizo previo na praia de San Andrés (Málaga) o 11 de decembro de 1831.

Arquitectura romana, arquitectura utilitaria

 

Da arte grega, que parece un culto desinteresado tributado ás ideas de armonía e abstracta beleza, pasamos a unha arquitectura esencialmente utilitaria. No sentir romano, a arquitectura convírtese no órgano dunha autoridade todopoderosa, para quen a construcción dos edificios públicos é un medio de dominación. Os romanos constrúen para asimilarse as nacións sometidas, plegándoas ós costumes de escravitude… Os procedementos testemuñan un xenio organizador que dispón sen medida da forza material e sabe usala; para Roma, a arte de construir consiste en utilizar esa forza ilimitada que a conquista puxo ó seu servicio.” 

                                                                                                CHOISY, A.: Historia da arquitectura.

Consulta unha interesante web sobre arquitectura romana

O cinema tennos amosado recreacións virtuais moi interesantes da Roma antiga, nos seus anfiteatros e circos, tal e como nos describen o trailer de Gladiator e a famosa escena da carreira de cuádrigas de Ben Hur.

Cadro-resumo do relevo peninsular

Completamos un  cadro-resumo sobre o relevo da Península Ibérica para 2º Bacharelato:

cadro_relevo.png

Consulta un mapa físico da península Ibérica

Olla un mapa coa variedade litolóxica da península Ibérica

Unha presentación sobre a historia xeolóxica da península Ibérica de Isaac Buzo

Descarga un mapa mudo físico da península Ibérica para completar as unidades do relevo

Consulta unha presentación sobre as formas do relevo en España

Consulta o vocabulario de divisións administrativas de España

Consulta o vocabulario sobre formas do relevo en España

Cambios no litoral

Tivemos ocasión estes días de aludir e investigar os grandes impactos producidos pola urbanización turística e os cambios no uso do solo no litoral mediterráneo. Velaquí uns exemplos significativos destes impactos:

1. Na seguinte imaxe dobre compróbase como cambiou o litoral da cidade alacantina de Benidorm entre 1961 e 2006, pasando de albergar unha poboación censada de pouco máis de 6.000 habitantes en 1960 a 67.000 aproximadamente en 2006 (aínda así, durante o verán, a poboación multiplicouse neste último ano por 7). O resultado é a desaparición do tradicional núcleo de pescadores, con casas baixas e escaso nivel de edificación, en beneficio duns rañaceos que inclúen o hotel máis alto de Europa e unha densidade de edificación notabilísima:

2. O mesmo sucede na Manga do Mar Menor (Murcia), cunha ringleira de palmeiras á beira do areal a comenzos dos anos 1960 que se ve sustituída por unha morea de edificios que albergan ós turistas a comenzos do século XXI.

* Le este artigo publicado en El País (31 de outubro de 2007) sobre a Manga do Mar Menor e resume as ideas principais a partir destas actividades: Manga do Mar Menor

3. Este crecemento turístico con forte impacto ambiental non é exclusivo do litoral mediterráneo español. A outros  niveis prodúcese no litoral galego, no cantábrico,… Nin é exclusivo de España. Velaquí un exemplo de como ten sido riguroso en apenas unha década no medio do deserto; trátase da expansión urbanística de Dubai, a capital dos Emiratos Árabes Unidos:

“Earth”

“Earth”, a película

O día 26 de outubro de 2007 estréase en España o film Earth. Nestes tempos de necesaria concienciación ecolóxica, as historias presentadas pola BBC teñen que facernos pensar na necesidade de contribuir a salvar o planeta. Para nós, urbanitas esquecidos do “espectáculo da vida” (e a morte, como se alude no documental), as imaxes desta película deben aleccionarnos sobre a difícil estabilidade dun planeta como  o que habitamos. E debe ser un aldabonazo ás nosas conciencias para conservar o que nos queda del. Nun estilo diferente á “Verdade incómoda” que nos amosou Al Gore, verdadeiramente espectacular en imaxes, o documental é un paseo xeográfico pola Terra -ó longo dun ano natural e de polo norte a polo sur-, ó tempo que presenta en estado puro a loita pola supervivencia de moitas especies animais que, de seguir así, só sobrevivirán nos zoos (a duras penas, por certo).

O director Alastair Fothergill e o equipo da Unidade de Historia Natural da produtora inglesa de televisión BBC veñen de realizar un documental sobre a vida no noso planeta. En tempos nos que o debate sobre o cambio climático se acrecenta e son cada día máis notables as chamadas de atención sobre o deterioro das condicións de vida na Terra, unha banda sonora de excepción composta por George Fenton e interpretada pola Orquestra Filarmónica de Berlín baixo a batuta de Simon Rattle acompáñanos  de polo Norte a polo Sur e descóbrenos multitude de historias animais e vexetais. 98 minutos de elaboradísimo balance visual farannos disfrutar da beleza do noso planeta.
O argumento ten por base o impacto de hai cinco mil millóns de anos, cando un enorme asteroide chocou contra o novo planeta Terra. O impacto foi tan tremendo que fixo que todo o planeta se ladeara un ángulo de vinte e tres graos e medio. Pero lonxe de ser unha catástrofe, este accidente cósmico foi crucial para a creación da vida e o mundo tal e como o coñecemos hoxe en día. Sen a inclinación da Terra, non teriamos unha variedade tan espectacular de paisaxes, nin extremos de frío e calor. Non existirían as estacións e, o que é máis importante, non se darían as condicións perfectas para a vida. Cando o equipo da longametraxe Terra partiu para contar a historia do noso planeta, tomou ao Sol como guía. A viaxe comeza cerca do Polo Norte, con 24 horas de escuridade durante o inverno. O Sol só aparece por primeira vez sobre o horizonte en marzo.
Aquí atopamos a unha osa polar que pasou o inverno baixo a neve e vemos ós osiños que se aventuran por primeira vez baixo a luz do día.
Máis ó sur das xeadas terras árticas, tres millóns de caribúes en Canadá percorren máis de tres mil km en busca de pastos frescos, o que supón a migración terrestre máis longa sobre a Terra. As vastas manadas viaxan axexadas por famentos lobos ao longo de todo o camiño.
A 2.000 km. do Polo Norte, os raquíticos arbustos marcan a “liña arbórea” do noso planeta: o punto máis setentrional no que poden crecer as árbores. Aquí comeza a Taiga, o bosque de coníferas máis importante do mundo. Esta solitaria masa arbórea esténdese sen interrupción polo hemisferio norte, cun terzo do número total de árbores existentes sobre a Terra. Na primavera, tras o desxeo, o osíxeno de todo o mundo aumenta grazas a estas árbores. Durante gran parte do ano é un paraíso cuberto pola neve, de cando en cando contaminado polas pegadas. Os animais que viven nela, como o solitario lince, son auténticos espíritos silvestres.
A 2.400 km. do Polo Norte hai suficiente luz solar como para sustentar bosques de folla ancha con campaniñas, rouxirois, raposos e cervos. Na primavera podemos ver como os poliños de pato mandarín dan os seus primeiros e valentes saltos desde o seu niño, no alto das copas das árbores. E no inverno, cando as árbores de folla caduca perden a súa follaxe , alcanzamos a ver ao felino máis raro do mundo. Un leopardo de Amur e o seu cachorro sobreviven a baixísimas temperaturas.
Cara ao ecuador, onde o Sol brilla 12 horas todos os días e chove bastante, hai vida en abundancia. As selvas tropicais cobren só un tres por cento do noso planeta, pero son o fogar de máis da metade de toda a súa flora e fauna. Só en Papúa Nova Guinea existen 42 especies diferentes de aves do paraíso, cunha extraordinaria variedade de divertidas exhibicións para o apareamiento.
No Kalahari, polo contrario, o Sol cae de plano sobre o árido deserto. Aquí atopamos a unha nai elefanta coa súa cría recentemente nacida que se desprazan coa súa familia en busca do paraíso do delta do Okavango. Tras días de marcha en busca de auga e alimento, os elefantes atopan un pequeno abrevadeiro. Pero deben compartir a prezada auga cunha manda de leóns. ¿Canto durará a súa precaria tregua?
O sol tamén rexe a vida nos océanos. É aquí onde nos penetramos na etapa final da nosa viaxe. Nas augas tropicais próximas ao Ecuador atopámonos cunha balea chepuda e a súa cría recentemente nada. Cando o baleato acada os cinco meses de idade, esta familia de dous membros parte cara á migración de maior duración de calquera mamífero mariño: máis de 6.000 km. desde os trópicos ata o extremo máis meridional do noso planeta. Seguimos ás baleas no seu encontro con algúns dos espectáculos máis impresionantes dos océanos, e vemos como se forman violentas tormentas sobre os mares tropicais.
Para dispor deste excepcional documental foron necesarios cinco anos de produción filmando en 200 localizacións en 26 países durante 4.500 horas sobre o terreo con máis de 40 equipos de especialistas

As localizacións inclúen: Península Antártica; Arxentina; Illa Banks, Canadá; Val de Danum, Borneo; Val do Everest, Nepal; Gabón, Golfo de México; Himalaya, Nepal; Xapón; Deserto do Kalahari, Botswana; Val de Kali Gandaki, Nepal; Karakórum, Paquistán; Bosque Kibale, Uganda; Laponia, Suecia; Territorios do Noroeste, Canadá; Delta do Okavango, Botswana; Costa do Pacífico, California, EE.UU.; Rurutu, Polinesia Francesa; Deserto do Sahara, Níxer; Illa Seal, Sudáfrica; Svalbard, Noruega; Reino Unido; Venezuela; Vermont, EE.UU.; Vladivostok, Siberia; Highlands Occidentais, Papúa Nova Guinea.

Un espazo para CC. Sociais, Xeografía e Arte