Arquivos da categoría Arte do século XIX

Les “désastres de la guerre”

Parmi les différentes techniques de gravure, Goya a choisi l’eau-forte (d’aqua fortis, terme désignant à l’origine l’acide nitrique) pour représenter les 80 estampes des Désastres de la guerre. Réalisées pendant une troublée période de l’histoire de l’Espagne (le moment de la guerre de l’indépendance contre l’armée napoléonienne), elles nous montrent aussi la vision de l’auteur, assiégée par les fantômes de l’ignorance et le mauvais gouvernement, incarnés sur la peau des prêtres et des absolutistes. Un grand cri contre la guerre s’entremêle avec la critique sociale et politique contre les classes sociales (clergé, noblesse) qui oppriment les gens du peuple, les seuls qui se battent vraiement contre l’invasion française.

* Voici un résumé de la série (en français) et un autre étude plus précis (en espagnol).

* Plus en profondeur, un étude de Jean-Philippe Chimot.

* Regardez les ressources que le Museo de Belas Artes de A Coruña met à votre disposition: http://museobelasartescoruna.xunta.es/index.php?id=499

Unha imaxe de Alisal

Na igrexa maior de San Fernando, o 24 de setembro de 1810, ás nove e media da mañá, os deputados formados co Consello de Rexencia, xuraron, neste reducto da illa de León (actual provincia de Cádiz) non conquistado polas tropas napoleónicas, recoñecer a relixión católica como única do reino, conservar a integridade da nación española, recoñecer a Fernando VII como o seu soberano e respetar as leis de España -mellorándoas no posible beneficio da nación-.

Esta escena, recreada nas celebracións de 200 anos despois, foi pintada en 1862 por Casado del Alisal nun grande lenzo de case 12 metros cadrados, hoxe presente no Congreso dos Deputados de Madrid. Na obra, o cardeal D. Luis María de Borbón preside a misa, mentres ao seu carón D. Nicolás María Sierra -secretario do despacho de Graza e Xustiza- toma xuramento aos deputados presentes. Os deputados representativos do Terceiro Estado sitúanse nun plano inferior ao dos símbolos da realeza e a Igrexa, que están realzados sobre a escalinata.

Este acto é previo á aprobación, no Teatro das Cortes, dos principios que constituirían o xermolo da Constitución de 1812, amparando a soberanía nacional e a división de poderes.

* Consulta un material didáctico específico para segundo ciclo de ESO elaborado con ocasión deste evento.

Lectoras

  

Un podería quedar embelesado -como lector- diante da interpretación de Kate Winslet na adaptación cinematográfica da novela de Schlink, mais hoxe queremos quedar entusiasmados ollando a dúas lectoras con 100 anos de diferenza.

Jean-Honoré Fragonard é o autor dun delicioso óleo pintado cara a 1772 no que unha xove de delicadas faccións e galantemente ataviada se nos presenta sentada de perfil, case de corpo enteiro, totalmente absorta na lectura dun pequeno libro que sostén coa man dereita: será quizás unha novela sentimental a que tanto a entretén? será esta xove aristócrata unha entusiasta da Ilustración? A pintura decorativa do autor francés acada neste lenzo un grao supremo de sutileza, cunha luz encendida e entusiasta que ilumina a robe á francesa de vibrante amarelo que porta a xove, resaltada sobre un fondo lixeiramente verdoso que a envolve e parece cargala de misterio.

Pierre Auguste Renoir, en 1875, deixounos un óleo no que unha xove maquillada e ataviada cun púdico traxe escuro está a disfrutar intensamente do pracer da lectura; intuímolo polo sorriso lixeiramente esbozado nos seus beizos vermellos, nas súas pálpebras entornadas, nas meixelas sonrosadas, no diluído fulgor que a ilumina, desfeitas as pinceladas por efecto dunha técnica impresionista que fai vibrar toda a obra. Lerá quizás un feuilleton que a ten enganchada e sen levantarse da súa cadeira? Ou instruirase cunha novela realista que retrate ambientes decimonónicos naturalistas e alonxados do seu entorno burgués? Mellor deixala que disfrute, a esta xove que está retratada cunha técnica fotográfica, recurtada e centrada no primeiro plano.

Ler sempre é un pracer. Así que imos rematar cun fragmento literario que nos remite a outro cadro de Fragonard:

“Jean-Honoré Fragonard non mo perdoaría se se enterase de que, escondida detrás da cortinaxe de seda vermella, veño de roubar a mazá que constitúe o segredo do seu cadro O pestillo, obra de arredor de 1777. É unha mazá entre verdosa e amarela, máis ben escura, que marca a diagonal co xesto de pechar o pestillo do apaixoado xove e co pestillo mesmo na porta do cuarto da amante. Ao roubar e morder a mazá, rompín o equilibrio e a complicidade visual do cadro. Se, para colmo, a mazá simbolizaba algo parecido ao pecado orixinal, pois tamén quiteille sentido á significación erótica, máis que relixiosa, que posúe esta obra fascinante.”

Zoe Valdés: “Una novelista en el Museo del Louvre”.

Agullas neogóticas apuntan

 

As agullas góticas exemplifican moi claramente o impulso ascensional deste estilo. Visibles desde lonxe, símbolos da cidade que as erixe, hai algunhas que superan os 100 m. de altura sobre o chan. O impulso gótico non quedou relegado ao século clásico deste estilo, o XIII, senón que pervivíu en ocasións ata os revivals do século XIX.

Un exemplo podémolo atopar na catedral de León. De 1880 en diante, o arquitecto Demetrio de los Ríos propuxo e levou a cabo varios proxectos de restauración na mesma, de acordo cun programa  neogótico que pretendía recuperar a “idea” orixinaria dos primeiros construtores medievais. Asegurada a estabilidade da catedral, Demetrio de los Ríos propuxo elevar unha torre ou frecha sobre o cruceiro, aínda que limitándose a esbozar nun plano o arranque desta torre, sobre a que se erguería unha agulla calada similar á realizada por Eugène Viollet-Le- Duc para a Catedral de Nôtre Dame de París.

A abadía do Mont-Saint-Michel, en Normandía, tamén foi visitada e admirada por Viollet-Le-Duc. Mais a honra de elevar unha agulla neogótica sobre a “Merveille” (ese é o nome que se dá á fábrica arquitectónica da basílica sobre o monte) foi de Victor Petitgrand, que en abril de 1894 propón o proxecto dunha frecha de 32 metros de altura, coroada pola estatua de cobre do arcanxo San Miguel; en agosto de 1897 foi instalada a estatua executada; unha forte treboada en 1982 danou a estatua, que tivo que ser restaurada e recolocada en helicóptero en 1987.

Rachel Weisz é Eva/Hipatia

 

Cando en abril de 2004 a revista Esquire nos presentou a Rachel Weisz espida e tentadora, como se de Eva coa serpe enroscada se tratase, aínda faltaban anos para o seu protagonismo na “Ágora” de Amenábar. Naquel momento, o fotógrafo James White recolleu unha referencia simbolista, a do pintor alemán Franz Von Stuck, que pintou varias recreacións da femme fatale en obras como “Sensualidade” (1891). A fotografía forma parte, neste intre, da exposición “As bágoas de Eros”, no Museo Thyssen-Bornemisza de Madrid.

A Rachel Weisz tocoulle asumir o papel dunha Hipatia sensual, probablemente inspirada na imaxe literaria que nos transmite Charles Kingsley en “Hipatia, ou os últimos esforzos do paganismo en Alexandría” (1853), a dunha muller bela, elocuente e modesta; a mesma beleza sensual que recreou o prerrafaelita Charles William Mitchell en 1885, cando a pintou espida diante do altar do sacrificio.

A imaxe atractiva da matemática, un tanto decadente e recargada, enlaza moi ben co ambiente dunha cidade en declive como a que transmite Amenábar de Alexandría a finais do século IV e comezos do V da nosa era. Esa Alexandría gloriosa, cosmopolita e crisol de culturas que tiña daquela pouco máis de 700 anos de vida e que hoxe en día, segundo os expertos, é unha das cidades máis expostas aos riscos do cambio climático.

* Consulta unha breve presentación sobre Alexandría.

Convén salientar tamén o paralelismo compositivo das obras de Charles William Mitchell e James White, preocupándose ambos por un motivo iconográfico que non estivo ausente dos tratamentos mitolóxicos e relixiosos: o corpo feminino espido.

Ata a vindeira, Rodin

rodin_porta_inferno

Baixo un ceo de chumbo que esparxe choiva inmisericorde despedimos a Rodin en A Coruña. Temos observado na exposición do Kiosko Alfonso os corpos tensos e estirados do escultor, en barro, xeso, mármore e bronce, as figuras loitando por escapar da masa orixinaria que as aprisiona: sereas, faunas, ninfas e deusas… Temos admirado ao orgulloso Balzac espido ou embutido dentro do seu gabán, témonos rendido diante dos desproporcionados pés de Adán, comprobamos a estrutura da Porta do Inferno de inspiración literaria. Os bustos dos poetas e pintores simbolistas abríronnos un percorrido no que nos chamaron a atención, unha vez máis, os fragmentos do corpo humano separados do conxunto e cheos de significado (A catedral, Home que camiña), á beira dos esbozos para o grupo monumental dos Burgueses de Calais.

A mirada sentiuse complacida diante da Idade de Bronce, o único espido que nos amosou serenidade, que nos solazou na súa contemplación; é un espido clásico, un apolíneo varón de corpo praxiteliano, completamente fiel á natureza.

“A preocupación de Rodin por dar un novo énfase aos valores plásticos, por tratar o corpo sobre todo como unha entidade volumétrica, constitúe o seu principal logro, que requería a deconstrución da figura humana. Paradóxicamente, este proceso de fragmentación, que implicaba desmantelar a idea da escultura como unha disciplina ao servizo do corpo como un todo intacto e completo, servíu únicamente para redirixir a atención á integridade de cada un dos seus compoñentes, como se cada membro individual poidese representar a plenitude do conxunto.”

Tom Flynn: “O corpo na escultura”.