Arquivos da categoría Xeografía

Ventos e choivas

Unha ollada a un mapa de ventos da Península Ibérica publicado por La Vanguardia hai 20 anos lémbranos que os refráns poden estar asociados a eles: o NO, SO e nortada, o cierzo, o galego, o ábrego, poñente e levante, a tramontana, …

E que, en moitos casos, a precipitación vai a eles asociada, salvo que sexan solano, garbí... Sexa como fore, o tempo das choivas debía ser chegado, neste ano de #seca intensa. Así nolo indican os datos recopilados por @crballesteros (correspondentes ao período 1981-2010) e sintetizados neste mapa:

* Por certo, para quen non crea no quecemento global, velaquí unha comparativa dos datos dos períodos 1961-1990 e 1981-2010 recollidos por AEMET no observatorio de A Coruña. Podedes consultar os diagramas ombrotérmicos da serie 1961-1990 aquí.

Advertisements

Ophelia

#ArdeGalicia nun día histórico para a meteoroloxía. Nunca un furacán de forza 3 estivo tan próximo da costa galega (aproximadamente uns 600 km), se ben outros tiveron traxectorias semellantes. #Ophelia [o furacán -ver transición a ciclón extratropical-] xestouse no entorno das Azores, e discorre cara a Irlanda (que xa sofreu o impacto de Debbie en 1961), esperemos que abrindo paso a unha cadea de borrascas que poidan enfeblecer o bloqueo anticiclónico que tanto dura (e que poida rematar cunha seca de proporcións moi severas).

As horas previas ás esperadas choivas son un inferno (os ventos arrastran o fume en direción Sur-Norte a velocidade de vértigo). Arde a nosa terra e as cinzas acumúlanse nunha brétema grisácea que acende o sol no solpor. Polos catro costados, unha política de repoboación forestal impropia ten como consecuencia un elevado risco de incendios, que xa desatou polémica en Portugal desde comezos do verán.

Agora pregamos que as pingas abafen o lume, que un furacán de nome shakespeariano (afogue Ophelia e cheguen as borrascas) arrastre cara a nós a choiva tan necesaria.

Finalmente, Ophelia acabou co anticiclón.

Furacáns

Un furacán é un ciclón que discorre pola zona tropical do Atlántico. Cunha traxectoria parabólica, soen desprazarse inicialmente de Leste a Oeste desde a área entre Cabo Verde e o Caribe, e logo soen enfilar un desprazamento cara ao Norte-Norleste, perdendo intensidade unha vez tocan terra. Porque un furacán retroaliméntase sobre o océano, usando o aire cálido e húmido como combustible.

Ata 1979, os furacáns levaban só nome de muller; probablemente a misoxinia do meteorólogo que os comezou a bautizar (Lindley Wragge) era a causa. Desde entón, altérnanse nomes masculinos e femininos para identificalos cada tempada (a “tempada alta” de furacáns vai de xuño a novembro, sendo o comezo do outono cando se incrementa a súa frecuencia). O listado de nomes proponse con antelación para cada ano e, se hai maior número que as iniciais do alfabeto propostas, continúase con letras gregas para nomealos. Cando algún furacán é sumamente destrutivo, o seu nome retírase.

irma
Imaxe publicada por Le Monde

A escala Saffir-Simpson mide a intensidade dos furacáns.  Nestes intres, desprázase polo Caribe un furacán chamado Irma, cunhas dimensións e intensidade espectaculares -que tería efectos devastadores asociados sempre-. Co incremento do quecemento global, os científicos plantéxanse se aumenta tamén o número e intensidade dos furacáns. E, aínda que non se pode concluir nada definitivo, é ben certo que a probabilidade de padecer furacáns máis intensos acentúase. O quecemento global acentúa os riscos extremos.

