Ártico

O cambio climático antropoxénico é consecuencia directa do modelo consumista implementado polo capitalismo. Máis alá dos riscos que comporta, modifica tamén os intereses xeoestratéxicos e produtivos en certas áreas.

Hoxe en día, o Ártico está entre as zonas do globo terráqueo onde o cambio climático é máis dramático e perceptible. O quecemento no norte prodúcese o doble de rápido ca o da media mundial, e cada vez acelérase máis, tal e como nos advirte no seu último informe o IPCC.

O paso do Noroeste xa é unha vía de navegación turística e comercial, como nos contou hai unha década Javier Reverte. Recentemente, constátase o mesmo por parte de Erika Fatland no paso do Norleste. A medida que a banquisa languidece, o Ártico ensánchase, e os distintos Estados fronteirizos xa poñen as súas picas para explotar as riquezas minerais que o desxeo permita aproveitar. Ao mesmo tempo, será terra de vixiancia entre bloques militares: a OTAN nunha beira, a expectante Rusia na outra.

O desxeo ártico ameaza con producir catástrofes naturais de dimensións impredecibles. Mentres tanto, os Estados limítrofes ansían a explotación das riquezas petrolíferas e gasísticas que se agochan no océano que baña preferentemente Rusia, Noruega, Dinamarca, Canadá e Estados Unidos. A eles únese China, que quere activar a súa estratexia de transporte pola Ruta da Seda Polar.

Capitalismo

Jean Ziegler aproxímanos ao capitalismo como orde caníbal. Cóntallo á súa neta, nun formato que xa se aproxima ao clasicismo, en modo conversa, con verbas claras e directas, ben pensadas para os adolescentes. Na súa versión en español de Ed. Invisibles, o autor inclúe un epílogo escrito durante os primeiros meses da actual pandemia de COVID-19, onde analiza como a deslocalización industrial farmacéutica provocou incapacidade de acción nos Estados ricos europeos:

“O capitalismo mata. Para poder gañar a batalla contra a pandemia temos que derrubar o reinado planetario das oligarquías do capital financieiro globalizado.”

Suez

Unha mole de 400 m de longo e 224.000 toneladas, un portacontedores da navieira taiwanesa Evergreen, encallou este 23 de marzo de 2021 na canle de Suez, unha canle artificial edificada a mediados do século XIX para comunicar directamente o mar Vermello co Mediterráneo a través dunha vía de auga de 193 km de longo e un ancho máximo de 345 m, con 22,5 m de profundidade media. Así se aforraron, por exemplo, 8.000 km de distancia no traxecto marítimo entre Mumbai e Londres, ao evitar a volta transoceánica do Cabo de Boa Esperanza.

A construción da canle moderna, entre Port Said e Suez, iniciouse coa concesión obtida polo diplomático francés Ferdinand de Lesseps, e comezouse formalmente en 1859. Coa participación de máis dun millón e medio de exipcios -dos que morreron uns 125.000 por mor, principalmente, do cólera, a canle foi sucada por primeira vez por un navío en 1867 -ben que a inauguración oficial tivo lugar en 1869, e con ese motivo estaba prevista a estrea da Aida de Verdi.

Despois de ser ocupado polas tropas británicas e declarada zona neutral na Convención de Constantinopla (1888), a canle sería nacionalizada por Nasser en 1956 co gallo de financiar o encoro de Asuán. En 2015 inaugurouse a ampliación recente da canle, baixo o mandato de Al-Sisi.

Un 10% das mercadorías a nivel mundial transitan por esta canle, incluíndo grande parte da importación de petróleo do Golfo Pérsico a Europa. Case 19.000 buques pasaron por el en 2020, mesmo coa redución do tráfico mundial por mor da pandemia.

En 2021 encallou o Ever Given -segundo a compañía, por culpa dunha treboada de pó- e provocou a paralización do tráfico marítimo na zona e a subida do petróleo nos mercados bursátiles. Os portacontedores son cada vez máis grandes e os mares semellan máis estreitos, porque as comunicacións globalízanse, e o tráfico marítimo é o máis importante en tamaño.

O ano sen turismo

Por mor da pandemia mundial de COVID-19, a caída anual do PIB en España en 2020 foi a terceira máis intensa do último século e medio, e foi dun 11,1%. Nada que ver coa caída do PIB turístico, que foi espantosa: un 68,9%. A balanza de pagos, tradicionalmente compensada polo sector turístico (un dos máis puxantes no noso Estado -se non o que máis), non contou esta vez co seu aporte.

A evolución da aportación ao PIB por parte do turismo, na década de 2010, foi sempre á alza, e chegou en 2019 ao 12,4%; en 2020, a aportación superou apenas o 4%. Todas as cifras certifican o afundimento: dos 83,5 millóns de turistas estranxeiros chegados en 2019 pasouse a apenas 19 millóns en 2020 (cifras propias de 1968, cando España botaba a andar como mercado turístico no ambiente internacional).

As cifras están en consonancia co que a OMT certifica a nivel mundial, e pode que a recuperación non se produza ata que a mobilidade se restaure nas nosas vidas. Esta pandemia está a ter efectos severos sobre moitos postos de traballo que dependen das viaxes de lecer, e eliminará a curto prazo parte do negocio. Cabe preguntarse se a medio e longo prazo tamén mudará os nosos hábitos turísticos… Ou ¿España seguirá esperando?

Se 1816 foi o ano sen verán, 2020 foi o ano sen turismo -cando menos ao nivel que viñamos acostumándonos. Se da erupción do Tambora xurdíu -en diferido- o mito de Frankenstein, ¿que monstro biónico poderá xurdir desta pandemia?

Se Venecia morre

Pechada na súa lagoa, Venecia inspira ao mundo. É a cidade máis imitada e reproducida. Hai Venecias en todos os continentes. Sobre ela e o seu espírito, sobre a súa aura e necesidade de conservación, sobre a solución que hai que dar a unha cidade moribunda de habitantes e chea de pasado, Salvatore Settis escribe un belo opúsculo. Podedes consultar extractos en #SeVeneciaMorre.

Moitas cidades viven asfixiadas polo branding. As cidades históricas teñen un patrimonio cultural que as debería individualizar e non facerlles precisar de logos atractivos para convertelas en mercadoría. Mais o turismo masivo fainas entrar na competencia con outras orfas de pasado. O estado actual de Venecia remítenos á sensación de que a cidade foi construída hai séculos para o turismo.

Antítese da modernidade para Marinetti, símbolo para Nietzsche, Venecia convírtese en presaxio e modelo da cidade futura para H.W. CorbettBaleirada pola pandemia, resulta intensamente admirable nas panorámicas que da Piazza San Marco e arredores se gravaron en maio de 2020, escenario ideal para as cancións de Zucchero.

Turismo

O turismo é un subsector económico en crecemento continuo desde a Segunda Guerra Mundial. E non deixa de medrar, producindo ás veces consecuencias ben negativas. Consulta os datos de turistas en 2017.

España é un dos países máis dependentes do turismo. A chegada de visitantes supera á poboación local, as tipoloxías turísticas son ben variadas, o Estado posúe unha diversidade singular, mesmo chea de tópicos.

O turismo válese esencialmente do crecemento e mellora da rede de transportes para o seu crecemento: avións, trens, cruceiros,…

Riqueza e poder

O club Bilderberg reúne anualmente a unhas 130 persoas, as máis influíntes do mundo. O grupo é acusado de conspirar para impor un goberno mundial, un dominio capitalista e/ou unha economía planificada.

A versión clásica da teoría da conspiración vincula aos Illuminati coa familia Rotschild, a Mesa Redonda, o Grupo Bilderberg e a Comisión Trilateral, sen esquencer ao filántropo George Soros. Moitas persoas en USA coidan que o que ocorre no mundo decídeo un grupo moi pequeno e segredo de persoas. ¿Será isto certo?

Paraísos fiscais

Boa parte dos paraísos fiscais do mundo son territorios anglosaxóns e, máis concretamente, británicos. Dentro deles, un caso paradigmático é Xibraltar.

Esta pequena colonia británica sobrevive basicamente de ofrecer servizos de mantemento ás navieiras que realizan a ruta do Estreito, do turismo do xogo, da venda de produtos con impostos moi reducidos e de terse convertido nun dos principais paraísos fiscais do mundo (55.000 sociedades opacas operan neste minúsculo territorio). Nesta colonia non se aplican impostos directos sobre persoas físicas nin xurídicas, non existe imposto sobre a renda, apenas se paga un 10% de imposto de sociedades (a terceira parte que en España) e o cambio de moeda non está sometido a nengún control.

Sistemas económicos

Os seres humanos temos necesidades. Para satisfacelas, organizamos a nosa economía en base a distintos sistemas económicos. En todos eles, é preciso ter en conta os axentes económicos, os factores de produción e a distribución de emprego. En cada momento e lugar, o peso dos sectores económicos é diverso.

Co paso do tempo, o emprego tendeu a terciarizarse -e a riqueza tendeu a concentrarse en poucas mans, de xeito que na meirande parte dos Estados -hoxe en día- predominan as actividades terciarias.

* Ver galería.

Planeta inhóspito

En tempos nos que a “reticencia científica” domina unha parte do relato sobre o quecemento global, en momentos nos que cabe preguntarse se o capitalismo sobrevivirá ao cambio climático antropoxénico, David Wallace Wells ponnos diante do espello dos acontecementos que xa dan conta do deterioro do noso ambiente.

Os informes alertan máis severamente dos riscos. Os economistas inclúen nas súas análises os eventos. Os meteorólogos demandan formación en cambio climático… É neste ambiente no que a lectura de #planetainhóspito cobra sentido e adquire relevancia. Porque “é moito pior do que imaxinas”.

Estados

No planeta Terra coexisten potencias con distinto grao de capacidade de influencia nas decisións mundiais. Hai 2 tipos básicos de países: os dominadores e os dominados.

Xa desde Ratzel subxace a idea de que non todos os pobos son iguais. Sempre os haberá cun maior desenvolvemento cultural, militar ou económico. Mais pódese dicir que as realidades económicas son as que van marcar o ritmo do resto das políticas, incluída a bélica; e esas realidades económicas tamén son un pé do IDH.

A globalización ten alterado o poder mesmo do Estado-nación. Á xerarquía herdada desde a creación da ONU polas potencias que son membros permanentes do Consello de Seguridade, hai que engadir outras potencias nucleares (India, Pakistán, Israel, Corea do Norte), o G-7 a nivel económico, os BRICS en ascenso, o G-20. A complexidade económica actual supón incluso una ameaza para a supervivencia de Estados-nación -nos que ten aumentado a democracia como sistema de goberno, á par que a anocracia semella extenderse.

Potencia mundial?

España mantense entre as 15 primeiras potencias económicas do mundo (se ben os comezos do século XXI elevaron o rango do Estado a oitava potencia mundial).

España é o segundo país da UE canto a superficie, o quinto canto a poboación. Ocupa unha posición intermedia canto ao PIB per cápita (o 91% da media europea), é o 7º canto ao número de estudantes que estudan fóra das nosas fronteiras [ver táboas], mais tamén o segundo en porcentaxe de desemprego (tras Grecia) da UE.  Forma parte da zona Euro e do espazo Schengen.

Potencia cunha imaxe sen reciclar, España promociónase no exterior para manter mercados e atracción (a través de Marca España), en tempos de terciarización e consumismo turístico. O papel do Estado é o dunha potencia media que aspira a ampliar a súa influencia, tal e como o Real Instituto Elcano nos lembra.

Pero non todo ten que ser unha visión optimista:

Sector de éxito

Perto de 3 millóns de españois traballan directamente no sector turístico. Nos meses de tempada alta, 1 de cada 7 ocupados traballa nese subsector. As 3/4 partes dese emprego concéntranse en 6 comunidades: Cataluña, Andalucía, Comunidade de Madrid, Comunidade Valenciana, Canarias e Baleares.

De ser antigamente unha actividade para minorías, hoxe o turismo tense convertido nun fenómeno de masas. Desde 1960, a súa aportación ao PIB case se triplica, partindo de niveis do 4%. Quen nos visita son, sobre todo, europeos do Norte, se ben o éxito do negocio tamén plantexa dúbidas.

Incendios en Galicia

Galicia é unha comunidade autónoma cunha especial aptitude para a produción forestal. Dúas terceiras partes da superficie forestal teñen un aproveitamento silvícola. Un terzo das propiedades constitúenas os montes veciñais en man común, outrora roturados para estivadas e para fornecer leña para o lume e estrume e pasto para o gando.

Coa mecanización do campo e o abandono progresivo das actividades agropecuarias, o coidado do monte diminuíu, a superficie de matogueira medrou ou foi reemprazada progresivamente por especies forestais de crecemento rápido (piñeiros, eucaliptos). En consecuencia, en anos de choivas abundantes de primavera -como corresponde ao clima oceánico propio da rexión-, a masa forestal medra e acentúanse os riscos de incendios forestais na estación seca, mesmo no comezo do outono.

Galicia constitúe a zona de España na que arde cada ano unha meirande superficie (case a cuarta parte do total), malia que o clima húmido sexa menos favorable ao lume. A xustificación está en que a meirande parte dos lumes (4 de cada 5) son provocados. Os intereses son diversos: os gandeiros desexan anovar os pastos para os rabaños; os madeireiros pretenden obter madeira a bo prezo; os intereses inmobiliarios poden levar a desexar a queima de espazos que se poidan urbanizar de novo, vendidos tamén a prezo de saldo. numero-incendios-1961_2011

Hoxe en día, os riscos afectan en moitas ocasións a núcleos habitados que hai que desaloxar, provocando perdas en vidas humanas, perdas económicas e materiais (vehículos, casas,…), deterioro nas redes de comunicación telefónicas e eléctricas. Ademáis, as perdas ambientais son moi salientables: unha vez que a cuberta vexetal se destrúe, as choivas torrenciais erosionan fortemente a superficie queimada e arrastran compoñentes do solo que poden provocar deslizamentos de terra e verquido catastrófico de cinzas ao mar; o balance hídrico das cuncas fluviais afectadas polos incendios tamén se ve alterado; os bosques tardan ducias de anos en rexenerarse, e a recuperación de ecosistemas vese afectada por unha extinción traumática de especies no momento do lume.

Aínda que hoxe teñamos superado os piores momentos canto ao número de incendios forestais en Galicia -iso aconteceu na transición entre o século XX e o XXI-, o número medio de Ha. queimadas sigue sendo enorme, moi especialmente nas áreas meridionais e costeiras (o “cinto do lume” exténdese desde a Costa da Morte ata o NO da provincia de Zamora, cebándose na área das Rías Baixas e as montañas ourensás), tal e como se desprende do seguinte gráfico elaborado por El País para o ano 2011:

mapa_galicia_incendios_forestais_2001-11* Consulta España en llamas para comprobar a evolución dos incendios forestais entre 2001 e 2013.

COP 21

Comeza hoxe en París a COP 21, a reunión na que se tentará chegar a acordos para limitar o cambio climático no planeta Terra.

Se ata hai uns anos o cambio climático antropoxénico era aínda cuestionado, hoxe en día a comunidade científica acepta nunha elevadísima porcentaxe a existencia dun quentamento global que xa está entre nós. O informe do IPCC correspondente a 2014 insiste: 1) a temperatura planetaria sigue a medrar; para deter o incremento sería preciso reducir as emisións de GEI entre un 40% e un 70% antes de 2050; 2) as vagas de calor serán máis frecuentes e durarán máis; as precipitacións extremas tamén incrementarán a frecuencia; 3) os glaciares diminuirán a pasos axigantados, como consecuencia do incremento da temperatura do permafrost; 4) os océanos quéntanse e acidifícanse, o que comportará cambios na salinidade e na evaporación.

Os impactos serán evidentes, sobre todo nos sistemas mariños e nas áreas costeiras, así como nas grandes áreas urbanas, -refuxio da maior parte da actividade económica do planeta, abranguendo as migracións climáticas e os riscos alimentarios -debido á baixa da produtividade das terras.

Diante destas evidencias, o obxectivo de non superar un incremento de 2ºC na temperatura media do planeta para o ano 2.100 -o limiar a partir do cal será difícil prever que acontecerá- convírtese no esencial deste cumio.

Contedores

Nestes días en que a afluencia de inmigrantes a Europa medra de xeito exponencial, convén lembrar aquela historia fabulada en torno ao senegalés Adrame -que viaxaba en caiuco na primeira década do século XXI cara a Canarias- no libro de Wolfgang Korn “A volta ao mundo dun forro polar vermello” (podes consultar aquí os diversos traxectos do verdadeiro protagonista do libro, a prenda de vestir, polo mundo globalizado).

Na obra, ademáis de analizar as penosas condicións de traballo das costureiras de Bangladesh, expóñense tamén outras consecuencias negativas da globalización económica. Á hora de abordar o tema, os grandes contedores e portacontedores semellan convertirse, para o autor, en verdadeiros símbolos da globalización, achegando produtos distantes a prezos baixos aos mercados do primeiro mundo. E, para iso, é preciso un tráfico de buques que se asenta, fundamentalmente, nos grandes portos do L e SL asiático, alí onde ten lugar a produción ou ensamblaxe de boa parte dos produtos industriais que abastecen ás nosas cadeas de grandes almacéns, ademáis de outros onde se agolpan milleiros de toneladas de mercadorías en disposición de ser consumidas.

portos_de_contedores_2012* Consulta un mapa de evolución dos principais portos de contedores do mundo entre 1989 e 2009.

