Europeos

Un triángulo amoroso e sensitivo formado por Pauline Viardot-García, Louis Viardot e Iván Turgénev, aproxímanos ao período máis significativo do desenvolvemento da cultura europea, un século XIX que experimenta a expansión dun medio de transporte, o ferrocarril, que interconecta Europa de punta a punta, desde a exótica España á atrasada Rusia. O historiador Orlando Figes desplega unha ampla variedade de coñecementos e relacións que nos permiten comprobar como se formou o canon literario, artístico e musical no vello continente, entre 1840 e 1880, cun epílogo que nos leva ata 1914, aquel momento no que Europa se destripou por mor do impacto do nacionalismo.

Figes retrata o auxe do cosmopolitismo, un momento de esplendor da burguesía que demanda espectáculos novos en tempos de crecemento económico -en particular a ópera, pero tamén nos informa da loita dos autores polo respeto ás súas obras e a reclamación dos seus dereitos, a expansión dos balnearios, a eclosión dun espírito que pasou de determinar a “civilización europea” -ese vello ideal ilustrado- á cultura europea tan botada de menos por Spengler e Zweig unha vez que as ideas políticas antepuxeron o embigo propio ao canon forxado de xeito común.

O autor, nacionalizado alemán xusto despois do referendo do Brexit, en 2017, axusta contas co anti-cosmopolitismo británico, aquela “terra sen música” descrita por Oscar Schmitz en 1904 como resultado dos múltiples estereotipos que o maior imperio colonial teña utilizado nas relacións diplomáticas e nas guías de turismo. E agora a illa volve ir por libre, lonxe do “recuperado” europeísmo da UE.

A vida dos personaxes principais, con múltiples relacións coa contorna artístico-literario-musical do vello continente, descúbrenos como se foi creando ese canon cultural, e sorpréndenos como eles tres estiveron tan interrelacionados con tantos outros persoeiros. Un grande libro, unha historia apaixoante!!!

Distopía 2020

Nas últimas trinta e seis horas estiven a ler intensamente o diario de Winston, escrito hai trinta e seis anos. Atopeino escondido no moble do trasteiro deste apartamento. Que desacougo para aquel home que traballaba para o Ministerio da Verdade, saber que estaba a todas horas a manipular, deformar, deconstruir…

Agora enténdoo todo. Fóra falan do inimigo invisible e implacable ao que combate o Exército. Din que é un virus con cápside que afecta letalmente a quen ten patoloxías previas. Pero eu non o creo. Coido que o Ministerio da Verdade de agora está a vendernos fake news para que fagamos caso ás instruccións do goberno. Seica queren quitarnos a liberdade de andar pola rúa, convertirnos en consumidores-non produtores, todo o contrario ao que o Neolítico fixera de nós hai milleiros de anos. Deben querer reducir a contaminación global, eliminar o cambio climático, loitar polos poucos osos brancos que quedan no polo setentrional. A min non me enganan: o que queren é reducir o noso librepensamento e capacidade de crítica, a liberdade de movementos, a nosa vida.

Confináronnos nos apartamentos, contrataron a persoalidades públicas para que nos convenzamos de que non protestar é o “politicamente correcto”. ¿Onde está a resistencia? Non a escoito nas palmadas das 20:00, non a recoñezo nas caceroladas, seica deben estar no monte. ¿Venderíanse? Éntrame pánico de pensar que estea recluída en cárceres, ou abafada en campos de concentración. Teño medo de saír á rúa.

Na televisión difunden cada pouco mensaxes de que estamos en guerra contra o SARS-CoV-2; as rúas están baleiras en día laborable; militares e policías alertan sobre este espírito escuro que se difunde polo aire. Ten un medo de tocar cada pomo, varanda, baldosa, porta, cristal, superficie; non vaia o condeado estar agardándote para replicarse nas túas células. E a paranoia medra nos nosos miolos, non vaia ser que xa esteamos tocados pola infección, que nos convirtamos en leprosos do século XXI. É unha estratexia do INGSOC (ben, do que goberne agora), e cada día o Grande Irmán sae dar a rolda de prensa para contarche que van milleiros de contaxiados máis, centos de mortos amoreados en hospitais fedorentos, morgues improvisadas. A estratexia está ben argallada: fanche ter medo, ata che dan consignas para non bicar a quen amas; ¿por que o Estado se atreve a controlarnos deste xeito?

O ídolo destes intres é Turchin, coa súa cliodinámica; cre que predecíu a crise, baseándose en aleatorias sumas de datos demográficos. Pero hai máis grupos de presión detrás desta pandemia; igual os de Fridays for Future quixeron apagar o consumo global, igual os terraplanistas desconvocaron o cruceiro porque pensan que o muro de xeo se esnaquiza, a saber… E as autoridades aprovéitanse! Botan man da pseudociencia para manternos quedos, sen actividade, mudos, aplanados, lonxe da curva de Gauss coa que atormentan os médicos. Non se aplanará, a Terra non é plana, Gauss prometía unha campá.