Paisaxes agrarias

“O Grande Trauma (así, con maiúsculas) consiste en que o país se urbanizou nun intre. En menos de vinte anos, as cidades doblaron e triplicaron o seu tamaño, mentres enormes extensións do interior que nunca estiveron moi poboadas remataron de baleirarse e entraron no que os xeógrafos chaman o ciclo do declive rural. Entre 1950 e 1970 producíuse o éxodo. Aínda que a finais do século XIX a emigración do campo á cidade (e da Península a Latinoamérica) foi constante, nesas dúas décadas, millóns de persoas fixeron a viaxe de ida. As capitais colapsaron e os construtores non deron abasto para levantar bloques de casas baratas nas periferias, que se encheron de chabolas. En moi pouco tempo, o campo mudou abandoado. Milleiros de aldeas desapareceron e outros milleiros quedaron como residencia de anciáns, sen nengunha actividade económica e sen os servizos máis elementais. Outros milleiros de persoas foron expulsadas das súas casas a punta de pistola pola garda civil para honrar unha política hidráulica que anegaba vales con pobos enteiros dentro. E non conto aos millóns de españois que, neses mesmos vinte anos, emigraron a Europa e Latinoamérica, a meirande parte desde pobos e viliñas arruinados. A paisaxe que pintou ese Grande Trauma define o país e deixou unha pegada enorme nos seus habitantes. Hai unha España na que vive unha poutada de españois, mais hai outra España baleira que vive na mente e na memoria de millóns de españois.”

 Sergio del Molino: La España vacía.”
– Consulta o tema de paisaxes agrarias de España.

Bora Bora

“A clave está en dous procesos que acontecen de xeito simultáneo: por unha banda, esas illas estanse afundindo pouco a pouco e, por outra banda, os corais que forman o anel au seu arredor están medrando de xeito vertical para compensar o afundimento e así manterse na zona de augas superficiais. Este mecanismo foi proposto por Charles Darwin, que tamén foi un importante xeólogo. Na Polinesia Francesa, por exemplo, as illas son antigos volcáns con varios millóns de anos de idade (Moorea ten aproximadamente 1,5 m.a.; Raiatea entre 2 e 3 m.a.; e Bora Bora algo máis de 3 m.a.). As illas afúndense porque a placa tectónica na que están sentadas, neste caso a placa do Pacífico, no seu movemento cara ao noroeste sofre un proceso de subsidencia. Todo o conxunto vaise indo a pique pouco a pouco. Pola súa banda, os corais son organismos vivos aos que lles gusta a auga temperada e a luz solar, de tal xeito que se o sitio no que están se afunde -e polo tanto se mete en zonas con menos luz e auga máis fría-, eles tenderán a medrar cara arriba para manterse á mesma altura respecto do nivel do mar.”

Xurxo Mariño: Terra.”

Xa nos conta Mariño que a illa central de Bora Bora leva ben tempo afundíndose, o que non deixa de ser unha excusa para escoitar unha bela composición de Yuri Borin.

Pontedeume

Situado no Golfo Ártabro, o concello de Pontedeume ubícase no fondo da ría de Ares. Ao occidente do núcleo urbano atópase o monte Breamo (305 m.s.n.m.), última estribación montañosa da cadea que, desde a Serra da Loba, remata en cantís na beiramar. A vila de Pontedeume, condicionada a súa morfoloxía pola ubicación entre o monte Breamo e o río Eume, medrou porén en sentido Oeste-Leste.

O crecemento urbanístico en etapas sucesivas foi creando diversos tecidos urbanos: a) a zona centro comprende o antigo espazo intramuros e zonas de expansión anteriores ao século XIX (trátase dunha cuadrícula con cinco rúas paralelas de N a S e 5 travesas de L a O); nela consérvanse algunas rúas soportaladas; b) as zonas do Xardín e da Alameda de Raxoi corresponden á expansión cara ao L no século XIX, trala desamortización do convento dos agostiños; e cara ao O na primeira metade do século XX; c) as zonas da Estación e Aguabar son as áreas de construción máis moderna, con servizos públicos (centros de ensino, piscina, centro de saúde) e novos espazos verdes (paseo marítimo).

Pontedeume_catastral

O Camiño Inglés intérnase no concello de Pontedeume abranguendo a extensa área de esteiro comprendida entre a ponte do ferrocarril e o viaduto da autoestrada AP-9.

 

Paysages

L’Espagne a une grande variété de paysages. Des bassins aux montagnes, des anciens massifs aux chaînes alpines, il y a une vaste diversité naturelle. Voici quelques exemples:

  1. Le paysage montagneux d’Ordesa.
  2. Le paysage plat autour de Tordesillas.
  3. Le paysage escarpé du Teide.
  4. Le paysage doux du marais du Guadalquivir.

Je vous apporte un modèle de commentaire de paysage naturel afin de rédiger vos présentations autour de chaque paysage.

Novas xeografías

Este mes de febreiro de 2017 ameaza con reestruturar severamente os libros de texto da Xeografía clásica: un novo continente emerxeZealandia (aínda que está practicamente sumerxido en boa parte da súa superficie), e os restos do vello Gondwana detéctanse baixo o Índico.

As xeografías mudan… Mudan sempre!!! Pero agora muda ata a xeografía física. Nengún coñecemento é para sempre.

E máis aínda cando se trata do mundo extraplanetario. De seguro que hai alguén en algures.

Seca

Falar neste intre -xusto cando o tren de borrascas se ceba sobre Galicia con ventos fortes e precipitacións intensas- da seca na nosa comunidade é case levar a contraria. Pero ímoslle poñer cifras a este período de oito meses continuados con escasa precipitación en Galicia:

t_p_a_corunha_2016-17

A observación das temperaturas medias na estación meteorolóxica da Torre de Hércules en A Coruña indica unha continuidade clara con respecto dos valores medios do período 1981-2010 (a media térmica foi de 15,9 ºC, mentres a media do período de referencia foi de 15,96ºC). Por contra, o déficit de precipitacións é ben significativo (apenas 51% das precipitacións medias do período sinalado).

En Galicia estamos acostumados a que chova a cotío. E agora comprobamos que chove menos, máis intensamente concentrado e con incremento significativo das alertas meteorolóxicas. Igual é que hai que ir acostumándose ás consecuencias do quecemento global.

Como resultado disto, os encoros das distintas confederacións hidrográficas da nosa terra (Miño-Sil, Galicia-costa) e mesmo outras tributarias dalgún río galego como o Navia (a do Cantábrico occidental) téñense resentido nos seus niveis de aforo. O ano hidrolóxico -que comeza en outubro- iniciouse aínda en niveis aceptables (se ben na cunca do Lima se detectaba unha escaseza xa evidente -36% de aforo con respecto ao 56% de media-); a medida que o outono e comezos do inverno chegaron, o aforo diminuíu de xeito significativo. Velaí algúns datos a modo de exemplo: en xaneiro de 2017, o aforo de Belesar situábase no 24,71% (fronte ao promedio histórico de 59,71%); o do encoro de As Conchas, no 31,78% (fronte ao 51,47% de promedio histórico).

Nestas circunstancias, a choiva é necesaria e benvida!

España baleira

A viaxe literaria de Sergio del Molino pola España do éxodo rural -ben cartografiable– é un paseo polo declive rural. As cidades do éxodo, maioritariamente hiperpoboadas a partir do franquismo, opóñense a toda unha serie de pobos que quedan sen xente.

O cine e a literatura téñense inspirado na España interior, que é preciso descobrer neste libro apaixoante.

Retrógrado

meteo_19_xan_2017
Estes días estamos a padecer unha advección de aire polar continental, procedente de Siberia. Trátase dunha masa de aire fría e seca, que descende en movemento retrógrado cara ao SO de Europa. Mentres en altura se produce unha valgada que se extende desde Rusia oriental ata a Península Ibérica, en superficie, unha alta presión moi intensa (con 1041 mb, centrada na Grande Chaira Europea, á altura de Alemania e Polonia) bloquea a circulación de ventos do Oeste e unha baixa presión sobre o Mediterráneo (neste caso, ao S de Italia) envía ventos húmidos cara aos Pireneos e o Levante. En consecuencia, o aire siberiano canalízase entre a alta e a baixa presión para provocar un notable baixón das temperaturas. Velaquí o mapa térmico previsto para xoves 19 de xaneiro ás 7.00 a.m.:temperaturas_19xan2017_700.

Poboación en Galicia

Desde hai anos asistimos a un constante bombardeo nos medios de comunicación sobre o “non futuro” da estrutura demográfica galega; a preocupación chega a ámbitos políticos e enúnciase en todo momento o problema demográfico da nosa terra como un dos máis acuciantes imaxinábeis.

Coido que é preciso tomar un pouco de perspectiva e comprobar que non hai motivos para un tal alarmismo, ben que o avellentamento da poboación galega é un éxito demográfico incuestionable -vencellado ás melloras alimentarias, sanitarias e hixiénicas que teñen prolongado notablemente a nosa esperanza de vida ao nacer, que case se triplica desde 1900 e chega agora a 82,9 anos [ver estudo sobre a esperanza de vida en España, de BBVA]-. Este avellentamento, por outra banda, é unha característica propia de todas as sociedades occidentais avanzadas, que xa teñen cumplido as diversas etapas do modelo de transición demográfica.

En efecto, a poboación galega en 2016 (datos provisionais do IGE) é de máis de 650.000 habitantes con respecto á de 1900. A densidade de poboación supera agora os 91 habitantes por quilómetro cadrado, fronte aos 70 de 1900.

demografia_galicia_1900-2016

O problema demográfico máis relevante está no desequilibrio entre territorios: as terras occidentais contan con ben máis poboación que as provincias orientais. Estas últimas (Lugo e Ourense), non deixaron de baleirarse desde 1950, cando o éxodo rural se acentuou e non deixaron de perder efectivos en todos os períodos de reconto intercensais. Nas provincias occidentais, en cambio, non hai recontos intercensais negativos; tan só o recente período 2011-2016 apunta a unha perda demográfica pouco significativa na serie histórica. A comezos do século XX, apenas 6 de cada 10 galegos vivían nas provincias de A Coruña e Pontevedra. En 2011, 3 de cada 4 residimos aquí. E ese é, en efecto, o grave problema demográfico galego: o desequilibrio territorial na distribución dos efectivos, a progresiva perda de vitalidade da Galicia interior.

O avellentamento é un éxito, ben que pode plantexar problemas de sostemento dos sistemas de pensións, ¿non si?

Lume e tremor

Cinto do Lume mide máis de 40.000 km, entre Nova Zelanda e América Latina. Concentra aproximadamente o 75% dos volcáns máis activos do mundo. 

O leito do océano Pacífico descansa sobre varias placas tectónicas, na que a placa do Pacífico está constreñida entre a placa indo-australiana, a filipina, a de Cocos, a de Nazca e a do Antártico. A fricción constante entre elas orixina tensións que producen movementos sísmicos. Os volcáns desta área son tamén resultado destes movementos.

En 1960 tivo lugar o grande terremoto de Valdivia, en Chile, o maior rexistrado nunca, dunha magnitude 9.5 na escala Richter. En Alaska, en 1964, rexistrouse un terremoto de magnitude 9.2. Asociados a grandes maremotos están na nosa memoria o de Sumatra en 2004 (9.1 na escala Richter) e o de Xapón en 2011 (9 na escala Richter).

De Panxea a Amasia

 

Alfred Wegener publicou en 1915 “A orixe dos continentes e océanos”, na que postulaba a existencia dun supercontinente primordial ao final da era Paleozoica (hai uns 250 millóns de anos), que recibiría o nome de Panxea, rodeado por un inmenso océano chamado Pantalasa. A teoría da deriva continental plantexaba a existencia -só probada anos máis tarde, tras o estudo dos fondos mariños- dunha serie de placas continentais que van desprazando os continentes ata formar a súa configuración actual. De feito, antes que Panxea, outros supercontinentes como Columbia, Rodinia e Pannotia terían existido. As coincidencias xeolóxicas, botánicas e faunísticas entre uns continentes e outros dos actuais así testemuñarían a antiga unidade territorial.

tectónica de placas é a teoría xeolóxica que explica a forma en que está estruturada a litosfera. Esta teoría, elaborada a mediados do século XX por diversos xeólogos, xeofísicos e sismólogos, é aceptada como aquela que unifica as Ciencias da Terra e se basea na observación da expansión dos fondos oceánicos, a estrutura interna dos continentes e do interior do noso planeta. A orixe de terremotos [ver animación] e fenómenos de subdución ou a distribución de volcáns explícanse en base a esta teoría.

O modelo de orthoversion proposto por científicos da Universidade de Yale sobre a evolución futura dos continentes prevé a formación dun novo supercontinente, Amasia, para dentro de 50-200 millóns de anos.

Mapas

Agora que Narukawa ven de gañar un premio por diseñar un mapa “que reflicte fidelmente as proporcións do planeta”, convén  lembrar que “todos os mapas distorsionan a realidade” (Mark Monmonier), poisnon hai solución matemática á proxección dunha esfera sobre unha superficie plana (Juan José Arranz). Cando menos, o mapa de Narukawa ten a virtude de proporcionarnos unha visión cartográfica do presente, na que o Pacífico é o centro de atención e Europa é cada vez máis “fisterra”.

Nun libro cheo de anécdotas, Un mapa en la cabeza, Ken Jennings alecciónanos sobre distintos aspectos da cartografía, tan esencial para a Xeografía. Desde os tempos de Ptolomeo ata a publicación do mapa de Waldseemüller, desde as máis antigas e recentes proxeccións cartográficas á cartografía dixital, os mapas delimitan liñas de fronteira, son obxectos de colección ou permanecen como monopolios de diferentes organismos. Podemos utilizalos para xogar ao geocaching -precedente da exitosa caza virtual de Pokemon Go- ou buscar confluencias de graos, alí onde meridianos e paralelos se xuntan en puntos singulares do planeta; podemos recrealos como mapas fantásticos que fan voar a nosa imaxinación; mesmo teremos a oportunidade de ver o mundo dun xeito diferente ao que estamos acostumados. Pero sempre están presentes nas nosas vidas, unha vez que os GPS e diversos sistemas de localización se teñen implantado na realidade cotiá, mesmo sobredimensionada coa realidade aumentada.

Os mapas teñen cambiado, nalgún intre, o curso da historia, tal e como nos descubre Jerry Brotton na súa Historia do mundo en 12 mapas. E están cheos de singularidades, tal como nolas contou Simon Garfield en En el mapa.

Off the road

A poucos días das eleccións presidenciais norteamericanas, aconsellamos un paseo polos Estados Unidos de Norteamérica da man do xornalista Andy Robinson.

Analizando as vicisitudes políticas do contexto actual, Robinson adéntrase nas veas abertas de USA, un país no que a dolarocracia  intenta impoñer candidatos e medidas políticas. Moitas delas non chegan a solucionar os graves problemas aos que se enfronta esa sociedade: a desigualdade social, a redución da clase media, a inmigración clandestina, o consumo de drogas, a segregación racial, o cambio climático,…

Nunha viaxe que percorre cidades simbólicas (a metrópole do xogo, Las Vegas; a cidade menos sustentable do planeta, Phoenix; a cidade dividida, Nova Iorque; a cidade-tumba, Detroit; a vila que outrora fora emblema da loita gay, San Francisco; o extrarradio, exemplificado en Ferguson; a cidade-mercado, Miami), marcadas en maior ou menor medida pola crise inmobiliaria e os procesos de xentrificación, Robinson descúbrenos un panorama urbano cheo de contrastes, un país marcado polos excesos das políticas neoliberais e a concentración de riqueza e poder nas mans duns poucos privilexiados; en suma, un laboratorio da crise global -sobre todo, occidental- dos nosos tempos.

Mais este país tamén podería estar na base de futuras solucións, con políticas diferentes. Por iso, a referencia ao estado de Vermont se torna precisa.

Cambios na paisaxe

perillo_1956-2016Velaquí dúas imaxes aéreas da nosa paisaxe ben próxima, unha correspondente ao vo de 1956 e outra actual: 60 anos de diferenza para amosar o incremento notable da ocupación urbanística do espazo en Perillo e contorna. Os cambios de uso do solo son ben perceptibles: alí onde non existía o complexo turístico de Santa Cristina, agora a urbanización chega a pé de praia; alí onde as leiras ocupaban agras tradicionais en Perillo, agora os bloques de edificación fan deste núcleo o maior a nivel demográfico do concello de Oleiros.

Fai click sobre a imaxe para xustapor as paisaxes na aplicación JuxtaposeJS.

  • Idénticos cambios na paisaxe se producen en Santa Cruz ou en Mera.
  • O impacto urbanístico na costa oleirense, vencellado ao turismo e ao fenómeno das segundas residencias é moi palpable en Canide, onde a transformación do espazo cultivado deu lugar a urbanizacións con viais estándar (espiña de peixe, ondas concéntricas) que acollen os novos modelos de edificabilidade.

Incendios en Galicia

Galicia é unha comunidade autónoma cunha especial aptitude para a produción forestal. Dúas terceiras partes da superficie forestal teñen un aproveitamento silvícola. Un terzo das propiedades constitúenas os montes veciñais en man común, outrora roturados para estivadas e para fornecer leña para o lume e estrume e pasto para o gando.

Coa mecanización do campo e o abandono progresivo das actividades agropecuarias, o coidado do monte diminuíu, a superficie de matogueira medrou ou foi reemprazada progresivamente por especies forestais de crecemento rápido (piñeiros, eucaliptos). En consecuencia, en anos de choivas abundantes de primavera -como corresponde ao clima oceánico propio da rexión-, a masa forestal medra e acentúanse os riscos de incendios forestais na estación seca, mesmo no comezo do outono.

Galicia constitúe a zona de España na que arde cada ano unha meirande superficie (case a cuarta parte do total), malia que o clima húmido sexa menos favorable ao lume. A xustificación está en que a meirande parte dos lumes (4 de cada 5) son provocados. Os intereses son diversos: os gandeiros desexan anovar os pastos para os rabaños; os madeireiros pretenden obter madeira a bo prezo; os intereses inmobiliarios poden levar a desexar a queima de espazos que se poidan urbanizar de novo, vendidos tamén a prezo de saldo. numero-incendios-1961_2011

Hoxe en día, os riscos afectan en moitas ocasións a núcleos habitados que hai que desaloxar, provocando perdas en vidas humanas, perdas económicas e materiais (vehículos, casas,…), deterioro nas redes de comunicación telefónicas e eléctricas. Ademáis, as perdas ambientais son moi salientables: unha vez que a cuberta vexetal se destrúe, as choivas torrenciais erosionan fortemente a superficie queimada e arrastran compoñentes do solo que poden provocar deslizamentos de terra e verquido catastrófico de cinzas ao mar; o balance hídrico das cuncas fluviais afectadas polos incendios tamén se ve alterado; os bosques tardan ducias de anos en rexenerarse, e a recuperación de ecosistemas vese afectada por unha extinción traumática de especies no momento do lume.

Aínda que hoxe teñamos superado os piores momentos canto ao número de incendios forestais en Galicia -iso aconteceu na transición entre o século XX e o XXI-, o número medio de Ha. queimadas sigue sendo enorme, moi especialmente nas áreas meridionais e costeiras (o “cinto do lume” exténdese desde a Costa da Morte ata o NO da provincia de Zamora, cebándose na área das Rías Baixas e as montañas ourensás), tal e como se desprende do seguinte gráfico elaborado por El País para o ano 2011:

mapa_galicia_incendios_forestais_2001-11* Consulta España en llamas para comprobar a evolución dos incendios forestais entre 2001 e 2013.

Cambio climático en Galicia

Xullo de 2016 foi o mes máis seco en Galicia desde que hai rexistros. Aínda que as opinións respecto do cambio climático poidan ser diverxentes, cada vez aproxímanse máis, e a expresión -en si mesma- deixa de cuestionarse.

Os parámetros climáticos ofrecidos polo Informe 2012-15 na comunidade pódense resumir en: 1) un aumento das temperaturas máximas -maior que o das temperaturas medias, que se incrementaron en 1ºC con respecto ao período 1971-2000-; 2) a duración promedio dos días consecutivos cálidos tende a aumentar, especialmente na metade meridional de Galicia; 3) tenden a reducirse o número de días de xeada, de xeito singular na marxe sudoriental; 4) acentúanse as anomalías de precipitacións con respecto á media nas distintas estacións, pero especialmente no outono -a redución da precipitación é máis significativa en primavera e outono; os días de choiva redúcense tamén globalmente-; 5) a duración media dos períodos de seca tende a aumentar; 6) hai unha tendencia ao aumento dos eventos meteorolóxicos extremos, sobre todo aqueles relacionados con ventos e precipitacións (son os que producen maiores efectos na poboación); 7) os impactos nos ecosistemas, a nivel de flora e fauna, serán evidentemente apreciables no futuro, en caso de manterse as actuais pautas de cambio climático.

As emisións de dióxido de carbono á atmosfera son en grande medida responsables do quentamento global. En Galicia, o procesado de enerxía representa máis das 3/4 partes destas emisións, se ben estas se reduciron con respecto ao ano inicial da crise económica, 2007. Con datos de 2014, as emisións resultantes en 2014 reducíronse nun 28% con respecto ás de 2007, un pouco por enriba da redución (23,36%) global de todas as emisións de dióxido de carbono.

emisions_c02_galicia_2007-14