Puy du Fou

Nun petit village, no que se construíu un primeiro château a partir de 1100, érguese o conxunto que configura hoxe o parque temático-histórico de Puy du Fou, na rexión da Vendée. Nel, numerosos personaxes históricos, literarios e outros recreados (os galos cristiáns que se enfrontan a romanos invasores, Saint Philibert de Noirmoutier facendo fronte aos viquingos, os cabaleiros da Táboa Redonda,  Xoana de Arco loitando contra os ingleses, Cyrano de Bergerac e os tres mosqueteirosCharette na guerra da Vendée, …) fan as ledicias dos espectadores con postas en escena verdadeiramente espectaculares.

Velaquí un xeito de aproximarse á historia ben atractivo e particular, un xeito que engancha.

Campos de concentración

É nos xuizos de Nuremberg, tras a Segunda Guerra Mundial, cando o termo “campo de concentración” se difunde como concepto histórico.

Pero os primeiros campos de concentración remóntanse ás guerras anglo-boers (1877-1902). Foi en 1900 cando lord Kitchener planificou e executou unha nova táctica contra as guerrillas bóers (que inflixiran serias derrotas ao exército británico) e as etnias indíxenas de Sudáfrica. Consistía na construción dun vasto sistema de pedra e arame de espiño co obxecto de limitar os movementos bóers a unha rexión reducida. Tamén se construiron campos de concentración para acoller nun principio aos bóers refuxiados aos que se lles destruiran as súas granxas. Houbo 45 campos para bóers (nos que había uns 28.000 prisioneiros) e 64 para africanos negros. Enfermidades, penalidades e mortes foron consecuencia daquel sistema denunciado polos británicos liberais como modelo de “métodos bárbaros” do Imperio.

Durante o século XX, o internamento de civís por parte de diferentes Estados foise facendo cada vez máis frecuente, acadando o seu clímax durante a Segunda Guerra Mundial. Xudeus, disidentes políticos, homosexuais, xitanos, testemuñas de Xehová, criminais comúns, emigrados, discapacitados, formaron parte dos colectivos “inferiores” ou “traidores” pechados polo rexime nazi. E a estes grupos hai que unir os republicanos españois fuxidos da derrota na Guerra Civil.

O gulag soviético, os campos de concentración móviles da época do xenocidio armenio, os centros de detención da ditadura arxentina, os promovidos por ditaduras como a franquista ou a norcoreana, son bos exemplos deste fenómeno ao longo do século XX.

Dentro dos campos de concentración, os que foron campos de exterminio cumpliron a función exclusiva do asesinato en masa; eran “fábricas de morte” nas que a utilización das cámaras de gas e o fusilamento cumpliron a función de levar a cabo o “Holocausto”, o xenocidio xudeu. Auschwitz-Birkenau pasa por ser o campo de exterminio máis grande da Historia.

Cine, cine, cine…

Máis cine por favor, que dicía Auteche la vita è bella. Pois velaí vos propoñemos unha visión fílmica da Segunda Guerra Mundial. Pero hai outras moitas…

sliderocket_2GM

* Ver dossier de prensa sobre “L’art en guerre”.

* Escoita a historia do roubo da Sala de Ámbar do Pazo de Catarina en San Petersburgo (Nieves Concostrina en NEUDC, 16 de marzo de 2013, minutos 1’00” a 12’05”).

Introducindo a historia do presente

Di Jacques Attali que “o ser humano nace da viaxe”; o espírito humano estaría modelado polo nomadismo. A historia do presente é a da migración continua, a da exploración permanente, a da investigación a ultranza. O planeta que habitamos quedou pequeno, anceiamos espazos máis lonxanos para habitar e conquistar, e debemos estar a piques de dar ese salto que a carreira espacial da Guerra Fría nos plantexaba.

A conquista de novos espazos está chea de zozobra; unhas veces, as augas árticas tínguense de pantasmas (quizás a de John Franklin estea no fondo delas, envolto na Union Jack); outras, o espazo lunar sen osíxeno bota de menos ao primeiro humano que o teña pisado. Neste 2012 que supón o final dun ciclo de conta longa do calendario maia, deixounos Neil Armstrong en medio do ciclo olímpico-paralímpico, cen anos despois de que uns heroes británicos -liderados polo capitán Scott- sucumbisen aos fríos austrais no seu desexo de ser os primeiros (sempre ese soño olímpico) en chegar ao punto 90ºS. Non foron os británicos, foi o noruego Amundsen o que primeiro chegou, o que primeiro tiña feito dunha soa tirada a viaxe polo paso do Noroeste. E tamén alí superou a John Franklin, quen de seguro tería completado a travesía medio século antes de non ser polo empeño de levar consigo unha “galante tripulación” e vaixelas innecesarias para unha travesía de exploración.

O verán de 2012 conclúe cos Xogos Olímpicos de Londres, co descubrimento do antigo veleiro Terra Nova –o que levara ao capitán Scott á Antártida- no fondo das augas meridionais de Groenlandia, as mesmas polas que pasaran o Erebus e o Terror case un século antes, cargados de ensoñacións para mellor descubrir os confíns da Terra. As mesmas ensoñacións que levaba a tripulación de Scott cara ao Polo Sur; idénticas ás que Armstrong ensaiou colocando a “pica en Flandres” (a bandeira norteamericana) na superficie do noso satélite.

Explorar é de humanos. Quizás porque temos un espírito nómade.

* Consulta un magnífico artigo de John Carlin sobre o “Apolo 11”.

* En xullo de 2012 atopouse o barco que levou Scott á Antártida.

* E aínda queda “a última conquista polar” (ver artigo de El País).

Velaquí as letras das cancións de Pascal Obispo e Sinead O’Connor.

Martes 13

Cando vas ao Sur sempre atopas espíritos espertos: a freguesa que con amor che abre as portas de Santa Comba, che explica como os actores da TVG estiveron aproveitando un día enteiro para se déguiser na antiga reitoral, aquel lugar no que San Martiño de Dumio de seguro que durmíu algunha noite; a xove funcionaria de Celanova que con mimo che bota a man coas transcripcións do latín -esa língua morta- na porta de entrada meridional do oratorio para a nai e irmá de San Rosendo e se amosa orgullosa de que o seu pequeno recuncho de mundo sexa atractivo de estranxeiros moi diversos, en anos santos xubilares e non tanto; a “señora Rosa” que vive en Guimarás, por enriba dos 700 m de altitude, entre os penedos que circundan San Salvador, no Camiño de Santiago da Vía da Prata, e que se enorgullece do seu pasado de traballadora incansable, cando lembraba como o seu avó non quería despedirse destas pedras de aldea, no camiño de Sandiás a Allariz, nunha cabeza de val que noutro tempo era terra de liñeiras. O sur abre os corazóns da xente: o do organista de Santa Mariña que evoca San Salvador dos Penedos, o da campesiña que chega ao fogar de San Martiño despois de que unha persoa de algures lle faga entrega dun envío postal por servizo urxente, o do mecánico que che apunta onde podes atopar unha chave de igrexa (e decatarte da suprema desconfianza que muda en agarimo cando lles falas)… 

Vin moitos carteis aludindo á Gallaecia romana, atopei xentes inquedas polo devalar dun estranxeiro alleo aos seus costumes, mais sentinme parte dunha terra que foi xermolo da nosa semente; sentín aos homes do común derrubando pedra a pedra a fortaleza de Vilanova dos Infantes -e reconstruíndoa despois da treboada irmandiña-; agradecín os consellos duns xubilados de Milmanda que tecen a súa memoria con lembranzas de pasadizos segredos; aledeime de ver que a nosa xuventude visita a casa de Curros Enríquez; comparei modillóns da igrexa de Santiago de Allariz e de Santa Mariña de Augas Santas; chegáronme de lonxe os efluvios da beleza de Inés de Castro desde terras da Limia; entrei na casa dos meus antergos e enorgullecinme do vídeo que os alumnos do CEIP de Cea fixeran en apoio da língua nosa… no día en que o presidente da Xunta estragaba o galego no “debate sobre o estado da autonomía”. O sangue medieval, ese sangue galego, flúe polas nosas veas, flúe e non para!

Esta é a miña historia dun martes trece, o de marzo de 2012, aquel no que un gato negro -pouco antes de subir a Nantín e atoparnos co grande rabaño de cabras que me fixo esperar con calma- decidíu recuar no medio da estrada cando víu chegar o meu bólido (dicía Toni Garrido un día antes que os de Ferrari non tiñan coche para competir este ano: pois que aluguen un)… con boas intencións, que non se diga! Probablemente o mellor martes 13 que lembre; claro que a memoria é amnésica ou infame, ás veces (esta vez non).

Irmandiños en Moeche

En Ferrolterra achamos o castelo de Moeche, fortaleza medieval do século XIV que foi asaltada polos irmandiños na grande revolta de 1467. O triunfo campesiño foi limitado, pois eles mesmos houberon de reconstruilo tras a reconquista da nobreza, nestas terras acaudillada polos Andrade.

Cada ano revívese -en agosto- o asalto ao castelo, un pretexto para congregar música e cultura galaicas en torno a unha campa desde a que ben se divisa a fortaleza… E un espera, espera… ata que os “irmandiños dos nosos tempos” se deciden a vir cos fachos para “tumbar” a fortaleza. Bela historia a que debuxa e conta Cráneo nos seus “lobos de Moeche”.

Normandos en Catoira

” – Despois de que o sol se elevase ao cumio, escoitamos ao lonxe o son de tubas. Catro balandras máis chegaban a grande velocidade nacendo no horizonte, empurradas polo vento. Aquilo comezou a preocuparnos, pois sabiamos que seriamos inferiores en número á tripulación de dez barcos ben equipados. (…) Os recén chegados gardaron o velame e as dez naves comezaron a bogar cara á ría, ao tempo que os nosos homes increpaban ás xentes para que fuxisen terra adentro diante da ameaza. Os paganos cantaban a súa canción de guerra e as tubas comezaron a soar de novo. (…)

– Dúas naves adentráronse batentes na ría, e soubemos que coñecían a existencia de cadeas na auga, porque eran as únicas que estaban reforzadas por planchas de metal e grandes espolóns. »

Miguel Á. Badal Salvador (2011) : El señor de Lordemanos

Bretoña

Bretoña é hoxe un pequeno núcleo de 176 habitantes (nomenclátor de 2011, INE), asentado no alto dun outeiriño que dá ao río da Portela, afluínte do Miñotelo, no concello de A Pastoriza (Lugo). A parroquia á que pertence, Santa María de Bretoña, ten -segundo as mesmas fontes- 758 habitantes.

No alto do outeiriño, de pouco máis de 500 m de altitude, atópase a actual igrexa de Santa María de Bretoña, á que Antonio García y García consagrou a súa “Historia de Bretoña”. O autor apunta a tese de que esta igrexa é a sucesora do “mosteiro de Máximo”, un lugar mencionado no Parroquial Suevo (século VI) como sé do bispado de Britonia. E esta sería, polo tanto, a herdeira dunha das primeiras sés episcopais da Galicia sueva, aquela na que os bretóns procedentes das Illas Británicas, por mor das invasión de anglos e saxóns, se asentaron.

A Britonia do século VI é un territorio aínda non de todo definido. Segundo as hipóteses de Simon Young, autor en 2002 do libro “Britonia: Camiños novos”, publicado por Toxosoutos, Britonia sería un territorio que abranguería boa parte do norte das provincias de Lugo e A Coruña, xunto con parte do Occidente de Asturias, onde se terían asentado, entre 469 e 572, os bretóns antes citados.

A figura ben destacada, pola súa participación no Concilio de Braga de 572, destes bretóns, foi o bispo Maeloc, ao que Milladoiro dedicou aquel disco chamado “A Galicia de Maeloc” (1979).

Se un camiña cara ao centro da localidade atópase unha praza alongada, cun cruceiro e unha fonte presidida pola figura bifronte do bispo Maeloc, representado como caudillo e bispo, co seu báculo; aínda que ben parece que a iconografía elixida estivese inspirada no deus cartaxinés Moloc, quen tamén era representado con coroa e con báculo. A mitificación deste Maeloc na praza de Bretoña inclúe un tronco de carballo -árbore asociada aos druidas- cun trisquel e uns lagartos aparentemente “domesticados” no borde da fonte. Sen dúbida, a iconografía ten fondas raíces celtas, reivindicadas en Bretoña cada ano desde hai un tempo coa celebración do Lugnasad.

Pero a nós interésanos o Maeloc histórico, a existencia dunha sé britoniense anterior ao traslado da mesma a Mondoñedo (no século VIII), despois da destrución de Bretoña e do mosteiro de Máximo a causa das invasións musulmanas.

Outra maneira mítica e lendaria de ver este asunto do bispo bretón é a que leva a veciños de Foz e Barreiros, no verán, desde 2007, a manter no seu poder o “diamante” de Maeloc, aquel que segundo a lenda estaría enterrado nalgunha montaña profunda do norte lucense. 

A partir de agora, máis Idade Media galega en idademediagalicia.webnode.es

As orixes

“- Houbo noutro tempo un grande bosque que cubría África desde o Atlántico ao Océano Índico. Nel vivían os monos protexidos polas árbores, a sombra e o entrelazado das follas. Camiñaban a catro patas, tranquilamente, sen necesidade de tomar precaucións, xa que os seus inimigos non os vían. E despois, un día, a terra rachouse. De norte a sur, de Etiopía a Mozambique, abriuse unha foxa, como se África fose partirse en dous. O fondo da foxa encheuse de lagos; estamos ao borde dun deles. Pero hai moitos outros, como o Vitoria, o Tanganika, o Malawi, o Kivu…

“O vento do oeste, que abrevaba as árbores, veu tropezar contra as novas montañas nadas daquel rachón. A auga xa non chegaba á outra beira. O leste fíxose cada vez máis seco. O bosque aclarouse. Os monos asustáronse: de súpeto, podíase ver como a plena luz do día. Os animais con poutas, leóns ou panteiras, deleitábanse a pracer: os monos comprenderon que en diante terían que estar en garda e axexar aos seus inimigos na distancia. Plantándose sobre as súas dúas patas traseiras, erguéronse, aprenderon a loitar, a tallar a pedra e, pouco a pouco, volvéronse homes.

Clapton asubiou de asombro.

– Entón, é a seca o que nos creou?

– Exactamente. Na frondosa selva teriamos continuado a ser monos.”

Erik Orsenna: “La historia del mundo en nueve guitarras”.

A mirada de Ruth Matilda

A Galicia de antano era rural, de agricultores e pescadores, de aldeas pequenas e mal comunicadas coas vilas. Así nola presenta Ruth Matilda Anderson (1893-1983) na exposición “Unha mirada de antano”, que percorre a comunidade neste ano académico. A ollada da fotógrafa reclama o papel das mulleres nos traballos e os días: elas carrexan inverosímilmente cestas, maletas e varios bidóns de leite, elas venden na feira os “excedentes” da pobre agricultura de autoconsumo, elas alimentan aos cuxos no interior das pallozas, ás veces locen os seus mellores pendentes en faenas cotiás, elas sosteñen o peso do fogar familiar. Os homes faenan no mar, traballan as pedras de cantería coas mans espidas, serran os piñeiros e plantan árbores.

A ollada de Ruth Matilda é panorámica, apórtanos unha visión das rúas e dos caseríos arredor de 1924-1926, descóbrenos o luxo burgués dalgunhas cidades e a miseria en que vive a meirande parte dunha poboación campesiña que redime os foros e se converte en pequena propietaria, aínda co esforzo de ter gañado os cartos na emigración. E xurde entón a ollada da etnógrafa que documenta as feiras -hoxe reliquias dun tempo ido-, as romarías, os labores cotiáns.

Non teño a sensación de estar diante dunha fotógrafa que escudriñe na psicoloxía dos personaxes; máis ben parece tratarse dunha viaxeira curiosa, detallista, que percorre unha terra romántica pechada no seu atraso. Mais o valor das súas fotografías é inmenso, igual que o dos documentos videográficos daquela época, igual que as fotografías de Pedro Ferrer -especialmente na cidade de A Coruña-, para descobrer unha Galicia que foi, que non debe pasar desapercibida pola nosa retina, porque ben parece que nestes tempos de Internet e fútbol, de coches e espectáculos públicos, nunca tivésemos vivido sen retretes, nunca tivésemos estado descalzos ou en zocos, nunca os farrapos vellos nos acompañasen a diario. Esa Galicia existíu, dá conta dela Ruth Matilda Anderson.

* Olla o folleto da exposición.

* Olla fotografías de Ruth Matilda Anderson nunha exposición retrospectiva sobre Estremadura.

Crónica bretona

  carnac_foto_grupo_conxunto2

Permitídeme empezar esta crónica bretona (Istoer a Vreizh) antes de emprender a viaxe. Permitídeme lembrar a recreación que Mario Vargas Llosa facía da viaxe a Bretaña de Paul Gauguin, o mestre postimpresionista que antes de viaxar ás antípodas (a Tahití en particular) pasou en compañía doutros pintores un tempo en Bretaña (entre 1886 e 1891). E escribe o autor peruano:

“Non fuches a Bretaña en busca do catolicismo preservado pola terca antimodernidade e o pasadismo do pobo bretón, que, naqueles anos, resistía silenciosa, firmemente, os empeños da Terceira República contra o clericalismo, para impor en Francia unha secularización radical. Fuches, como explicaches ao bo Schuff, en busca do salvaxismo e primitivismo que che parecían propicios para que a grande arte florecese. A Bretaña rural seduciute  desde o primeiro momento, por ser rústica, supersticiosa, aferrada aos seus ritos e costumes ancestrais, unha terra que alegremente daba as costas aos esforzos modernizadores do goberno e respostaba á secularización multiplicando as procesións, enchendo as igrexas, celebrando aparicións da Virxe por todos lados. Todo iso encantouche. Para mimetizarte co medio, puxécheste a usar o chaleque bordado bretón e uns zocos de madeira que ti mesmo tallaches e decoraches. Asistias aos “perdóns”, cerimonias particularmente concorridas en Pont-Aven en que os fieis, moitos de xeonllos, daban a volta á igrexa pedindo perdón polos seus pecados; visitabas todos os calvarios da rexión, empezando polo máis venerado, o de Nizon, e pelegrinabas á pequena capela de Tremaló, co seu antiquísimo Cristo de madeira policromada que che inspiraría outro cadro relixioso: o Cristo amarelo.

Mario Vargas Llosa: O Paraíso no outro recanto.

* Podemos seguir as previsións meteorolóxicas en MétéoFrance.

Viaxe ao fondo da noite na meseta castelá. Unha parada en Valcarce, un frío de noite primaveral en Burgos e un almorzo sinxelo en Irún anticipan a paisaxe plana, monótona e forestal das Landas. A paisaxe modifícase sobre terreos areosos camiño do Poitou e a atmosfera adquire un ton nuageux a medida que nos aproximamos a Bretaña. E entón a paisaxe convértese nun bocage transformado pola concentración parcelaria, aquí e alá xurden a estribor e babor destellos de regatos entre os que as ovellas e vacas pastan sobre un verde intenso; ás cinco da tarde do 25 de marzo, o autobús chega á capela de St Gwenn, onde xoves practicantes de rugby agardan ao autobús respectivo xogando con balóns oblongos. E, mentres tanto, 44 estudantes descenden atemorizados, inquedos, nervosos, ante a chegada inminente dos seus “correspondentes” bretóns. Xa é o momento agardado de amosarse agradecidos e por en práctica expresións e verbas longamente ensaiadas, xa é o intre de mergullarse na realidade do échange. Desde ese momento empezan a camiñar medio cento de experiencias galegas por terras de Vannes, nunha tarde entre nubes e claros, entre temores e ledicias. Moitas historias individuais estanse a tecer, mais a calma déixase sentir na ausencia de mensaxes e telefonazos dos estudantes aos seus profesores.

Xoves 26. Perto da place de Valencia, en lembranza da estadía de San Vicente Ferrer, atópase o Museo Arqueolóxico de Vannes, que expresamente abre as súas portas ás nove da mañá para que poidamos observar, no prémier étage, restos arqueolóxicos excavados no Morbihan, que delatan os cambios culturais da prehistoria nestes endroits; destacan especialmente os achádegos nos túmulos megalíticos (colares, cerámicas, machadas, puñais,…), tan abundantes nas culturas atlánticas europeas. Sobre unha fonte da praza de Valencia, Julien cóntanos grosso modo a historia de Vannes enlazada á de Bretaña (as orixes galorromanas de Darioritum, as primeiras murallas para defenderse das invasións xermánicas, o retroceso do mar ata o nivel do actual porto, a creación das murallas ou remparts baixomedievais, o traslado temporal do parlamento bretón desde Rennes durante o reinado do Roi Soleil, a chegada do ferrocarril no século XIX, a liberación polos norteamericanos da vila en agosto de 1944,…) e lévanos a coñecer os modelos de casas góticas do século XV, unha casa renacentista do XVI, a catedral, as portas das murallas, os vellos lavadeiros reconstruidos no XIX,… Unha mañá de paseo histórico pola vila abre o camiño a comer cedo -horario europeo, estamos en Francia- e ser recibidos ás dúas da tarde na casa do concello, onde aos agasallos se engade unha bebida co verre de l’amitié tras a proxección dun video que incide na recuperación do interese polo mar por parte da cidade que nos acolle. O programa do día incluíu acudir ás clases do lycée e contactar coa vida académica francesa.

Venres 27 . La pluie de la Normandie tombe sur Mont Saint-Michel (mont Tombe) à 17 heures; a marea está baixa. Mais nós non somos aqueles pelegríns aos que se acollía para quentar e dar de comer unha “sopa popular” noutros tempos; chegamos en autobús, vimos de Saint Malo, tiñanos ameazado a choiva diante dos baluartes da “cidade corsaria”. Pola mañá partimos de Vannes cara ao Norte. A media mañá chegamos a Dinan, coa súa ponte á beira do Marle, vimos as vellas casas da rue de l’Horloge, comprobamos a esbeltez das agullas da basílica de Saint-Sauveur e retratámonos detrás, no xardín inglés -antigo cemiterio- observando desde o alto o porto da vila, o viaducto do século XIX e as augas do río que viaxan cara ao Atlántico; despois comprobamos a pendente das rues de Jerzual e Petit-Fort, a través das que descendemos ao porto. Dinan ten un casco histórico medieval ben conservado, que deixamos para chegar a mediodía á desembocadura do Rance, a unha cidade bombardeada en 1944 e en grande parte reconstruída -a cidade fortificada de Saint-Malo-, exposta aos ventos e chea de eventos náuticos, patria pequena de Chateaubriand e punto de partida do explorador de Canadá Jacques Cartier. A choiva impediunos case saír do autobús para comer, mais respetou a nosa chegada ao Mont St-Michel, coa enorme agulla sobre a que se colga a imaxe do arcanxo inundando a visión do horizonte; as pingas de auga salgada baten contra as fortificacións da abadía, na que atopamos o refuxio austero da basílica, o claustro, o refectorio, as criptas e o resto de arquitecturas da Merveille. Finalmente regresamos de noite a Vannes, con máis experiencias na mente.

Fin de semana en familia. Liberdade para as experiencias individuais. Mais somos conscientes de que parte do alumnado ten visitado o mercado matinal na place des Lices. Se un chega á praza Gambetta, este día hai múltiples causas para atender: alguén pide doantes de sangue, alguén vende dispositivos para evitar o roubo das bicicletas, algunhas cornamusas óense ao fondo do porto, a vida flúe -tamén na place des Lices, onde hortalizas, flores e tecidos inundan de cor a mañá vannesiana; beaucoup de gens fan a compra semanal de produtos hortícolas aquí. Nós comemos en Auray, visitamos o seu porto e as súas vellas rúas, comprobamos con ollos gourmands os sabores das pastelerías… E máis tarde visitamos Pont-Aven, aquel belo village de muiñeiros que recibíu a visita de Paul Gauguin a partir de 1886, aquel endroit que acolleu aos pintores precedentes da actual musealización do pobo, repleto de galerías de arte coas máis modernas tendenzas. Moitos de nós visitaremos nunha clara mañá de domingo o  borde do golfo de Morbihan, o “pequeno mar” repleto de illas e sendeiros para aspirar o sabor dun aire atlántico filtrado entre estas pingas de terra espalladas pola desembocadura do Marle; a tarde, máis fría, levounos ao profesorado ata a praia de Port-Navalo, desde a que se percibe Belle-Île case plana ao fondo.

Luns 30. O autobús, nesta mañá fría de marzo, lévanos cara ao Oeste. Os grandes menhires de Kermario, en Carnac, refulxen nas fiadas de varios km de pedras fitas de grandes dimensións alineadas de leste a oeste que descobren o percorrido astronómico do astro sol en diversas épocas do ano; trátase dun auténtico calendario a seguir por unha sociedade neolítica tan dependente dos cambios de tempo para obter proveito das colleitas. Despois mercamos biscuits, liqueurs e souvenirs para as nosas familias españolas, antes de chegar a pasear á cidade vella de Quimper. Kemper -en bretón “confluencia”-, ao borde do Odet e do Steïr, é a antiga Aquilonia, ben resgardada entre unhas murallas case totalmente destruídas, da que poucas casas anteriores ao século XVIII permanecen -houbo un grande incendio daquela, e despois moitas esculturas da catedral de Saint-Corentin tamén foron queimadas en tempos da revolución francesa-, é unha cidade agradable de pasear, na que tivemos ocasión de atoparnos coa “Visión despois do sermón” de Gauguin e outras alegorías bretonas -como a de Jean Brunet, que data de 1908- que nos lembran a importancia dos megalitos, a relixión e as cofias do pays bigouden na recreación destas terras.  Grande tarde de sol, horas de crêpes e cidre, tarde de visita á catedral de Saint-Corentin, tan marcada pola desviación do eixo, evidente entre o coro e a nave.

O “tour” bretón levounos tamén a coñecer a sociedade de Vannes intra-muros. Entre as amizades francesas houbo, sobre todo, profesoras e ex-profesoras de espagnol que nos abriron as portas das súas casas para comprobar a esplendidez dos aperitivos, toujours abondants e regados con vin pétillant, o xeito de colocar as culleres e garfos -sempre voltos cara abaixo- e coitelos na table, a distribución equilibrada home-muller nas mesas, os pasteis e fromages sempre presentes ao final do rendez-vous, a exquisita hospitalidade de todas e todos os nosos anfitrións. Canto ás conversas, seguro que convén que queden na intimidade, aínda que teñamos tocado temas serios á beira doutros pour rigoler, desde a literatura á política, desde a economía á prensa e televisión.

Escribimos neste día 31 desde a salle d’informatique do lycée St François, estamos en clase, os nosos alumnos están hoxe en cours todo o día. Trátase do último día bretón, no que haberá unha homenaxe a Esther, a falecida profesora do IES Puga Ramón -co que cooperamos, viaxamos e participamos no échange- que habitualmente viña cos seus alumnos a St François.

Mañá ímonos a París.

golfo_morbihan vannes_grupo vannes_concello vannes_remparts vannes_lavadoiro1  dinan_grupo dinan_rue_jerzual1 dinan_porto mont_saint_michel vannes_mercado_flores   vannes_mercado_canonigos auray_ponte auray_porto pont_aven golfo_morbihan_profes port_navalo carnac_ies_neira_vilas1 carnac_ies_puga_ramon carnac_foto_grupo_conxunto quimper_odet     quimper_steir bretagne_alegoria homenaxe_esther1 vannes_cea_final1 vannes_profes_choferes_hotel 

P.D.: E fomos a París, camiñamos polos Campos Elíseos, navegamos sobre as augas do Sena entre lusco e fusco, coñecemos a cidade na súa esencia (Nôtre Dame, Invalides, Campo de Marte, Arco de Triunfo,…), subimos á Tour Eiffel, ascendemos a Montmartre e divertímonos en Eurodisney. Grazas pola vosa participación. Foi un entusiasmo contar cun grupo de alumnas e alumnos estupendo.

autobus_caminho_paris paris_tour_eiffel_grupo paris_bateau_mouche paris_invalides paris_tour_eiffel_grupo2    paris_centro_georges_pompidou paris_place_du_tertre paris_vista_campo_marte paris_vista_trocadero1 paris_defense    paris_tour_eiffel_iluminada paris_tour_eiffel_iluminada2 paris_tour_eiffel_monumento_paz paris_vidreiras_notre_dame paris_eurodisney 

Intercambio con Bretaña

    

Ímonos a Vannes, ao collège Nôtre Dame le Ménimur. Perfeccionaremos o francés e coñeceremos a cultura bretona, ademais de visitar París.

Vannes é unha vila de pouco máis de 50.000 habitantes, que foi fundada a finais do século I a.C. co nome de Darioritum, que posteriormente se reforzaría con murallas melloradas en época medieval. Ubicada no estuario do río Marle, a súa economía estivo no pasado moi vencellada a un próspero comercio marítimo. Centro administrativo do Morbihan, a vila acometeu en 1982 un plan de preservación do casco histórico, aprobado en 1990. Vannes conta cunha arquitectura en pedra e madeira característica, que podes visualizar neste diaporama. Na vila, ademais do percorrido xeral, deterémonos no Musée d’Archeologie du Morbihan, que ocupa un castelo do século XV, o Château Gaillard.

Visita a web da Oficina de Turismo de Vannes.

Bretaña ofrece unha longa e accidentada costa que é de enorme atractivo, unha cultura megalítica ancestral e unha serie de lendas que enlazan directamente coa tradición artúrica. E por iso será imprescindible visitar os alineamentos líticos de Carnac, que acadaron enorme desenvolvemento a finais do III milenio a.C. Menhires, dólmenes, allées couvertes e túmulos son abundantes en toda a rexión.

Libros e música bretona transportarannos á tranquila cidade de Quimper, antiga capital de Cornualles, na confluencia dos ríos Steir e Odet. Á beira da catedral de Saint-Corentin xurde unha vila que desde finais do século XVII produce faïance, unha delicada cerámica pintada a man.

Ao N. de Vannes, Dinan, encaramada nunha colina que domina o val do Rance, é unha pequena vila comercial de corazón medieval que se configurou como antigo porto desde o que se exportaba lona. Na desembocadura do río Rance atópase Saint-Malo, antiga illa fortificada que hoxe alberga estreitas rúas empedradas con elevados edificios do século XVIII; as fazañas dos mariñeiros de Saint-Malo déronlle fama a este lugar (o explorador Jacques Cartier, partindo de aquí, chegou a Terranova e descubriu Canadá en 1534) que durante o século XVII foi o maior porto de Francia, famoso polos seus corsarios.

Xa en Normandía, é imprescindible a visita a Mont-Saint-Michel, no que un pequeno oratorio do século VIII pasou a converterse nun importante mosteiro benedictino que tivo grande influencia nos séculos XII e XIII, e ao que fan pelerinaxe os miquelots, tal é o nome dos que de lonxe veñen a render culto a San Miguel.

Deleitémonos coa música celta de Bretaña, con Alan Stivell e Dan Ar Braz, en Bercy (París), en 1999, e ata en Eurovisión 1996 con L’Héritage des Celts:

   

Lendo a Schlink

 

O contexto histórico no que se desenvolve “O lector”, de Bernhard Schlink, remítenos directamente ao Holocausto e a conciencia de culpabilidade de grande parte da sociedade alemana de postguerra. As referencias a visitas concretas como o campo de concentración de Struthof-Natzweiler, as alusións ao campo de exterminio de Auschwitz-Birkenau, guían unha historia tecida con múltiples lembranzas á literatura sobre a shoá: Primo Levi, Elie Wiesel , Tadeusz Borowski, Jean Améry,… Transcribimos dous pequenos fragmentos da novela como aperitivo:

“Hoxe, cando penso naqueles anos, decátome do escasa que era a carga visual, do escasas que eran as imaxes que documentaban a vida e a morte (ou, mellor dito, o asasinato) nos campos de exterminio. De Auschwitz coñeciamos a porta principal, coa famosa inscripción “O traballo faravos libres”, as liteiras de madeira, as moreas de pelo, lentes e valixas; de Birkenau, o edificio da entrada, coa súa torre, as súas dependencias laterais e o oco para que pasasen os trens; e de Bergen-Belsen, as montañas de cadáveres que os aliados atoparon e fotografaron cando liberaron o campo. Coñeciamos algúns relatos de prisioneiros, pero moitos deles sairon á luz pouco despois de rematada a guerra e non volveron ser publicados ata os anos oitenta, pois durante moito tempo non interesaron ás editoriais. Hoxe en día hai tantos libros e películas sobre o tema, que o mundo dos campos de exterminio forma xa parte do imaxinario colectivo que complementa o mundo real. A nosa fantasía está acostumada a internarse nel, e desde a serie de televisión Holocausto e películas como A decisión de Sophie e especialmente A lista de Schindler, non só se move no seu interior, non se limita a percibir, senón que empezou a engadir e decorar pola súa conta. Por aquel entón a fantasía apenas se movía; tiñamos a sensación de que a conmoción que producira o mundo dos campos de exterminio non era compatible coa fantasía. A imaxinación limitábase a contemplar unha e outra vez as poucas imaxes que lle proporcionaran as fotografías dos aliados e os relatos dos prisioneiros, ata que se converteron en tópicos fosilizados.”

Bernhard Schlink: O lector.

“A culpabilidade colectiva, acéptese ou non desde o punto de vista moral e xurídico, foi de feito unha realidade para a miña xeración de estudantes. Non só se alimentaba da historia do Terceiro Reich. Había outras cousas que tamén nos enchían  de vergoña, por máis que poidésemos sinalar co dedo aos culpábeis: as pintadas de esvásticas en cemiterios xudeus; a multitude de antigos nazis apoltroada nos postos máis altos da xudicatura, a Administración e as universidades; a negativa da República Federal Alemana a recoñecer o Estado de Israel; a evidencia de que, durante o nazismo, o exilio e a resistencia tiñan sido puramente testemuñais, en comparación co conformismo ao que se entregara a nación enteira. Sinalar a outros co dedo non nos eximía da nosa vergoña. Pero sí a facía máis soportábel, xa que permitía transformar o sofremento pasivo en descargas de enerxía, acción e agresividade. E o enfrontamento coa xeración dos culpábeis estaba preñado de enerxía.”

Bernhard Schlink: O lector.

E agora chega a nós, neste que parece ser o ano de Kate Winslet, a versión cinematográfica da obra literaria, apenas unha semana despois de que se lle concedese á actriz británica precisamente un Bafta pola súa interpretación en “The Reader”.

* Accede a unha versión do libro en PDF.