Agardo a que as autoridades usen todas o mesmo uniforme, cun emblema que semelle ao do presidente da Compañía que asumía o control do planeta en “Plutocracia”, porque finalmente son plutócratas os que controlan as nosas vidas. Son elites competitivas, desexosas de poder e de anular a entropía. Porén, a vida é desorde, caos, e os humanos seres indefensos nun recanto do universo. Habemos de atopar o medio de rebelarnos, de evitar o pago de multas e fuxir. Ten que haber algún lugar onde poder pasear, onde Google Earth non te vixíe coa súa cámara sanguinaria, ao servizo de ocultos intereses.

Aconsellan o illamento social. Impóñeno! Cando vas ao supermercado tés que gardar colas coma as dos desempregados que na crise do 29 acudían aos comedores sociais, pero alonxados uns dos outros, non vaia ser que o contacto te poida exterminar in situ. Nada de festas, só se pode xogar a distancia; os botellóns serán individuais, as protestas desde as fiestras. Xa non importa que a xente acumule alcohol para evadirse, cada quen será libre no seu espazo particular. Pero de seguro que xa están pensando en abolir a propiedade, colectivizalo todo e converternos en escravos encadeados ao consumo dixital, ás series e informacións amañadas para que creamos vivir na burbulla de Truman. 

O ministerio da propaganda difunde mensaxes continuas nas pantallas; promove a obediencia ás forzas de seguridade, o ensalzamento dos médicos como hoplitas insuperables destes tempos. Contrata a pensadores que mudan de parecer para aconsellarnos que aceptemos esta reconversión á economía de guerra; o último do que teño escoitado consellos deste tipo é Attali, o mesmo que defendeu o nomadismo como esencia humana, aquel que loubaba as vantaxes da globalización. E si, as paredes das casas xa semellan muros de trincheira.

Quizá xa só Zizek se reclame como apóstolo da contra, só el semella capaz de ver que o capitalismo sucumbirá diante do coronavirus. A quen lle quede tempo para reflexionar que o faga, porque de seguro queren que deixemos de librepensar.

Din que pecharon as fronteiras; os aeroportos expatrían estranxeiros; a policía ten tomadas as estradas. Ata nas aldeas patrullan vixiantes; alí onde o aire che permitía a liberdade -contrariamente ao que se dicía no medievo, agora estás escravizado polas forzas da orde. Advirte a propaganda que non vivimos tal situación nunca; dou fe: a vida era antes alegre, dinámica, expansiva, borbullaba… Agora converteuse nun cadro de Hopper, con persoas solitarias e incomunicadas, ausentes, frías, distantes e desconfiadas. Agora somos seres humanos cerebralmente modificados, OCM’s -que non OXM’s.

No diario de Winston falaban da guerra entre imperios. Agora semella que a guerra está aquí, pois en Oriente proclaman que están contendo ao virus invasor. De seguro que tamén é propaganda -como a que difunde Byung-Chul Han nos seus artigos de xornal, pois todos sabemos que esta crise sanitaria non fará máis ca aumentar a potencia chinesa. E esas sociedades disciplinadas e colectivizadas arrimarán o ombreiro para arremeter contra nós e prender o facho da vitoria definitiva, converténdonos en  obedientes servos televixiados continuamente. ¿Que será entón das liberdades que os filósofos de outrora postularon para cidadáns activos? Mesmo eu temo perder esa condición.

A cidadanía desespérase. Algunha xente montou raves clandestinas, outra descarga a súa ira nas redes sociais. A este paso, os gabinetes de psiquiatría non darán abasto cando saiamos -se o facemos- do confinamento. É posible que vivamos nas nosas carnes o desplome dos piares da civilización; será a consecuencia de tanta falsedade e prestar atención a detalles intrascendentes, porque o que está en xogo é ser humano, seguir séndoo.

As igrexas suprimen cultos, nunca tal se víu. Os enterros están limitados a tres persoas. A vida baléirase, por moito que semelle que hai festa nas varandas. Non hai festa, é unha enorme falsedade; a propaganda invade as pantallas cada pouco co gallo de fomentar un placebo prescindíbel. Non hai soldados, non hai heroes, só hai mortos aos que non se aplaude, caídos nunha batalla que alimenta a excusa de manternos pechados. De millóns de móbiles xurden chamamentos absurdos a manterse quedos, illados, como se todos fósemos participantes dun programa de telerrealidade nun continente lonxano; mesmo alí, a xente distráese camiñando, subindo aos cocoteiros, baduando de leria nas praias paradisíacas. Aquí non hai iso: só hai confinamento. Confinamento, si… Algunha web lingüística ha de proclamala “a verba do ano”, deste ano bisesto que boa cousa non podía traer; e para entón igual todo temos esquecido, xa non lembraremos o descenso da concentración de dióxido de nitróxeno, nin os falsos aplausos desde as fiestras, porque non pensaremos… O obxectivo estará ben adiado.

Cando a vida era vida, e podíamos saír á rúa, non había bustos parlantes que enchesen tanto plasma. Agora multiplícanse; detrás das webcams alóxanse cociñeiros a tempo parcial, condutores de prime-time desaliñados, aspirantes a famosos en baixa resolución, todo un mundo de escasa calidade. O deterioro das facianas é mostra inicua do deterioro das relacións persoais, emblema da deshumanización por alonxamento social. Os Estados combaten con máis soltura cos individuos ca coas masas.

Atréveste a continuar en Twitter? Utiliza o hashtag #Distopía2020

Civilización

“Civilización” é, para Mary Beard, “pouco máis ca un acto de fe”. Dínolo despois de percorrer variadas culturas e ampliar o concepto de civilización -a nivel xeográfico e de xénero- que Kenneth Clark establecera a finais dos anos 1960 na BBC (un concepto europeo e etnocéntrico).

* Le algúns extractos do libro “A civilización na mirada”. Nel, Beard aborda a ollada cara á arte laica e relixiosa, exenta de mitoloxías e prexuízos, contextualizando os obxectos e mantendo a distancia interpretativa respecto deles.

Fóra de sitio

España é un Estado que ten fronteira con outros 5 Estados (Marrocos, Gran Bretaña, Portugal, Andorra e Francia). E aínda que as fronteiras semellan ter cada vez menos trascendencia nas nosas vidas, marcan a pel da nosa existencia.

Por elas transitou Sergio del Molino, o autor da España baleira, para analizar as diversidades socioeconómicas e lingüísticas de espazos que encartan o noso mapa, #lugaresfueradesitio que describen límites exteriores (Xibraltar, Ceuta, Olivenza,…) e fronteiras fósiles (Treviño, Ademuz,…) con singularidades propias, que nos permiten repensar a necesidade de convivir dentro da diversidade e aceptar as diferenzas como parte significativa do noso espírito democrático.

“Iso é un mapa: un instrumento que sirve para que o seu autor se atope e se defina en relación co espazo. Unha forma de coñecemento e de dominio á vez. Os mellores cartógrafos desde a Idade Moderna foron militares. Mais o que importa nestas representacións non é tanto a fidelidade e a correspondencia como o debuxo e o territorio, senón a posición do observador nel. Tendo en conta que o mundo é esférico e que o norte e o sur son, polo tanto, convencións, os mapas transmiten unha interpretación personalísima do planeta. Os europeos estamos acostumados a que Europa ocupe o centro do mapamundi, mais nos chineses, Europa está ao oeste e o centro ocúpaso Asia. En moitos mapas medievais, o centro é Xerusalén, e quen teña visitado Bos Aires antes de Google Maps teríase que ter acostumado a moverse polas rúas cun plano invertido onde o sur está arriba e o norte abaixo, que é o xeito en que os bonaerenses entenden a súa cidade.”

Sergio del Molino: Lugares fuera de sitio.”

Homo sovieticus

revolución rusa, que Richard Pipes define como “o acontecemento histórico máis importante do século XX” (ben que el califica a revolución bolxevique como “golpe de Estado”), é este ano motivo de lembranza.

O centenario dos feitos coincide cunha Rusia controlada por Putin, despois de que o Imperio esmorecese en 1991. Na ollada recente de Svetlana Aleksiévich, ese homo sovieticus, extinto, anceia un tsar; os ideais comunistas son lembranzas dun Partido residual; a escritora bielorrusa recolle moi especialmente a voz das mulleres rusas para lembrar un territorio que ten pasado por ben diferentes gobernantes e “influencers”: Rasputín, Lenin, Stalin, Gorbachov, Putin(tal e como a batalla de ERB consigna).

Anthropoid

Jan Kubiš e Jozef Gabčík -checo e eslovaco- foron enviados a Praga para asasinar ao “carniceiro” Reynhard Heydrich, quen o 20 de xaneiro de 1942 presidíu a Conferencia de Wannsee -na que se dispuxo a que sería a “solución final da cuestión xudea”. 

Esta historia, narrada con tintes de renovación da novela histórica por Laurent Binet en “HHhH”, sirve de base a Sam Ellis para recrear -moi en primeiro plano- un episodio enérxico da Segunda Guerra Mundial; bótase quizá un pouco en falla a recreación da persoalidade do Obergruppenführer e da impactante traxedia de Lidice, mais é ben fidel aos acontecementos.

#Galeano

galeano

“O século vinte, que naceu anunciando paz e xustiza, morreu bañado en sangue e deixou un mundo máis inxusto que o que atopara.

O século vinteún, que tamén naceu anunciando paz e xustiza, está a seguir os pasos do anterior.

Alá na miña infancia, eu estaba convencido de que á lúa ía parar todo o que na terra se perdía.

Nembargantes, os astronautas non atoparon soños perigosos, nen promesas traizoadas, nen esperanzas rotas.

Se non están na lúa, ¿onde están?

¿Será que na terra non se perderon?

¿Será que na terra se esconderon?”

Eduardo Galeano: Espejos.”

R.I.P., #Galeano (1940-2015).

Cap Arcona

“O Cap Arcona era un barco de luxo de 28.000 toneladas que facía a ruta desde Hamburgo a Río de Janeiro e Bos Aires. Aquel barco elegante, lixeiro e veloz, co tempo foi a xoia da coroa da armada alemana. Antes da guerra estaba pintado de branco, coas chimeneas en vermello e negro. Nas súas viaxes levaba a persoas que ían a América a buscar traballo, mais tamén a xente de cartos na cuberta superior. Nas cociñas levaba dez quilos de caviar e seis mil quilos de polos. Hans Leip, o poeta que escribíu Lili Marlene, fixo nel a súa viaxe de vodas; tamén se rodaron alí películas de propaganda nazi. Mais cando estourou a guerra todo mudou; ao comezo prepararon no barco algúns camarotes para oficiais; máis tarde, a medida que os soviéticos ocupaban o Leste de Alemaña utilizárono para evacuar a dous millóns de civís. 

Agora a enorme nave repousaba na baía de Lübeck. Nas fotografías dos avións da RAF aparece pintada cun gris de camuflaxe, privada do seu encanto doutro tempo.

Segundo ían chegando os presos ao porto de Lübeck, íanos metendo nun cargueiro chamado Thielbeck. (…) Cando se encheu o Thielbeck, o Athen comezou a transportar ao resto dos presos ao grande Cap Arcona. (…)

Dos 6.400 prisioneiros que había no Cap Arcona morreron no ataque 4.250. Dos seiscentos gardas das SS saíron con ben cincocentos. Salváronse nos botes. O destino dos presos que tiveron que nadar non foi nada venturoso. Moitos afogaron no seu intento de chegar á costa, xa que só os recollían os barcos de pesca xermanos. Houbo quen se salvou por falar alemán. Mais para quen chegaba a terra a nado a agonía non remataba ahí. Os SS, cadetes da escola náutica de Neustadt, unos rapaces de dezaséis anos, esperaban armados con fusís a que os presos chegasen ás praias. Chegaban á area exhaustos, para morrer a tiros alí mesmo. (…)

Catro días despois do afundimento do Cap Arcona, o 7 de maio, a Alemaña nazi rendeuse incondicionalmente. O Báltico seguiu a devolver corpos durante case vinte anos.”

Kirmen Uribe: Lo que mueve el mundo“.

11-S / 1973

Hai 40 anos, o 11 de setembro de 1973, o levantamento militar contra o presidente socialista chileno Salvador Allende permitíu a instauración dunha ditadura militar que se prolongaría ata finais da guerra fría.

Un escritor magnífico, do que se cumpliron este ano 10 do seu pasamento, Roberto Bolaño, nárranos o entorno daquel período tráxico para a historia chilena:

Empecei con Homero, como manda a tradición, e seguín con Tales de Mileto e Xenófanes de Colofón e Alcmeón de Crotona e Zenón de Elea (que bo era), e entón mataron a un xeral do exército favorable a Allende e Chile restableceu relacións diplomáticas con Cuba e o censo nacional rexistrou un total de 8.884.768 chilenos e pola televisión empezaron a transmitir a telenovela El derecho de nacer, e eu lin a Tirteo de Esparta e a Arquíloco de Paros e a Solón de Atenas e a Hiponacte de Éfeso e a Estesícoro de Himera e a Safo de Mitilene e a Teognis de Megara e a Anacreonte de Teos e a Píndaro de Tebas (un dos meus favoritos), e o goberno nacionalizou o cobre e despois o salitre e o ferro e Pablo Neruda recibíu o Premio Nobel e Díaz Casanueva o Premio Nacional de Literatura e Fidel Castro visitou o país e moitos creron que se ía quedar a vivir acá para sempre e mataron ao ex ministro da Democracia Cristiá Pérez Zujovic e Lafourcade publicou Palomita blanca e eu fíxenlle unha boa crítica, case unha glosa triunfal, aínda que no fondo sabía que era unha noveliña que non valía nada, e organizouse a primeira marcha das cacerolas en contra de Allende e eu lin a Esquilo e a Sófocles e a Eurípides, todas as traxedias, e a Alceo de Mitilene e a Esopo e a Hesiodo e a Heródoto (que é un titán máis que un home), e en Chile houbo escaseza e inflación e mercado negro e longas colas para conseguir comida e a Reforma Agraria expropiou o fundo de Farewell e moitos outros fundos e creouse a Secretaría Nacional da Muller e Allende visitou México e a Asemblea das Nacións Unidas en Nova Iorque e houbo atentados e eu lin a Tucídides, as longas guerras de Tucídides, os ríos e as chairas, os ventos e as mesetas que cruzan as páxinas escurecidas polo tempo, e os homes de Tucídides, os homes armados de Tucídides e os homes desarmados, os que recollen a uva e os que ollan desde unha montaña o horizonte lonxano, ese horizonte onde estaba eu confundido con millóns de seres, á espera de nacer, ese horizonte que ollou Tucídides e onde eu tremaba, e tamén volvin ler a Demóstenes e a Menandro e a Aristóteles e a Platón (que sempre é proveitoso), e houbo folgas e un coronel dun rexemento blindado tentou dar un golpe e un camarógrafo morreu filmando a súa propia muerte e logo mataron ao edecán naval de Allende e houbo disturbios, malas verbas, os chilenos blasfemaron, pintaron as paredes, e despois case medio millón de persoas desfilou nunha grande marcha de apoio a Allende, e despois veu o golpe de Estado, o levantamento, o pronunciamento militar, e bombardearon La Moneda e cando rematou o bombardeo o presidente suicidouse e todo rematou.

(…) E esa era a verdade. Aburriámonos. Liamos e aburriámonos. Os intelectuais. Porque non se pode ler todo o día e toda a noite. Non se pode escribir todo o día e toda a noite. Non eramos, non somos titáns cegos, e naqueles anos, como agora, os escritores e artistas chilenos precisaban reunirse e conversar, a ser posible nun lugar amable e con persoas intelixentes. O problema, aparte do feito insoslaiable de que moitos amigos se marcharan do país por problemas a cotío máis de índole persoal que política, radicaba no toque de queda. ¿Onde se podían reunir os intelectuais, os artistas, se ás dez da noite todo estaba pechado e a noite, como todo o mundo sabe, é o intre propicio da reunión e das confidencias e do diálogo entre iguais? Os artistas, os escritores. Que época. (…)

(…) Chile enteiro tíñase convertido na árbore de Xudas, unha árbore sen follas, aparentemente morta, mais ben enraigada aínda na terra negra, a nosa fértil terra negra onde os vermes miden corenta centímetros.(…)”

Roberto Bolaño: Nocturno de Chile.

– Consultade un artigo de Roberto Lagos en El País, en lembranza daqueles feitos.

– Realizade as actividades propostas en torno a 2 fragmentos dos textos citados.

– Lede este artigo de Mario Boero Vargas sobre Allende e Bolaño. E outro de Alberto Sicilia -en Público- sobre as reformas de Allende. E as obras de Mario Amorós “Chile, la herida abierta” e Después de la lluvia. Chile, la memoria herida.

– Ollade o especial sobre 40 anos do golpe de Estado en El País.

* Springsteen lembra ás vítimas da ditadura de Pinochet en Chile.

Lanzarote

vides_geria_yann_arthus_bertrand

“É un val estreito [o de Geria] que se abre camiño entre abas de pedra e grava que van desde o violeta escuro ata o negro. No decurso dos séculos, os habitantes da illa recolleron os croios para construir uns muretes semicirculares, e despois foron afondando na grava para formar unhas excavacións protexidas polos muretes. No interior destas excavacións, a resgardo do vento, plantaron unha vide. As gravas volcánicas son un terreo excelente e a insolación é boa; a uva que vendiman dá un moscatel moi aromático. A tenacidade esixida por estes traballos era impresionante. A acta natalicia de Lanzarote foi unha catástrofe xeolóxica total; mais alí, neste val, ao longo de varios quilómetros, podía verse unha natureza abstracta, reconstruida ao xeito dos homes.”

Michel Houellebecq: “Lanzarote“.

* Ver web de turismo de Lanzarote.

“Urbanalizar”

11_urbanizacion_vivendas_adosadas_2011

…E velaquí o que di Chirbes sobre a “sobreurbanización” do litoral mediterráneo na súa última novela:

“A beira do mar non foi un lugar hospitalario e, excepto nalgúns promontorios, permaneceu deserta ata hai unhas décadas, en que se empezou a edificar non importa en que sitio. En Misent, sen ir máis lonxe, hai urbanizacións a carón da praia que se chaman La Laguna, Las Balsas, Saladar ou El Marjal, e nas que os viciños se queixan de que se lles inundan as casas cada vez que chega a gota fría de outono. Pero a quen se lle ocorre mercar un bungalow nun sitio que se chama así. Os nomes dos lugares gardan memoria do que foron. Lameiros. Charcas. Fangais. Balsas para a explotación de sal. Meu pai sentíu especial desprezo pola xente que merca chalets e apartamentos neses terreos gañados ao encoro. En realidade, desprezou a cantos chegaron á comarca atraídos pola chamada do mar. Golfos. Aventureiros. Especuladores. A costa é un sitio pernicioso, dicía. O mar trae ou atrae o lixo, aquí instálase o pior. Desde sempre: charlatáns, trileiros, matóns.”

Rafael Chirbes: “En la orilla”.

* Le un artigo-reseña sobre a urbanización en base á “ideoloxía clorofila”, por Horacio Capel.

Outra morte en Venecia

Atoparédesme nestes tempos lendo a Andrujovich, un “galego” ucraíno, un galitziano que en “Perverzión” parece transportarnos a ese marabilloso e decadente escenario da Venecia elexida por Mann para a súa “morte en Venecia”. E direivos que me engancha, aparte de ofrecer “visións colaterais” sobre obras de Tintoretto agora gardadas na Gallerie dell’Accademia (descubrídeas facendo click na imaxe):

0_tintoretto_traslado_corpo_san_marcos

Ponthus et Sidoine

Vers la fin du XIVème siècle, un écrivain breton anonyme rédigeait le Roman de Ponthus et de la Belle Sidoine, afin de distraire les fils de la noblesse bretonne.

