Arquivos da categoría Século XVIII

Crimea’s patchwork

Nos tempos de Catalina II de Rusia, o Imperio ocupou Crimea  (1783), despois de que -tras a guerra ruso-turca de 1768 a 1774, na que Rusia conquistou boa parte do espazo ucraíno- este territorio permanecera durante un tempo erixido en kanato “independente” e sumido en loitas internas. O interese por acceder ao Mediterráneo levou ao Imperio Ruso a controlar a península, que máis tarde sería obxecto dunha contenda internacional que ten sido catalogada por Orlando Figes como a primeira “Grande Guerra”.

“O nome da guerra de Crimea non reflicte a súa escala global e a súa enorme importancia para Europa, Rusia e esa área do mundo – que se extende desde os Balcáns ata Xerusalén, desde Constantinopla ata o Cáucaso- que chegou a definirse pola Cuestión Oriental, o problema internacional plantexado pola desintegración do Imperio otomano. Tal vez sería mellor adoptar o nome ruso da guerra de Crimea, a “Guerra Oriental”  (Vostochnaia voina), que cando menos ten o mérito de relacionala coa Cuestión Oriental, ou incluso chamala a “Guerra Turco-Rusa”…

A guerra empezou en 1853 entre forzas rusas e otomanas nos principados do Danubio de Moldavia e Valaquia, o territorio da actual Romanía, e propagouse ata o Cáucaso, onde os turcos e os británicos alentaron e apoiaron a loita das tribos musulmanas contra Rusia, e desde alí extendeuse a outras áreas do Mar Negro. En 1854, coa intervención dos británicos e franceses á beira dos turcos e a ameaza dos austríacos de unirse a esta alianza antirrusa, o tsar retirou as súas forzas dos principados e o combate trasladouse a Crimea. Mais houbo outros diversos escenarios de guerra entre 1854 e 1855: o mar Báltico, onde a Royal Navy planexaba atacar San Petersburgo, a capital rusa; o Mar Branco, onde bombardearon o mosteiro de Solovetsky en xullo de 1854, e incluso a liña costeira siberiana do Pacífico.”

Orlando Figes: Crimea. A primeira grande guerra“.

Bastión dos rusos brancos despois da revolución de outubro de 1917, Crimea converteuse en república autónoma en 1921, dentro da URSS, se ben sería despois rebaixada á categoría de oblast (rexión ou provincia), e transferida en 1954 á RSS de Ucraína. En 1997 -despois de anos de defender que Crimea nunca formara parte de Ucraína, Rusia recoñece a soberanía de Ucraína sobre a cidade de Sebastopol, se ben nela está instalada a principal base da flota rusa no Mar Negro.

Sebastopol exemplifica ben o patchwork étnico de Crimea actual -sumida hoxe nunha escalada de tensión que afecta ás relacións internacionais-, na que rusos e ucraínos predominan por enriba doutras variadas demografías: tártaros, armenios, xudeus,… Toda unha serie de comunidades que exemplifican ben o carácter multiétnico de boa parte da Europa da ribeira do Mar Negro.

0_crimea_grupos_etnicos_telesurtv_net

Revolución Industrial

Xa nos advirte Alfred Chandler de que o desenvolvemento do uso da máquina de vapor durante o século XIX e a popularización da electricidade e as innovacións na xestión desembocaron nuna segunda revolución industrial que xerou empresas moito máis grandes que as que xurdiran na primeira revolución industrial do século XVIII… E esa primeira revolución veu da man doutros cambios a nivel agrícola, demográfico e tecnolóxico que tiveron especial incidencia na Inglaterra revolucionaria.

Permitídenos acudir a Galeano para introducir este proceso:

“Potosí, Guanajuato e Zacatecas comían indios. Ouro Preto comía negros.

No solo español, rebotaba a prata que viña do traballo forzado dos indios de América. En Sevilla, a prata estaba de paso. Ía parar á panza dos banqueiros flamencos, alemáns e xenoveses, e dos mercadores florentinos, ingleses e franceses, que tiñan hipotecada a coroa española e todos os seus ingresos.

Sen a prata de Bolivia e de México, ponte de prata que atravesou o mar, ¿tería podido Europa ser Europa?

(…) E sen a compra e venda de negros, ¿tería sido Liverpool o porto máis importante do mundo e a empresa Lloyd’s a raíña dos seguros?

Sen os capitais do tráfico negreiro, ¿quen tería financiado a máquina de vapor de James Watt? ¿En que fornos se terían fabricado os canóns de George Washington?”

Eduardo Galeano: “Espejos”.

* Una presentación introdutoria.

* Uns documentos e un posible comentario dos mesmos.

* Unha presentación de Sergi Sanchiz.

* Un esquema comparativo da primeira e segunda revolución industriais.

Crítica dos privilexios

Pierre-Auguste Caron de Beaumarchais, dramaturgo francés e home de fortuna, afronta -en “As vodas de Fígaro” o triunfo dos humildes sobre dos poderosos, a vitoria da moral sobre o privilexio de ser nobre. E así nolo lembra o protagonista na famosa alocución do V acto, na que pon de manifesto a falta de correspondencia entre intelixencia e nobreza, ademáis de denunciar o absurdo dos privilexios de berce e as dificultades dun membro do Terceiro Estado para chegar a ser algo:

Porque sodes un gran señor crédesvos un gran xenio. (…). Nobreza, fortuna, rango, posición, todo iso é o que vos fai ser tan arrogante. Pero que fixestes para merecer esas fortunas? Tomástesvos a molestia de nacer, e nada máis. Polo demais, sodes un home bastante ordinario. Canto a min, meu Deus, perdido entre a escura multitude, hei ter que usar de máis ciencia e expedientes tan só para subsistir dos que se usaron nos últimos cen anos para gobernar a toda España. (…). Esfórzome para seguir unha carreira honorable e en todas partes véxome rexeitado. Aprendo a química, a farmacia, a cirurxía, e toda a influencia dun gran señor apenas basta para poñerme na man unha lanceta de veterinario.”

Beaumarchais. As vodas de Fígaro. 1784.

🙂 Con música de Mozart e libreto de Lorenzo da Ponte, a ópera do mesmo título sería estreada en Viena o 1 de maio de 1786.

* Fígaro era barbeiro.

Un retrato burgués

2a_deputado_michel_gerard_e_familiaBotemos unha ollada ao retrato do deputado da Convención Michel Gérard e a súa familia.

Probablemente saído do obradoiro de Jacques-Louis David ou quizás pintado por el mesmo, amosa un retrato colectivo do père Gérard (1713-1815), o único deputado campesiño elexido polo Terceiro Estado para os Estados Xerais de 1789. Na época en que foi retratado (1792-1795), Gérard era deputado por Rennes na Convención Nacional. E foi por entón cando Collot d’Herbois editou un panfleto titulado Almanach du Père Gérard. [*]

Ao comezo da Revolución, Gérard sempre levara o seu traxe de campesiño bretón, mais neste retrato aparece representado cun traxe burgués á moda urbana, como os dos outros membros da súa familia. A escena, moi coidada, non deixa nada á espontaneidade: un interior doméstico, de trazos burgueses, amosa a un pai con dous xoves nenos aos que se insufla o espírito da Ilustración -tal e como se amosa no interese pola educación de ambos: o neno ten un libro na man, a nena está ao piano-.Detrás do pai están os dous fillos maiores, que levan traxes á moda, testemuñando as posibilidades de ascenso social que outorgan -nesta xove sociedade burguesa- a educación e o mérito persoal.

Nesta estampa burguesa falta o “anxo do fogar”, a nai quizás morta, mais todo o ambiente irradia valores da triunfante burguesía francesa de finais do século XVIII.

Danton /vs/ Robespierre

[Versión de maior calidade do vídeo -en italiano-]

“Para sabotear a revolución, os donos da terra incendiaban as súas propias colleitas. A pantasma da fame roldaba as cidades. Os reinos de Austria, Prusia, Inglaterra, España e Holanda alzábanse en pé de guerra contra a contaxiosa revolución francesa, que ofendía as tradicións e ameazaba a santísima trinidade da coroa, a peluca e a sotana. 
Acosada por dentro e por fóra, a revolución fervía. O pobo era o público que vía o que se estaba facendo no seu nome. Non moita xente asistía aos debates. O tempo non daba. Había que facer cola para comer. 
As diverxencias conducían ao cadalso. Porque todos os dirixentes da revolución francesa eran inimigos da monarquía, pero algúns tiñan un rei dentro, e por dereito revolucionario, novo dereito divino, eran donos da verdade absoluta e esixían o poder absoluto. E quen ousase discrepar era contrarrevolucionario, aliado do inimigo, espía estranxeiro e traidor á causa. 
Marat salvouse da guillotina porque unha señorita chiflada apuñalouno cando se estaba a bañar. 
Saint Just, inspirado por Robespierre, acusou a Danton. Danton, condeado a morte, pediu que non se esquecesen de exhibir a súa cabeza á curiosidade pública e deixou o seu par de ovos, en herdanza, a Robespierre.

Dixo que os ía a necesitar.  

Tres meses despois, Saint Just e Robespierre foron decapitados. Sen querelo nin sabelo, a república, caótica, desesperada, traballaba pola restauración da orde monárquica. A revolución que anunciara liberdade, igualdade e fraternidad terminou abrindo paso ao despotismo de Napoleón Bonaparte, que fundou a súa propia dinastía.”

Eduardo Galeano: Espejos“.

* Velaquí unha interesante web de Jesús Tapia sobre a Revolución Francesa.

(…) Corolario: Napoleón dá un golpe de Estado.

Quesnay / Smith

Conta Galeano, en “Espejos”, que o presidente dos Estados Unidos, Ulises Grant, visitou alá por 1875 ao emperador do Xapón.
E díxolle algo así como: “- Dentro de douscentos anos, cando teñamos obtido do proteccionismo todo o que nos poida ofrecer, tamén nós adoptaremos a liberdade de comercio.”

Este Grant non debeu ler a Adam Smith, de seguro -ou non o tiña en bo aprezo-… En consecuencia, xa nos advirte Galeano que para finais do século XXI a nación de Grant, “a nación máis proteccionista do mundo adoptará a liberdade de comercio.”

E daqueles limos liberais veñen nestes tempos aluvións neoliberais. Déixovos aquí un interesantísimo fragmento dun discurso de Saramago: