Descarbonización

A finalidade da descarbonización da economía é a de reducir as emisións de GEI (gases de efecto invernadoiro), dentro da estratexia de apostar polas enerxías renovables e respetar os acordos dos sucesivos cumios climáticos patrocinados pola ONU. O compromiso, que foi adoptado como estratexia polo goberno español a finais de 2020, permite esperar cumplir coa “neutralidade climática” de cara a 2050.

A redución das emisións e o aforro enerxético están na base dunha política que afectará á industria e á construción, por canto se buscará unha maior eficiencia enerxética nas novas construcións; mais tamén un sector como o agrícola terá que implicarse na diminución de efectos contaminantes sobre o solo e a atmosfera.

Un dos aspectos nos que é máis palpable esta política de descarbonización -relacionada co cambio climático antropoxénico- é o correspondente ao peche de centrais térmicas, que está a ser levado a cabo nestes tempos en distintos lugares de España.

Cálido 2020

Nin o descenso de emisións en tempos da pandemia de COVID-19 foi quen de evitalo. Confírmase que 2020 é o ano máis cálido en temperatura media desde que hai medicións, superando en máis de 1º C os valores da época preindustrial. Non só en España; tamén en Europa e no mundo. Consúltese o informe Copernicus 2020. E véxase como evolucionaron as temperaturas medias sobre o planeta no período 1981-2015.

Semella sorprendente comunicar isto no momento en que o centro de España ven de atravesar unha nevarada histórica, nos comezos de 2021, nos que se teñen acadado mínimos térmicos extremos en algúns observatorios meteorolóxicos. Pero, lonxe do que os negacionistas climáticos poidan afirmar, estes episodios puntuais non revirten a tendenza xeral do cambio climático antropoxénico.

Agora que se fala da terceira onda da COVID, convén lembrar que outra terceira onda ven desbocada:

Third wave

Diagrama ombrotérmico

Un diagrama ombrotérmico amosa a evolución anual das temperaturas medias e do total das precipitacións acumuladas ao longo dun período de medición que a Organización Meteorolóxica Mundial considera oportuno para definir un determinado tipo de clima (30 anos).

Como as medicións dos observatorios xa son abundantes, os datos permítennos comparar a evolución dos datos climáticos en sucesivos períodos, e comprobar así a evolución da temperatura e das precipitacións ao longo do tempo. Neste caso, amosamos 2 períodos de medición (1971-2000 e 1981-2000) no observatorio de AEMet en A Coruña.

Aínda que os datos de P e T media non difiren en grande medida ao longo dos dous períodos, si se poden observar algunhas diferenzas: 1) unha tendencia á alza da T media anual -en torno a 0,4ºC, se ben a amplitude térmica se mantén en valores semellantes (8,8 ºC), moi suaves; 2) un incremento minúsculo das P totais anuais, se ben é case imperceptible, e pode ser debido ao requentamento global da atmosfera; 3) un incremento das choivas nos períodos de comezo do verán e outono pleno -outubro e novembro, quizás pola afluencia de fenómenos torrenciais relacionados co incremento da influencia de treboadas tropicais e restos de furacáns, ao tempo que se producen máis cicloxéneses explosivas; 4) unha lixeira reducción das precipitacións nos meses de inverno -de decembro a febreiro- por mor da presenza de maiores situacións anticiclónicas de bloqueo neste solsticio; 5) un mantemento de certa aridez estival nos meses de xullo e agosto, aplicando a fórmula de Gaussen que relaciona os valores de P e T.

En suma, confírmase o quecemento global e o #CambioClimáticoAntropoxénico, mesmo en períodos de escasa diferenza de medicións. Con respecto ao período 1961-1990, o incremento da temperatura media tería sido aínda maior (0,7ºC), tal e como indicamos noutro momento neste blogue. Velaquí os valores representados no diagrama que encabeza o artigo:

Planeta inhóspito

En tempos nos que a “reticencia científica” domina unha parte do relato sobre o quecemento global, en momentos nos que cabe preguntarse se o capitalismo sobrevivirá ao cambio climático antropoxénico, David Wallace Wells ponnos diante do espello dos acontecementos que xa dan conta do deterioro do noso ambiente.

Os informes alertan máis severamente dos riscos. Os economistas inclúen nas súas análises os eventos. Os meteorólogos demandan formación en cambio climático… É neste ambiente no que a lectura de #planetainhóspito cobra sentido e adquire relevancia. Porque “é moito pior do que imaxinas”.

Warming stripes

Hai 10 anos o cambio climático antropoxénico era preocupante. Hoxe é IRREVERSIBLE.

Se queda alguén con dúbidas, que olle detidamente o “código de barras” ideado por Ed Hawkins para observar o quecemento global no período 1850-2017 (cabeceira deste post e elemento viral que xa chegou ao mundo da moda). As consecuencias de futuro baséanse en modelos que Mónica López nos amosou en TVE -en realidade aumentada.

Non convén quedar cos brazos cruzados. Iniciativas como #FridaysForFuture deben concienciarnos das nosas aportacións individuais e reclamar unha acción colectiva supraestatal para cambiar os hábitos.

#ChangeTheChange!

Torrencial

Choivas torrenciais como as acaecidas en Sant LLorenç des Cardassar neste outubro de 2018 [ver animación de AEMET e rexistros de precipitación] ocasionan fortes perdas humanas e económicas en países mediterráneos, e España ten “experiencia”, unha experiencia que remite a Tous, Biescas,… Á beira dos condicionantes meteorolóxicos, a disposición do relevo e actividades humanas relacionadas con erros de planificación urbanística sobredimensionan as perdas [ver tweet].

Torrencial é unha corrente impetuosa de augas que sobrevén en tempos de moitas choivas [RAE]. Sucede isto cando conflúen circunstancias meteorolóxicas propias de finais de verán / comezos de outono -que dan lugar a DANA‘s, vulgarmente coñecidas como gotas frías.

Galiciencia 2018

Galiciencia 2018 propón o cambio climático como tema de acción. E será bo visitar a web que a Xunta dedica a esta cuestión para introducirnos no proxecto a realizar. Tampouco estará de máis consultar os datos que meteogalicia pon á nosa disposición nun apartado da súa web, a partir das informacións recollidas en distintas estacións meteorolóxicas.

Imos aló, da man da profe Blanca Rdguez. Latorre e o resto do grupo STEM: Javier, Laura, Eva, Natalie, Jorge e Xosé !

Algúns videos de Historias del tiempo (Xavier Fonseca, en La Voz de Galicia):

#BorrascaAna

Aemet e as axencias meteorolóxicas portuguesa e francesa decidiron bautizar, a partir de agora, as borrascas profundas que nos afecten (cicloxéneses explosivas incluídas)… como tiñan feito antes outros servizos meteorolóxicos europeos.

E velaquí que nos chegou Ana, que acadou unha presión de 972 mb no seu centro, situado ao SO da Bretaña francesa, na medianoite do domingo 10 de decembro (fonte: MetOffice). Cun alto gradiente de presión, enviou ventos de compoñente O-NO cara á Península, e   batendo especialmente en Galicia e na costa cantábrica. As choivas tamén foron abundantes, concentrándose en zonas como a provincia de Pontevedra e outras do sur de Galicia, contribuíndo a engrosar as pálidas cifras de auga encorada. En Galicia, a precipitación -continua e torrencial por momentos- superou, en menos de 24 horas, todo o recibido no mes de novembro [podedes consultar datos das estacións meteorolóxicas de MeteoGalicia, e comprobade a concentración de precipitacións na metade Sur].

Os novos patróns de distribución de precipitacións non impiden comprobar como funcionou esta vez o río atmosférico que nos envolveu en chuvia. Aínda así, os nosos encoros lémbrannos os niveis mínimos nos que estamos a comezos do ano hidrolóxico 2017-18, e a necesidade de xestionar con cabeza un recurso tan escaso (a auga) nun país mediterráneo, con forte risco de saharización.

Norte

Un anticiclón reforzado no Atlántico Norte, cunha circulación meridiana do Jet Stream, permite a chegada de aire ártico ás nosas latitudes neste final de novembro. É unha advección típica (¡que ben sinalada no mapa sinóptico do MetOffice!) , ben semellante a aquela que aconteceu hai dous anos -aínda que esta vez se retrase uns días e sexa insuficiente para paliar os efectos dunha seca histórica. En todo caso, ¿cal é a masa que nos afectará nesta ocasión? Pois imos valernos desta infografía de La Rioja Meteo para que o descubrades:

En efecto, trátase dunha nortada… Preparado o litoral cantábrico e os cumios montañosos do Norte e centro peninsulares para recibir neve que alimente as pistas de esquí. ¿Un respiro? Pois eu xa boto de menos os temporais.

Ventos e choivas

Unha ollada a un mapa de ventos da Península Ibérica publicado por La Vanguardia hai 20 anos lémbranos que os refráns poden estar asociados a eles: o NO, SO e nortada, o cierzo, o galego, o ábrego, poñente e levante, a tramontana, …

E que, en moitos casos, a precipitación vai a eles asociada, salvo que sexan solano, garbí... Sexa como fore, o tempo das choivas debía ser chegado, neste ano de #seca intensa. Así nolo indican os datos recopilados por @crballesteros (correspondentes ao período 1981-2010) e sintetizados neste mapa:

* Por certo, para quen non crea no quecemento global, velaquí unha comparativa dos datos dos períodos 1961-1990 e 1981-2010 recollidos por AEMET no observatorio de A Coruña. Podedes consultar os diagramas ombrotérmicos da serie 1961-1990 aquí.

Ophelia

#ArdeGalicia nun día histórico para a meteoroloxía. Nunca un furacán de forza 3 estivo tan próximo da costa galega (aproximadamente uns 600 km), se ben outros tiveron traxectorias semellantes. #Ophelia [o furacán -ver transición a ciclón extratropical-] xestouse no entorno das Azores, e discorre cara a Irlanda (que xa sofreu o impacto de Debbie en 1961), esperemos que abrindo paso a unha cadea de borrascas que poidan enfeblecer o bloqueo anticiclónico que tanto dura (e que poida rematar cunha seca de proporcións moi severas).

As horas previas ás esperadas choivas son un inferno (os ventos arrastran o fume en direción Sur-Norte a velocidade de vértigo). Arde a nosa terra e as cinzas acumúlanse nunha brétema grisácea que acende o sol no solpor. Polos catro costados, unha política de repoboación forestal impropia ten como consecuencia un elevado risco de incendios, que xa desatou polémica en Portugal desde comezos do verán.

Agora pregamos que as pingas abafen o lume, que un furacán de nome shakespeariano (afogue Ophelia e cheguen as borrascas) arrastre cara a nós a choiva tan necesaria.

Finalmente, Ophelia acabou co anticiclón.

Furacáns

Un furacán é un ciclón que discorre pola zona tropical do Atlántico. Cunha traxectoria parabólica, soen desprazarse inicialmente de Leste a Oeste desde a área entre Cabo Verde e o Caribe, e logo soen enfilar un desprazamento cara ao Norte-Norleste, perdendo intensidade unha vez tocan terra. Porque un furacán retroaliméntase sobre o océano, usando o aire cálido e húmido como combustible.

Ata 1979, os furacáns levaban só nome de muller; probablemente a misoxinia do meteorólogo que os comezou a bautizar (Lindley Wragge) era a causa. Desde entón, altérnanse nomes masculinos e femininos para identificalos cada tempada (a “tempada alta” de furacáns vai de xuño a novembro, sendo o comezo do outono cando se incrementa a súa frecuencia). O listado de nomes proponse con antelación para cada ano e, se hai maior número que as iniciais do alfabeto propostas, continúase con letras gregas para nomealos. Cando algún furacán é sumamente destrutivo, o seu nome retírase.

irma
Imaxe publicada por Le Monde

A escala Saffir-Simpson mide a intensidade dos furacáns.  Nestes intres, desprázase polo Caribe un furacán chamado Irma, cunhas dimensións e intensidade espectaculares -que tería efectos devastadores asociados sempre-. Co incremento do quecemento global, os científicos plantéxanse se aumenta tamén o número e intensidade dos furacáns. E, aínda que non se pode concluir nada definitivo, é ben certo que a probabilidade de padecer furacáns máis intensos acentúase. O quecemento global acentúa os riscos extremos.

Seca

Falar neste intre -xusto cando o tren de borrascas se ceba sobre Galicia con ventos fortes e precipitacións intensas- da seca na nosa comunidade é case levar a contraria. Pero ímoslle poñer cifras a este período de oito meses continuados con escasa precipitación en Galicia:

t_p_a_corunha_2016-17

A observación das temperaturas medias na estación meteorolóxica da Torre de Hércules en A Coruña indica unha continuidade clara con respecto dos valores medios do período 1981-2010 (a media térmica foi de 15,9 ºC, mentres a media do período de referencia foi de 15,96ºC). Por contra, o déficit de precipitacións é ben significativo (apenas 51% das precipitacións medias do período sinalado).

En Galicia estamos acostumados a que chova a cotío. E agora comprobamos que chove menos, máis intensamente concentrado e con incremento significativo das alertas meteorolóxicas. Igual é que hai que ir acostumándose ás consecuencias do quecemento global.