España industrializada

pib_hab_espanha_1940-2012_periodos

A soberbia análise socio-económica e política que propón J. Maluquer de Motes en “La economía española en perspectiva histórica” lévanos a falar dunha industrialización recente, despois do “fracaso industrial” defendido por Nadal para o século XIX español; unha industrialización que se cingue especificamente ao período do “desarrollismo” (1960-1973), pois este sector económico só se converteu no de maior emprego no noso Estado durante o breve período 1965-1970 -a diferenza do que ten acontecido coa longa hexemonía do sector industrial noutros países de Europa Occidental. Os períodos nos que a historia económica recente (1940-2014) de España se pode dividir coinciden coas seguintes características industriais xerais:

a) Os “anos da fame” (1939-1951) caracterízanse por unha ruralización da sociedade e a necesidade de impulso industrial autárquico a partir da creación dun organismo como o INI.

b) O decenio bisagra (1951-1960), un período de sustitución de importacións no que o Estado continúa a controlar en grande medida o sector industrial.

c) O desarrollismo” (1960-1973), o período de verdadeira industrialización histórica de España, marcado pola estratexia dunha planificación indicativa que difundíu e ampliou o VEB do sector secundario.

d) O período das crises do petróleo e transición política (1973-1985), marcados a nivel internacional polas sucesivas subas dos prezos do cru –combustible do que é tan dependente o noso Estado– e as tensións socio-políticas que levarían finalmente a unha dura reconversión industrial.

e) A integración na Comunidade Europea (1986-1996) coincide coa época de inicio da globalización e deslocalización industrial, un momento no que España se verá favorecida polas recepcións de abundantes fondos estruturais; a industria pública sofrerá unha intensa privatización -acentuada no período posterior- e os avatares da crise 1993-1996.

f) O período 1996-2007, cun efecto arrastre provocado polo auxe da construción, consumouse como un período de moi feble crecemento da produtividade e está na base da crise económica actual. Foi o momento de máis intensa privatización das empresas públicas, que saíron ao mercado internacional en busca de novas expectativas.

g) A nova gran depresión (2007-2014) coincide cunha forte caída do emprego -razón pola que a produtividade por traballador que se expón no gráfico de cabeceira medra- por mor do colapso da construción, e un declive industrial severo. Outras consecuencias da crise foron, por exemplo, o desbocamento do déficit público.

* Consulta unha entrevista a J. Maluquer de Motes en TVE.

Mercado laboral e desemprego

Os indicadores de traballo inclúen a poboación economicamente activa (empregados + desempregados, toda aquela poboación de 16 ou máis anos, que está traballando ou en disposición de facelo), en España en torno a 23 millóns de persoas, das que 17,5 millóns están ocupadas (datos do último trimestre de 2014). Tamén hai que ter en conta o subemprego, cando a ocupación en relación coas xeiras de traballo legalmente establecida é por enriba da norma ou cando o emprego -en relación coa cualificación profesional de cada quen- é inferior: Eurostat constata que España é dos países da UE con máis alto nivel de subemprego. Ha de terse en conta tamén a economía informal (na que os empregos carecen de algúns elementos básicos, como proteción sanitaria, estabilidade, relación laboral formal,…), que en España se incrementou moito tras o comezo da crise, acadando un valor en torno ao 25% do PIB recentemente. Os salarios reais en España teñen descendido desde comezos da crise, se ven na evolución a longo termo desde os comezos da democracia tiveran unha alza continua. E o salario mínimo interprofesional (SMI) tamén se ten estancado (+).

Cando se fala da estrutura laboral da poboación dun Estado, o primeiro que hai é que referenciar os distintos tipos de desemprego aos que nos referimos: cíclico (no que inflúen significativamente as épocas de expansión e retración económica xeral), estacional (cun exemplo ben característico no turismo, en España), estrutural (existente especialmente cando non se adecúan tecnicamente a cualificación dos empregados e as vacantes de emprego ofrecidas polo empresariado) e fricional (caracterizado pola “voluntariedade”, no caso de xente que deixa de traballar para descansar ou atopar un posto de traballo mellor que o anterior, entre outros exemplos, e que está relacionado coa inevitable formación continua e reciclaxe laboral á que, nestes tempos, todo traballador está exposto).

Un estudo recente do BBVA alertaba sobre a “normalidade” que, nun país como España, suporía unha taxa de desemprego do 17-18%, taxa que TRIPLICA A DOUTROS PAÍSES COMO ESTADOS UNIDOS E ALEMANIA. ¡Pobre consolación para un país que, a mediados da primeira década do século XXI, estaba por debaixo do 7% en taxa de paro, incluso en algunhas CCAA case no pleno emprego!

O problema enquístase, nos países do euro nos que máis impactou a crise de 2007-2008, por mor do desemprego de longa duración.

* Ollando os datos do INE respecto da EPA 2014.

* Ollando a EPA de 2014 desde un punto de vista sociodemográfico, en eldiario.es.

* Consulta a nota de prensa sobre a EPA do IV trimestre de 2014, publicada polo INE.

* Consulta unha publicación de UGT sobre a evolución do mercado de traballo en España.

#Fame

O Obxectivo do Milenio número 1 para 2015 -enunciado pola ONU- é “erradicar a pobreza extrema e a fame. Pero, por moito que as estatísticas disfracen os resultados dos ODM, a fame está lonxe de ser erradicada: 800 ou 900 millóns de persoas no mundo pasan fame e sofren malnutrición, 8.000 rapaces morren cada día por esta causa. E o problema acaba sendo alarmante en moitos países do Sahel ou da África Negra, o OutroMundo -como alerta o Global Hunger Index de 2014.

Nun libro sementado de datos, cifras e historias particulares, Martín Caparrós percorre o mundo para dar conta dun dos grandes problemas actuais: a fame, expresión máxima da desigualdade crecente da que se nutren as nosas sociedades. E faino partindo daquela información que Jean Ziegler nos aportou en “Destrución masiva”, que contaba como a agricultura, no mundo actual, podería alimentar a 12.000 millóns de persoas (e o planeta alberga menos de 8.000 millóns). Pero os intereses globais da economía actual non facilitan a equitativa distribución desa produción alimentaria; a tese de Caparrós é que a causa da fame está na actual distribución da riqueza entre a poboación mundial (e aquí ven a incidir nunha cantinela que ben coñecemos grazas a Thomas Piketty).

Caparrós percorre o mundo para testemuñar os estragos da fame: de Níxer a Sudán do Sur, onde a acción de MSF se fai tan necesaria; das chozas de Madagascar ás vilamiserias de Bangladesh; dos suburbios de Bos Aires aos comedores sociais dos arrabaldos de Chicago -para atopar no incremento da obesidade a “faciana pobre” dos países ricos. Á beira de enclaves rurais como Madaua -en Níxer- sobresaen outros moitos bidonvilles e slums –Dharavi en Mumbai, Kamrangirchar en Daca, José León Suárez en Bos Aires- tan ben retratados por Mike Davis en “Planeta de cidades miseria”. Pero tamén se achega o xornalista á Bolsa de Chicago, o lugar onde o negocio de futuros sobre materias primas agrícolas desestabiliza o menú diario de tanta xente, sobre todo desde que -tras o estourido da crise da burbulla inmobiliaria-, en 2008, fose alí onde se elevasen dun xeito notable o prezo dos alimentos, como consecuencia da especulación financeira que os levou a seren novos valores refuxio de diferentes fondos de investimento: o lugar onde se negocia e incrementa o prezo dos cereais básicos de consumo humano (aínda que en boa medida se destinan a nutrir animais ou fabricar agrocombustibles). E iso repercute de xeito negativo, especialmente, en países do OutroMundo, nos que o orzamento investido en comida por parte da xente está, de media, entre o 50 e o 80% da renda mensual.

“El hambre” é unha obra que evita e combate as teses neomalthusianas defendidas por Alan Weisman en La cuenta atrás”, que equilibra relato literario, testemuñas directas e información obxectiva; unha investigación que obriga a reflexionar sobre os nosos hábitos diarios en relación coa comida e a solidariedade, sobre a necesidade de políticas redistributivas máis dignas e xustas,… É un libro que non pode deixar indiferente, que xa podemos considerar entre os nosos imprescindibles.

* Consulta extractos da obra en #Fame.

Blog en WordPress.com.

Subir ↑