Le roman raconte l’histoire du fils du roi suève de Galice Thibour [à vrai dire, au niveau historique, il y a une période d’ombres dans le royaume suève de Gallaecia: on ne connait pas le prénom d’une bonne partie des rois de 469 à 550: cela peut toujours nourrir la littérature]. Pendant le Vème ou VIème siècle, une grande armée musulmane commandée par le sultan de Babylone débarque à La Corogne avec l’intention de conquérir le pays: la défaite est totale; Thibour meurt au combat; Ponthus, son fils, peut à peine s’échapper avec treize chevaliers fidèles, et il rentre en Bretagne, où Ponthus deviendra un homme remarquable; là, il s’éprend pour la fille du roi de Bretagne, Sidoine. Après la trahison d’un de ses compagnons galiciens, Gannelet, il se réfugie dans la forêt magique de Brocéliande, à la manière des chevaliers du cycle arthurien et du magicien Merlin.

On a découvert cette histoire grâce à Pierre Joubin, du Comité Bretagne-Galice. Et puis on a recherché sur le blog toujours intelligent de Manuel Gago.

Merci, Pierre. C’est une belle légende de jumelage galicien-breton pour ce moment de confraternisation avec un Commenius Regio.

Danzón

“Non, estamos en Caracas, cidade tropical, deslavazada, turbulenta, caótica; no país de Chávez e as súas horrísonas arengas radiofónicas (perdón, anunciei que non falaría del, e aquí estou), nunha sala digna do primeiro mundo, cunha orquestra sinfónica de primeiro mundo -é así, sen dubidalo: a Simón Bolívar, dirixida polo carismático, enxundioso Gustavo Dudamel. Non importa se se lanzan sobre Beethoven, Mahler ou o Danzón nº 2 do mexicano Arturo Márquez: a febre é a mesma, o compromiso, o éxito. Non todo é salvaxe, burdo, corrupto en América Latina. Non todo está crispado en Venezuela.”

Jorge Volpi: El insomnio de Bolívar.

Agora que non ollades

Agora é o momento. Houellebecq non se documenta -iso di-, deixa fluir os seus pensamentos sobre o mapa (creación humana) e o territorio (paraíso natural, efervescencia da vexetación) nun simple devalar do pensamento. Cando a tecnoloxía sexa arrasada polo tempo, cando a Europa decadente deixe de estimular a produción de novos eventos, cando non sexamos máis que un paraíso da “nada”, entón a salvaxe vexetación restaurará os espazos incultos, as ruinas de formigón, a esencia da natureza… E entón todo retornará á sinxeleza. As carpas brasileñas invadirán os lagos suizos, os mexilóns cebra deambularán polos ríos mediterráneos, as acacias australianas colonizarán o val do “pai Miño” e pode que do “fillo Sil”… E pode que a xente siga a pasar fame no Sahel, que a inxustiza se adone de espazos inmensos, superiores aos que Jed Martin podería acoutar co seu muro de tres metros de alto… Agora é o momento de recargar pilas, de insolarse e isolarse, de coller folgos cara ao inverno ártico,  de afrontar rescates e recurtes, de soñar!

San Pietro del Vaticano

“La basilica vaticana, San Pietro, la chiesa dei papi, è uno dei massimi templi construiti in onore di una divinità. La sua edificazione condensa un’avventura umana e spirituale con pochi parangoni nel mondo. Le complesse vicende del venerando edificio, prima nella versione voluta dall’imperatore Constantino, poi nella definitiva forma rinascimentale, segnano, anche grazie alla simbologia che le ha accompagnate, alcuni dei momenti fondamentali della religione cattolica.

Basilica immensa, può contenere fino a 20.000 persone. È lunga 194 metri e alla sommità della cupola supera i 130 metri. Occupa più di 2 ettari di suolo. Le 13 statue della facciata sono alte quasi 6 metri. Nelle navate si drizzano 148 colonne che raggiungono i soffitti a un’altezza di 44 metri. Le statue inserite da Bernini nei quattro pilastri centrali sono di 5 metri ciascuna, di 2 metri i putti giganteschi che sostengono le acquasantiere; 30 sono gli altari, 147 le tombe dei papi. Grandiosa nelle dimensioni e nella struttura, la basilica diventa incomparabile se si pone mente alla quantità di tesori che contiene e alla qualità degli artisti che si sono adoperati per adornarla. “

Corrado Augias: “I segreti del Vaticano”.

Ar… para comezar

“Abondan as especias nos zocos. O ambiente é fresco e hai grande variedade de cores. O cheiro, que sempre é agradable, vai cambiando gradualmente segundo o tipo de mercadoría que se exhiba. Non hai nomes nin letreiros, tampouco escaparates. Todo o que se vende está exposto. Nunca sabemos canto costarán os obxectos. Non teñen os prezos marcados e tampouco son fixos.

Todas as tendas e tenderetes, nos que se vende o mesmo, áchanse pegados uns aos outros, en número de vinte, trinta ou máis. Aquí hai un bazar de especias e alí outro de artigos de marroquinería. Os cordeleiros teñen o seu espazo, e os cesteiros o seu. Entre os vendedores de alfombras algúns teñen salóns espazosos e abovedados. Pasamos diante deles como se constituísen unha cidade de por sí e nos invitasen a entrar nela insistentemente. Os xoieiros áchanse dispostos en torno a un patio especial. En moitos dos seus angostos tenderetes vemos homes traballando. Atopamos de todo, e sempre en grande cantidade.

(…) A poucas pegadas dos contacontos achábase a zona dos escribintes. Unha zona moi tranquila, a máis silenciosa de Xemáa el-Fnáa. (…) Os seus bancos estaban a certa distancia uns dos outros, de xeito que non se puidese escoitar o que dicían os viciños. (…)

Polas tardes, cando xa se fixera de noite, dirixíame á zona de Xemáa el-Fnáa onde había mulleres que vendían pan, anicadas nunha longa fila, coa faciana tan cuberta polo veo que só se lles vían os ollos. Cada unha tiña ante sí unha cesta cuberta cun pano sobre o que se vían uns cantos panciños redondos e aplanados expostos para a venda. (…)

Dos meus paseos nocturnos polos rueiros da cidade soía regresar atravesando a praza de Xemáa el-Fnáa. Resultaba estrano percorrela cando xa estaba case baleira. Xa non había nin acróbatas nin bailaríns, nin encantadores de serpes nin tragalumes. Vi un homiño solitario anicado no chan e, diante del, unha cesta con ovos moi pequenos. Arredor del non había absolutamente nada. Aquí e alá ardían lámpadas de acetileno que difundían o seu cheiro por toda a praza. Nas tenduchas dos mercadores ambulantes había homes illados que tomaban sopa. Parecían solitarios, como se non tivesen nengún sitio onde ir. En torno á praza había xente durmindo, algúns tumbados, a meirande parte anicados, todos coa cabeza cuberta polas capuchas das súas chilabas. Durmían inmóbiles; ninguén sospeitaría que debaixo desas chilabas escuras había alguén que respiraba.”

Elias Canetti: Las voces de Marrakesch.

O vídeo de Revólver gravouse na máis famosa praza de Marrakesch, Jamaa el Fna, en xaneiro de 2011, máis de 50 anos despois de que a pisase Canetti (en 1954).

Cine para unha guerra

Pasadas as 14.30 horas do 18 de xullo de 1936, Francisco Franco despega do aeroporto de Gando (Las Palmas de Gran Canaria) cara a Tetuán nun Dragon Rapide financiado polo banqueiro Juan March. É o inicio dunha sublevación militar que conducirá á guerra civil española de 1936-1939. Franco despídese dos militares ao pé do avión evocando dous principios que serán básicos no seu pensamento: disciplina (orde, autoridade, fronte a un goberno do Frente Popular que Gil Robles tiña denunciado nas Cortes como sinónimo de violencia) e fe (preludio dun nacional-catolicismo oposto ao laicismo republicano, moitas veces confundido con obtuso anticlericalismo). Unha película dirixida por Jaime Camino en 1986 relata os preparativos desta sublevación militar, co traslado do avión desde Londres a Canarias, para alí recoller ao xeneral Franco.

“Franco pasou os primeiros corenta e cinco anos da súa vida escalando o cumio. Unha indómita ambición conducíuno ata a cima da súa profesión militar en 1934 cando se converteu en xeneral de división e, pouco despois, en xefe do Estado Maior. Durante toda a guerra civil española esforzouse para asegurarse, ante todo, que se lle recoñecese como o mando único militar da zona nacional, o que conseguíu o 21 de setembro de 1936. Ao cabo dunha semana convertérase en xefe do Estado. En menos de sete meses derrotara a todos os seus rivais políticos grazas á forzada unificación dos partidos, feito que tivo lugar en Salamanca en abril de 1937. Polo tanto, o seu principal propósito era manter o poder que conseguira, o que significaba gañar a guerra civil e sobrevivir despois á Segunda Guerra Mundial e á hostilidade internacional que se gañou pola súa proximidade ao Eixo. O apoxeo do seu éxito deuse en setembro de 1953 co Pacto de Madrid que se asinou con Estados Unidos.”

Paul Preston: Las tres Españas del 36.

O golpe militar, planeado con meticulosidade de antemán, inicia unha guerra civil de case 1.000 días, con aproximadamente 600.000 mortos nas súas costas (a cuarta parte por mor de represalias políticas, máis funestas na zona franquista), 450.000 exiliados que saíron do Estado pola fronteira francesa e un final de “vencedores e vencidos” que se mantivo latente e humillante durante toda a ditadura posterior (1939-1975).

No Madrid asediado, unha cidade bombardeada na que se pasa fame, a mesma que Carlos Giménez retrata maxistralmente en “36-39. Malos tiempos” , unha familia de clase media trata de adaptarse aos tempos nos que hai que manter as luces apagadas e progresivamente escaseará o pan. Son os protagonistas de Las bicicletas son para el verano, unha obra de teatro de Fernando Fernán-Gómez que levaría ao cine en 1984 Jaime Chávarri. A batalla de Madrid foi longa, e non obtivo no bando sublevado o froito desexado; Madrid foi a cidade resistente, despois pasiva, finalmente derrocada en 1939, despois das disensións internas no seo da República.

A represión cobrou moitas vidas, tal e como narra Manuel Rivas en A lingua das bolboretas: “(…) Da boca escura do edificio, escoltados por outros gardas, saíron os detidos, ían atados de mans e pés, en silente cordada. Dalgúns non sabía o nome [Moncho], pero coñecía todos aqueles rostros. O alcalde, os dos sindicatos, o bibliotecario do ateneo Resplandor Obreiro, Charli, o vocalista da orquestra Sol e Vida, o canteiro a quen chamaban Hércules, pai de Dombodán… E ao cabo da cordada, chepudo e feo como un sapo, o mestre.” Fernando Fernán-Gómez deu vida a ese mestre instruído na Institución Libre de Ensino, o mesmo que representaba os valores laicos dunha República agora afogada pola sublevación fascista, nunha película de José Luis Cuerda rodada en 1999.

Nengunha guerra ten sentido, e menos unha guerra civil, pero por iso o testemuño do soldado Miralles, o mesmo que evitou a morte de Rafael Sánchez Mazas, ideólogo de Falange Española, na fuxida deste do santuario de Collell en xaneiro de 1939, é conmovedor ata o infinito, sobre todo cando Javier Cercas o desvela -referíndose aos seus compañeiros de batalla, os soldados republicanos- en Soldados de Salamina: “Ninguén se acorda de por que morreron, de por que non tiveron muller e fillos e unha habitación con sol; ninguén, e, menos que ninguén, a xente pola que pelexaron. Non hai nin vai haber nunca nengunha rúa miserable de nengún pobo miserable de nengunha merda de país que vaia levar nunca o nome de nengún deles”. Diríase que só queda o anonimato, o esquencemento, salvo que a Lei de Memoria Histórica os rehabilite. A novela de Cercas foi levada ao cine por David Trueba en 2002.

Para coñecer as disensións na retagarda republicana hai que acudir a unha obra mestra de 1995, Tierra y libertad, de Ken Loach, na que as lembranzas da Homenaxe a Cataluña de George Orwell son evidentes. Orwell deixaba claro o estado de precariedade e escaseza no que se atopaba a milicia: “O sistema da milicia presenta serios fallos, e os homes mesmos deixaban moito que desexar, pois nesa época o recrutamento voluntario comezaba a diminuir e moitos dos mellores homes xa se atopaban na fronte ou morreran. Sempre había entre nós unha certa porcentaxe de individuos completamente inútiles. Rapaces de quince anos eran traídos polos seus pais para seren alistados, evidentemente polas dez pesetas diarias que constituían a paga do miliciano e, tamén, a causa do pan que, como tales, recibían en abundancia e podían levar aos seus fogares.”

* Noutra orde de cousas, e coincidindo co 75º aniversario do golpe militar de xullo de 1936, le este artigo de Julián Casanova publicado en El País.

As orixes

“- Houbo noutro tempo un grande bosque que cubría África desde o Atlántico ao Océano Índico. Nel vivían os monos protexidos polas árbores, a sombra e o entrelazado das follas. Camiñaban a catro patas, tranquilamente, sen necesidade de tomar precaucións, xa que os seus inimigos non os vían. E despois, un día, a terra rachouse. De norte a sur, de Etiopía a Mozambique, abriuse unha foxa, como se África fose partirse en dous. O fondo da foxa encheuse de lagos; estamos ao borde dun deles. Pero hai moitos outros, como o Vitoria, o Tanganika, o Malawi, o Kivu…

“O vento do oeste, que abrevaba as árbores, veu tropezar contra as novas montañas nadas daquel rachón. A auga xa non chegaba á outra beira. O leste fíxose cada vez máis seco. O bosque aclarouse. Os monos asustáronse: de súpeto, podíase ver como a plena luz do día. Os animais con poutas, leóns ou panteiras, deleitábanse a pracer: os monos comprenderon que en diante terían que estar en garda e axexar aos seus inimigos na distancia. Plantándose sobre as súas dúas patas traseiras, erguéronse, aprenderon a loitar, a tallar a pedra e, pouco a pouco, volvéronse homes.

Clapton asubiou de asombro.

– Entón, é a seca o que nos creou?

– Exactamente. Na frondosa selva teriamos continuado a ser monos.”

Erik Orsenna: “La historia del mundo en nueve guitarras”.

Blog en WordPress.com.

Subir ↑