Arquivos da categoría Arte

Grand Tour

Johann-Zoffany_tribuna-1“Semella que a expresión “Grand Tour” naceu en 1670 nunha especie de guía turística que realizou un tal Richard Lassels despois dunha viaxe por Italia. Sexa como fose, a finais do século XVII a expresión xa fixera fortuna entre as clases altas do norte de Europa, en Alemaña e, sobre todo, en Inglaterra. E os xoves da alta sociedade xermana e británica, así como os escritores e pintores máis acomodados, lanzáronse a completar a súa formación clásica cun periplo polo sur, por Francia e por Italia, que podería durar incluso anos, e no que viaxaban acompañados por servos, secretarios, preceptores, amigos e, incluso, amantes, aínda que daba maior prestixio lograr unha amante italiana que levala posta. A viaxe podía concluir en Nápoles ou Sicilia, mais Roma era sen dúbida parada obrigatoria. Tanto furor espertou a aventura nos xoves británicos que toda a zona que rodea a actual Piazza di Spagna se coñecía co nome de “bairro dos ingleses” e había un famoso café coñecido co mesmo nome na Via della Croce, hoxe desaparecido. Notables escritores europeos, como o citado Goethe, e os Sterne, Stendhal, Dickens, Henry James, o español Fernández de Moratín…, e incluso moitos outros máis modernos, entre os que hai unha boa tropa de americanos, como Pound ou Hemingway, viviron e aínda siguen a vivir o seu particular “Grand Tour”. Tratábase (trátase aínda) de descubrir o corazón artístico da cidade e, con sorte, de vivir algunha que outra aventura sentimental. E de facer currículo, por suposto.”

Javier Reverte: Un otoño romano“.

“O comunista manifesto”

A pantasma do comunismo parece percorrer o mundo -xa non só Europa- 5/3 de século despois da publicación do Manifesto Comunista. E agora xa non como traxedia nin como farsa, senón como estética. A caída do PC (Partido Comunista) a mans do pc (personal computer) deixa no imaxinario colectivo Ostalxia e pervivencias dun Eastern que tería sido inaugurado por Steinbeck e Capa co Diario de Rusia...

Debulla todas estas reflexións Iván de la Nuez en “El comunista manifiesto”, un paseo pola influencia do comunismo na cultura contemporánea, desde as propostas de José Antonio Hernández Díez ou o colectivo PSJM [ver] ata as fotografías de Eric Lusito [ver], pasando pola recreación teatral de Marx no Soho, de Howard Zinn [ver] ou a inclusión da faciana do propio Marx nunha tarxeta Mastercard… E sendo posible seguir un curso on-line sobre “O capital” con David Harvey.

4_jose_antonio_hdez_diez_marx

En suma, que o neoliberalismo terá “enterrado” ao comunismo, mais a difusión do código libre na web, o panfleto de Hessel, a mercadotecnia ou a filmografía seguen a recrear un “comunismo manifesto” que combate.

“En resumo, a sombra do comunismo proxéctase sobre o presente como nostalxia e como materia crítica, como a ilusión polo mundo do traballo manual e como a culminación imaxinaria doutra vida posible, como crítica ao mercado e como vinganza polas atrocidades daqueles reximes. Toda unha secuencia de arqueoloxías diversas nas que non se busca a restauración dun sistema senón o resarcemento dunha posibilidade, acaso minúscula, de vivir doutro xeito.”

Iván de la Nuez: “El comunista manifiesto”.

“Acaso esa posdemocracia califique ese momento en que a democracia debe lidiar -e non sempre en igualdade de condicións- con outras “cracias” puxantes que lle gañan terreo e constrúen os planos da política actual.

Desde a “Cleptocracia” (poder organizado de roubo e desfalco do Estado) ata a “Petrocracia” (baseada no poder do petróleo). Desde a “Quirocracia” (o imperativo social, e enorme negocio, da cirurxía estética) ata a Narcocracia (ese poder do narcotráfico que non pode circunscribirse a un asunto delictivo e abarca horizontes políticos e incluso xeopolíticos). Desde a “Aristocracia” (mantida aínda con todos os seus privilexios en boa parte de Europa) ata a “Ladrillocracia” (poder alcanzado pola especulación do solo e as súas respectivas burbullas inmobiliarias). Todo isto sen esquencer, na rede, o apoxeo da “Anonimocracia” (que vai desde o acto de xustiza ou vinganza dos que non teñen “nome” ata os trolls) ou o declive da “Meritocracia” (noutros tempos reverenciada como medida de progreso en calquera sociedade liberal).”

Iván de la Nuez: “El comunista manifiesto”.

Un mapa satírico

Falar do caricaturista Fred W. Rose é achegarse aos mapas antropomórficos e satíricos. O mapa do polbo (“octopus map”) de 1877 é un exemplo da súa mestría. Forma parte da colección da Biblioteca Británica e, 25 anos despois da súa publicación en 1877, foi utilizado pola propaganda xaponesa para gañar apoio europeo contra Rusia na guerra ruso-xaponesa.

Baseándose en estereotipos nacionais, Rose presenta unha Europa axexada polo polbo ruso, que cos seus tentáculos abrangue desde as fronteiras persas ata Polonia e os Balcáns, tentando facerse cunha saída ao Mediterráneo. O enfermo de Europa, o Imperio Otomano, tendido a cabalo de dous continentes, mantén aínda o dominio sobre parte dese territorio balcánico anceiado libre polos eslavos. Unha xove patria ao Sur non sabe que facer coa tiara papal; a Occidente, máis alá dunha España durmida, dous vellos inimigos prepáranse para un futuro enfrontamento cheo de mortes. Illados aparecen John Bull e o crego que demanda a Home Rule… nuha terra de forte influencia católica. Rose non desaproveita a ocasión para criticar a un rei acaparador, Leopoldo II de Bélxica.

* Distingue os países representados e os seus estereotipos neste mapa interactivo.

Un retrato burgués

2a_deputado_michel_gerard_e_familiaBotemos unha ollada ao retrato do deputado da Convención Michel Gérard e a súa familia.

Probablemente saído do obradoiro de Jacques-Louis David ou quizás pintado por el mesmo, amosa un retrato colectivo do père Gérard (1713-1815), o único deputado campesiño elexido polo Terceiro Estado para os Estados Xerais de 1789. Na época en que foi retratado (1792-1795), Gérard era deputado por Rennes na Convención Nacional. E foi por entón cando Collot d’Herbois editou un panfleto titulado Almanach du Père Gérard. [*]

Ao comezo da Revolución, Gérard sempre levara o seu traxe de campesiño bretón, mais neste retrato aparece representado cun traxe burgués á moda urbana, como os dos outros membros da súa familia. A escena, moi coidada, non deixa nada á espontaneidade: un interior doméstico, de trazos burgueses, amosa a un pai con dous xoves nenos aos que se insufla o espírito da Ilustración -tal e como se amosa no interese pola educación de ambos: o neno ten un libro na man, a nena está ao piano-.Detrás do pai están os dous fillos maiores, que levan traxes á moda, testemuñando as posibilidades de ascenso social que outorgan -nesta xove sociedade burguesa- a educación e o mérito persoal.

Nesta estampa burguesa falta o “anxo do fogar”, a nai quizás morta, mais todo o ambiente irradia valores da triunfante burguesía francesa de finais do século XVIII.

Verán / Verão / Été / Summer…

O IGN dinos que o verán de 2013 comezou hoxe venres 21 de xuño ás 7:04 a.m. (hora oficial en Santiago de Compostela). A estación que hoxe comeza  durará 93 días e 15 horas, así que ata o 22 de setembro disfrutaremos dela.

goya_veran

Pois imos desexarvos esta vez un bo verán cunha escea de Goya: “A eira” ou “O agosto”, óleo de 1786 que representa, con grande naturalismo, a un grupo de segadores descansando -con algúns animais- diante dunhas gavias de trigo e cun impoñente castelo medieval ao fondo. Os cumulonimbos grisáceos da dereita ameazan treboada neste día de calor abafante (unha das características propias da estación). ¿Será o verán deste 2013 abafante, ou parecerase máis ben ao ano sen verán de 1816?

En todo caso, que o disfrutedes.

G8

G8-2013-Northern-IrelandPor primeira vez en 1973, hai 40 anos, os ministros de finanzas dos seis países máis industrializados daqueles tempos (Estados Unidos, Xapón, Alemania, Italia, Francia e o Reino Unido) reuníronse para analizar o estado da política e as economías internacionais e tentar unificar posicións con respecto ás decisións tomadas a nivel político e económico no mundo; a este club engadíuse en 1976 Canadá e, en época máis recente (2002), Rusia, para conformar así o G8.

Estes días ven de celebrarse en Irlanda do Norte o cumio nº 39 de tan excelso grupo, politicamente relevante, economicamente con menos peso a medida que pasan os días e as horas.

G8 leaders pose for a group photograph at the G8 Summit, at Lough Erne, in Northern Ireland¿Non hai algo de rancio nesa fotografía de líderes do G8? Analicemos a imaxe iconograficamente para ver canto nos lembra a unha panorámica antiga -de ¿1945 / 1957 / 1973…?- reactualizada:

O centro ocúpano o líder de prestixio (o presidente norteamericano, