Arquivos da categoría Outro xeito de aprender

Vers Saint-Quentin

No marco dunha colaboración entre a Académie d’Amiens e a Xunta de Galicia, e contando coa autorización da Consellería de Educación, o meu compañeiro Juan Manuel Álvarez -tamén profesor de Xeografía e Historia, en Pontevedra- e eu, imos facer un stage de jobshadowing (de 18 a 29 de setembro), no departamento de l’Aisne: el vai a Villers-Cottêrets, eu a Saint-Quentin.

Ce sera passionnant de connaître les méthodes de nos collègues français, de se plonger sur les expériences que ce voyage va nous permettre, afin d’améliorer notre performance Bachibac. Peut-être même nous aurons la possibilité de visiter une communauté comme l’ancien familistère de Guise. En tout cas, c’est sûr qu’on va beaucoup apprendre.

Advertisements

Bitter sweet

Sweet! Prefiro que o fagamos sweetly. Pensa na cantidade de cousas que poderemos aprender dese xeito: falareivos na aula en francés, utilizaremos as novas tecnoloxías para consultar e debater información, proporeivos retos, défis. Vouvos preguntar: ¿Cal foi a vosa paisaxe do verán? ¿ Cal é o problema máis gordo da humanidade hoxe? ¿Por que non respetamos a diferenza? ¿Cando chegarán os Estados Unidos do Mundo?…

E vós buscaredes a resposta no vento, ou en twitter, en instagram, en facebook, na web, nas vosas experiencias diarias… Con traballo individual e cooperativo, con gamificación e postas en común, co de sempre e co máis novo. Porque somos así, e xa levamos 10 anos facéndoo. Benchegad@s a un novo ano escolar, que ilustro cunha das cancións que sempre máis me gustaron.

Sapiens

A obra de Harari, escrita con erudición e irreverencia ilustrada, a dicir de Muñoz Molina, cuestiona a historia da humanidade aos ollos da evolución.

Somos unha especie que se apoderou do planeta, que o explota ata a extenuación, que facilitou a extinción de moitas outras especies, que o fixo grazas á revolución cognitiva e avanzou para colonizar, someter e fundar imperios. A pregunta final de Harari é se estamos diante dun abismo ou dunha oportunidade: ¿será capaz a humanidade de revertir o impacto negativo sobre o planeta ou remodelar a especie, de xeito que xa deixemos de ser animais, para ser “deuses”? ¿A revolución científica vai cambiar o sino da historia?

Quizás.

Non teñamos medo de enfrontarnos a esta visión subversiva da nosa historia, non teñamos medo de comprobar como os cartos, os imperios a as leis teñen cambiado a nosa natureza. ¿E que será de nós despois de tanto coñecemento científico? Coido lembrar que Hawking nos invita a abandonar o planeta, de continuar con esta tendencia actual de explotación do mesmo.

Bora Bora

“A clave está en dous procesos que acontecen de xeito simultáneo: por unha banda, esas illas estanse afundindo pouco a pouco e, por outra banda, os corais que forman o anel au seu arredor están medrando de xeito vertical para compensar o afundimento e así manterse na zona de augas superficiais. Este mecanismo foi proposto por Charles Darwin, que tamén foi un importante xeólogo. Na Polinesia Francesa, por exemplo, as illas son antigos volcáns con varios millóns de anos de idade (Moorea ten aproximadamente 1,5 m.a.; Raiatea entre 2 e 3 m.a.; e Bora Bora algo máis de 3 m.a.). As illas afúndense porque a placa tectónica na que están sentadas, neste caso a placa do Pacífico, no seu movemento cara ao noroeste sofre un proceso de subsidencia. Todo o conxunto vaise indo a pique pouco a pouco. Pola súa banda, os corais son organismos vivos aos que lles gusta a auga temperada e a luz solar, de tal xeito que se o sitio no que están se afunde -e polo tanto se mete en zonas con menos luz e auga máis fría-, eles tenderán a medrar cara arriba para manterse á mesma altura respecto do nivel do mar.”

Xurxo Mariño: Terra.”

Xa nos conta Mariño que a illa central de Bora Bora leva ben tempo afundíndose, o que non deixa de ser unha excusa para escoitar unha bela composición de Yuri Borin.