Como resultado disto, os encoros das distintas confederacións hidrográficas da nosa terra (Miño-Sil, Galicia-costa) e mesmo outras tributarias dalgún río galego como o Navia (a do Cantábrico occidental) téñense resentido nos seus niveis de aforo. O ano hidrolóxico -que comeza en outubro- iniciouse aínda en niveis aceptables (se ben na cunca do Lima se detectaba unha escaseza xa evidente -36% de aforo con respecto ao 56% de media-); a medida que o outono e comezos do inverno chegaron, o aforo diminuíu de xeito significativo. Velaí algúns datos a modo de exemplo: en xaneiro de 2017, o aforo de Belesar situábase no 24,71% (fronte ao promedio histórico de 59,71%); o do encoro de As Conchas, no 31,78% (fronte ao 51,47% de promedio histórico).

Nestas circunstancias, a choiva é necesaria e benvida!

Retrógrado

meteo_19_xan_2017
Estes días estamos a padecer unha advección de aire polar continental, procedente de Siberia. Trátase dunha masa de aire fría e seca, que descende en movemento retrógrado cara ao SO de Europa. Mentres en altura se produce unha valgada que se extende desde Rusia oriental ata a Península Ibérica, en superficie, unha alta presión moi intensa (con 1041 mb, centrada na Grande Chaira Europea, á altura de Alemania e Polonia) bloquea a circulación de ventos do Oeste e unha baixa presión sobre o Mediterráneo (neste caso, ao S de Italia) envía ventos húmidos cara aos Pireneos e o Levante. En consecuencia, o aire siberiano canalízase entre a alta e a baixa presión para provocar un notable baixón das temperaturas. Velaquí o mapa térmico previsto para xoves 19 de xaneiro ás 7.00 a.m.:temperaturas_19xan2017_700.

Cambio climático en Galicia

Xullo de 2016 foi o mes máis seco en Galicia desde que hai rexistros. Aínda que as opinións respecto do cambio climático poidan ser diverxentes, cada vez aproxímanse máis, e a expresión -en si mesma- deixa de cuestionarse.

Os parámetros climáticos ofrecidos polo Informe 2012-15 na comunidade pódense resumir en: 1) un aumento das temperaturas máximas -maior que o das temperaturas medias, que se incrementaron en 1ºC con respecto ao período 1971-2000-; 2) a duración promedio dos días consecutivos cálidos tende a aumentar, especialmente na metade meridional de Galicia; 3) tenden a reducirse o número de días de xeada, de xeito singular na marxe sudoriental; 4) acentúanse as anomalías de precipitacións con respecto á media nas distintas estacións, pero especialmente no outono -a redución da precipitación é máis significativa en primavera e outono; os días de choiva redúcense tamén globalmente-; 5) a duración media dos períodos de seca tende a aumentar; 6) hai unha tendencia ao aumento dos eventos meteorolóxicos extremos, sobre todo aqueles relacionados con ventos e precipitacións (son os que producen maiores efectos na poboación); 7) os impactos nos ecosistemas, a nivel de flora e fauna, serán evidentemente apreciables no futuro, en caso de manterse as actuais pautas de cambio climático.

As emisións de dióxido de carbono á atmosfera son en grande medida responsables do quentamento global. En Galicia, o procesado de enerxía representa máis das 3/4 partes destas emisións, se ben estas se reduciron con respecto ao ano inicial da crise económica, 2007. Con datos de 2014, as emisións resultantes en 2014 reducíronse nun 28% con respecto ás de 2007, un pouco por enriba da redución (23,36%) global de todas as emisións de dióxido de carbono.

emisions_c02_galicia_2007-14

Ríos atmosféricos

A partir dos estudos con satélites e radares, a partir da mellora dos modelos meteorolóxicos, coñecemos hoxe en día algo máis sobre os ríos atmosféricos, auténticas autoestradas de vapor de auga que poden mover inxentes cantidades de caudal a velocidades sorprendentes. Sobre varias rexións do planeta Terra ten lugar este transporte que leva o 90% do vapor atmosférico desde os trópicos cara aos polos.

E estes días, ríos atmosféricos procedentes do Golfo de México teñen bañado con intensidade a nosa terra, a “terra dos mil ríos”.

COP 21

Comeza hoxe en París a COP 21, a reunión na que se tentará chegar a acordos para limitar o cambio climático no planeta Terra.

Se ata hai uns anos o cambio climático antropoxénico era aínda cuestionado, hoxe en día a comunidade científica acepta nunha elevadísima porcentaxe a existencia dun quentamento global que xa está entre nós. O informe do IPCC correspondente a 2014 insiste: 1) a temperatura planetaria sigue a medrar; para deter o incremento sería preciso reducir as emisións de GEI entre un 40% e un 70% antes de 2050; 2) as vagas de calor serán máis frecuentes e durarán máis; as precipitacións extremas tamén incrementarán a frecuencia; 3) os glaciares diminuirán a pasos axigantados, como consecuencia do incremento da temperatura do permafrost; 4) os océanos quéntanse e acidifícanse, o que comportará cambios na salinidade e na evaporación.

Os impactos serán evidentes, sobre todo nos sistemas mariños e nas áreas costeiras, así como nas grandes áreas urbanas, -refuxio da maior parte da actividade económica do planeta, abranguendo as migracións climáticas e os riscos alimentarios -debido á baixa da produtividade das terras.

Diante destas evidencias, o obxectivo de non superar un incremento de 2ºC na temperatura media do planeta para o ano 2.100 -o limiar a partir do cal será difícil prever que acontecerá- convírtese no esencial deste cumio.

Norte…

Esta mañá levanteime escoitando bater o vento (bater, que non zoar). Esperanzado nun cambio de tendencia tras esta situación anticiclónica de bloqueo tan continuada de novembro -con impropias temperaturas para a estación-, e alertado sobre a acción inmediata que a “vasoira meteorolóxica” (expresión de José Miguel Viñas) ía exercer sobre o noso territorio cunha advección de aire polar, saín á rúa e advertín que facía fresco -que non frío-, que o vento rachara ponliñas e tumbara follas, que caían pingueiras espalladas -mais non en exceso… ¿Por que?

Non semella esta unha situación Norte intensa, máis ben atenuada. Pero algo é algo, diante de tanto quentamento global.

San Martiño

As temperaturas medias elevadas nesta época do ano sorpréndennos e déixannos diante da dúbida de como pode estar a afectarnos o quentamento global. A nosa percepción da realidade climática pode errar, mais semella claro o incremento da virulencia de fenómenos extremos (non só as inundacións, os tornados, os furacáns, tamén os episodios de picos de calor). O IPCC xa o ten ben advertido, e está claro que as teorías climáticas actuais dificilmente serán capaces de explicar calquera anomalía que poidamos detectar no acontecer meteorolóxico.

Hai días cuestionábame diante dunha compañeira se verdadeiramente El Niño pode estar detrás dos incrementos térmicos deste outono de 2015 –como se ten suxerido nalgún medio de comunicación. Pero ben pode chegar o momento en que as anomalías sexan tan normais que nos teñan que facer replantexar as ferramentas coas que hoxe definimos as propias estacións e variables climáticas.

Por outra banda, tradicionalmente, o veranciño de San Martiño – non necesariamente coincidente co Indian Summer de Norteaméricaé un episodio de tempo estable intercalado -no hemisferio Norte- entre as perturbacións habituais do outono. As temperaturas medias na Península Ibérica, esta vez, acadaron máis dos 25ºC no segundo fin de semana de novembro.

Altas e baixas presións

A atmósfera é un sistema global, composto por millóns e millóns de partículas que interactúan continuamente. Estudar as súas variables esixiría unha observación minuciosa en múltiples puntos para chegar a establecer unha predición meteorolóxica completamente fiable. Hoxe en día, as predicións a 2 ou 3 días son de grande fiabilidade; a partir de aí, o risco de erro dos modelos predictivos multiplícase de xeito notable.

“A presión en todos os puntos da atmosfera non é igual, existen centros de baixas e altas presións. O ar tende a moverse cara aos centros de baixas presións e a escaparse dos de altas presións. Debido a que a Terra xira, prodúcese unha forza lateral chamada forza de Coriolis. Deste xeito, as traxectorias das correntes de ar vense curvadas formando espirais, remuiños. (…)

A forza de Coriolis depende da latitude á que se estea, sendo máxima nos polos e cero no ecuador. Tamén cambia de signo segundo se estea no hemisferio norte ou sur, polo que un anticiclón no hemisferio norte xira no mesmo senso que unha borrasca (ciclón) no hemisferio sur.”

Javier Fernández Panadero: ¿Por qué el cielo es azul?

Blog en WordPress.com.

Subir ↑