Cidade-Xardín

O concepto de cidade-xardín concebíuno o reformador social inglés Ebenezer Howard, que -a comezos do século XX- plantexou un novo xeito de construir e planificar cidades a partires de vivendas unifamiliares. A introdución do modelo en España, nas aforas das cidades, estivo en principio vencellada á residencia de clases acomodadas.

No caso de A Coruña, o barrio residencial de Cidade-Xardín, destinado a familias de clase media-alta, comezouse en 1921, tendo como modelo un plano ortogonal que, ao longo de 30 anos, transformou o espazo de hortas de Riazor nun barrio máis da cidade.

Achegándonos a este espazo, hoxe en día contemplamos un plano en dameiro cunha forma exterior en ferradura, que inclúe funcións residenciais, educativas e sanitarias, sobre todo.

Unha vez que visitamos Romanorum Vita, imos tentar movernos por este espazo próximo á exposición e imaxinar -se este fose o plano dunha cidade romana- onde estarían situados os seus principais fitos nese plano imaxinario, comparándoo co modelo de Timgad.

Cara a Milano

A nosa viaxe europea de 2017 lévanos a Milán, unha cidade de máis de 2.000 anos de historia [en français], ocupada polos romanos en 196 a.n.e. Alí legalizouse o cristianismo no 313 (edicto de Milán). A partir da Baixa Idade Media foi un grande centro industrial e comercial. Convertida nun dos principais focos do nacionalismo italiano no século XIX, a evolución desta cidade que vivíu o “milagre económico” -un grande desenvolvemento industrial- nos anos 1950 e 1960, lévaa a ser hoxe urbe cosmopolita, terciarizada e capital da moda internacional. Será un reto descubrir a cidade [ver algúns fitos, entre os que está a Torre Unicredit; tamén lembramos a descrición que de San Bernardino alle Ossa fai Umberto Eco en “Número cero”; pasaremos por Piazza Fontana e lembraremos a Giuseppe Pinelli].

Mais tamén visitaremos Firenze [+] e Torino [+].

Olla os planos urbanos: Milano (interactivo), Firenze (interactivo) e Torino (interactivo).

Puy du Fou

Nun petit village, no que se construíu un primeiro château a partir de 1100, érguese o conxunto que configura hoxe o parque temático-histórico de Puy du Fou, na rexión da Vendée. Nel, numerosos personaxes históricos, literarios e outros recreados (os galos cristiáns que se enfrontan a romanos invasores, Saint Philibert de Noirmoutier facendo fronte aos viquingos, os cabaleiros da Táboa Redonda,  Xoana de Arco loitando contra os ingleses, Cyrano de Bergerac e os tres mosqueteirosCharette na guerra da Vendée, …) fan as ledicias dos espectadores con postas en escena verdadeiramente espectaculares.

Velaquí un xeito de aproximarse á historia ben atractivo e particular, un xeito que engancha.

Pontedeume

Situado no Golfo Ártabro, o concello de Pontedeume ubícase no fondo da ría de Ares. Ao occidente do núcleo urbano atópase o monte Breamo (305 m.s.n.m.), última estribación montañosa da cadea que, desde a Serra da Loba, remata en cantís na beiramar. A vila de Pontedeume, condicionada a súa morfoloxía pola ubicación entre o monte Breamo e o río Eume, medrou porén en sentido Oeste-Leste.

O crecemento urbanístico en etapas sucesivas foi creando diversos tecidos urbanos: a) a zona centro comprende o antigo espazo intramuros e zonas de expansión anteriores ao século XIX (trátase dunha cuadrícula con cinco rúas paralelas de N a S e 5 travesas de L a O); nela consérvanse algunas rúas soportaladas; b) as zonas do Xardín e da Alameda de Raxoi corresponden á expansión cara ao L no século XIX, trala desamortización do convento dos agostiños; e cara ao O na primeira metade do século XX; c) as zonas da Estación e Aguabar son as áreas de construción máis moderna, con servizos públicos (centros de ensino, piscina, centro de saúde) e novos espazos verdes (paseo marítimo).

Pontedeume_catastral

O Camiño Inglés intérnase no concello de Pontedeume abranguendo a extensa área de esteiro comprendida entre a ponte do ferrocarril e o viaduto da autoestrada AP-9.

 

Novas xeografías

Este mes de febreiro de 2017 ameaza con reestruturar severamente os libros de texto da Xeografía clásica: un novo continente emerxeZealandia (aínda que está practicamente sumerxido en boa parte da súa superficie), e os restos do vello Gondwana detéctanse baixo o Índico.

As xeografías mudan… Mudan sempre!!! Pero agora muda ata a xeografía física. Nengún coñecemento é para sempre.

E máis aínda cando se trata do mundo extraplanetario. De seguro que hai alguén en algures.

Homo sovieticus

revolución rusa, que Richard Pipes define como “o acontecemento histórico máis importante do século XX” (ben que el califica a revolución bolxevique como “golpe de Estado”), é este ano motivo de lembranza.

O centenario dos feitos coincide cunha Rusia controlada por Putin, despois de que o Imperio esmorecese en 1991. Na ollada recente de Svetlana Aleksiévich, ese homo sovieticus, extinto, anceia un tsar; os ideais comunistas son lembranzas dun Partido residual; a escritora bielorrusa recolle moi especialmente a voz das mulleres rusas para lembrar un territorio que ten pasado por ben diferentes gobernantes e “influencers”: Rasputín, Lenin, Stalin, Gorbachov, Putin(tal e como a batalla de ERB consigna).

España baleira

A viaxe literaria de Sergio del Molino pola España do éxodo rural -ben cartografiable– é un paseo polo declive rural. As cidades do éxodo, maioritariamente hiperpoboadas a partir do franquismo, opóñense a toda unha serie de pobos que quedan sen xente.

O cine e a literatura téñense inspirado na España interior, que é preciso descobrer neste libro apaixoante.

Anthropoid

Jan Kubiš e Jozef Gabčík -checo e eslovaco- foron enviados a Praga para asasinar ao “carniceiro” Reynhard Heydrich, quen o 20 de xaneiro de 1942 presidíu a Conferencia de Wannsee -na que se dispuxo a que sería a “solución final da cuestión xudea”. 

Esta historia, narrada con tintes de renovación da novela histórica por Laurent Binet en “HHhH”, sirve de base a Sam Ellis para recrear -moi en primeiro plano- un episodio enérxico da Segunda Guerra Mundial; bótase quizá un pouco en falla a recreación da persoalidade do Obergruppenführer e da impactante traxedia de Lidice, mais é ben fidel aos acontecementos.

Lume e tremor

Cinto do Lume mide máis de 40.000 km, entre Nova Zelanda e América Latina. Concentra aproximadamente o 75% dos volcáns máis activos do mundo. 

O leito do océano Pacífico descansa sobre varias placas tectónicas, na que a placa do Pacífico está constreñida entre a placa indo-australiana, a filipina, a de Cocos, a de Nazca e a do Antártico. A fricción constante entre elas orixina tensións que producen movementos sísmicos. Os volcáns desta área son tamén resultado destes movementos.

En 1960 tivo lugar o grande terremoto de Valdivia, en Chile, o maior rexistrado nunca, dunha magnitude 9.5 na escala Richter. En Alaska, en 1964, rexistrouse un terremoto de magnitude 9.2. Asociados a grandes maremotos están na nosa memoria o de Sumatra en 2004 (9.1 na escala Richter) e o de Xapón en 2011 (9 na escala Richter).

De Panxea a Amasia

 

Alfred Wegener publicou en 1915 “A orixe dos continentes e océanos”, na que postulaba a existencia dun supercontinente primordial ao final da era Paleozoica (hai uns 250 millóns de anos), que recibiría o nome de Panxea, rodeado por un inmenso océano chamado Pantalasa. A teoría da deriva continental plantexaba a existencia -só probada anos máis tarde, tras o estudo dos fondos mariños- dunha serie de placas continentais que van desprazando os continentes ata formar a súa configuración actual. De feito, antes que Panxea, outros supercontinentes como Columbia, Rodinia e Pannotia terían existido. As coincidencias xeolóxicas, botánicas e faunísticas entre uns continentes e outros dos actuais así testemuñarían a antiga unidade territorial.

tectónica de placas é a teoría xeolóxica que explica a forma en que está estruturada a litosfera. Esta teoría, elaborada a mediados do século XX por diversos xeólogos, xeofísicos e sismólogos, é aceptada como aquela que unifica as Ciencias da Terra e se basea na observación da expansión dos fondos oceánicos, a estrutura interna dos continentes e do interior do noso planeta. A orixe de terremotos [ver animación] e fenómenos de subdución ou a distribución de volcáns explícanse en base a esta teoría.

O modelo de orthoversion proposto por científicos da Universidade de Yale sobre a evolución futura dos continentes prevé a formación dun novo supercontinente, Amasia, para dentro de 50-200 millóns de anos.

Mapas

Agora que Narukawa ven de gañar un premio por diseñar un mapa “que reflicte fidelmente as proporcións do planeta”, convén  lembrar que “todos os mapas distorsionan a realidade” (Mark Monmonier), poisnon hai solución matemática á proxección dunha esfera sobre unha superficie plana (Juan José Arranz). Cando menos, o mapa de Narukawa ten a virtude de proporcionarnos unha visión cartográfica do presente, na que o Pacífico é o centro de atención e Europa é cada vez máis “fisterra”.

Nun libro cheo de anécdotas, Un mapa en la cabeza, Ken Jennings alecciónanos sobre distintos aspectos da cartografía, tan esencial para a Xeografía. Desde os tempos de Ptolomeo ata a publicación do mapa de Waldseemüller, desde as máis antigas e recentes proxeccións cartográficas á cartografía dixital, os mapas delimitan liñas de fronteira, son obxectos de colección ou permanecen como monopolios de diferentes organismos. Podemos utilizalos para xogar ao geocaching -precedente da exitosa caza virtual de Pokemon Go- ou buscar confluencias de graos, alí onde meridianos e paralelos se xuntan en puntos singulares do planeta; podemos recrealos como mapas fantásticos que fan voar a nosa imaxinación; mesmo teremos a oportunidade de ver o mundo dun xeito diferente ao que estamos acostumados. Pero sempre están presentes nas nosas vidas, unha vez que os GPS e diversos sistemas de localización se teñen implantado na realidade cotiá, mesmo sobredimensionada coa realidade aumentada.

Os mapas teñen cambiado, nalgún intre, o curso da historia, tal e como nos descubre Jerry Brotton na súa Historia do mundo en 12 mapas. E están cheos de singularidades, tal como nolas contou Simon Garfield en En el mapa.

Off the road

A poucos días das eleccións presidenciais norteamericanas, aconsellamos un paseo polos Estados Unidos de Norteamérica da man do xornalista Andy Robinson.

Analizando as vicisitudes políticas do contexto actual, Robinson adéntrase nas veas abertas de USA, un país no que a dolarocracia  intenta impoñer candidatos e medidas políticas. Moitas delas non chegan a solucionar os graves problemas aos que se enfronta esa sociedade: a desigualdade social, a redución da clase media, a inmigración clandestina, o consumo de drogas, a segregación racial, o cambio climático,…

Nunha viaxe que percorre cidades simbólicas (a metrópole do xogo, Las Vegas; a cidade menos sustentable do planeta, Phoenix; a cidade dividida, Nova Iorque; a cidade-tumba, Detroit; a vila que outrora fora emblema da loita gay, San Francisco; o extrarradio, exemplificado en Ferguson; a cidade-mercado, Miami), marcadas en maior ou menor medida pola crise inmobiliaria e os procesos de xentrificación, Robinson descúbrenos un panorama urbano cheo de contrastes, un país marcado polos excesos das políticas neoliberais e a concentración de riqueza e poder nas mans duns poucos privilexiados; en suma, un laboratorio da crise global -sobre todo, occidental- dos nosos tempos.

Mais este país tamén podería estar na base de futuras solucións, con políticas diferentes. Por iso, a referencia ao estado de Vermont se torna precisa.

Cambios na paisaxe

perillo_1956-2016Velaquí dúas imaxes aéreas da nosa paisaxe ben próxima, unha correspondente ao vo de 1956 e outra actual: 60 anos de diferenza para amosar o incremento notable da ocupación urbanística do espazo en Perillo e contorna. Os cambios de uso do solo son ben perceptibles: alí onde non existía o complexo turístico de Santa Cristina, agora a urbanización chega a pé de praia; alí onde as leiras ocupaban agras tradicionais en Perillo, agora os bloques de edificación fan deste núcleo o maior a nivel demográfico do concello de Oleiros.

Fai click sobre a imaxe para xustapor as paisaxes na aplicación JuxtaposeJS.

  • Idénticos cambios na paisaxe se producen en Santa Cruz ou en Mera.
  • O impacto urbanístico na costa oleirense, vencellado ao turismo e ao fenómeno das segundas residencias é moi palpable en Canide, onde a transformación do espazo cultivado deu lugar a urbanizacións con viais estándar (espiña de peixe, ondas concéntricas) que acollen os novos modelos de edificabilidade.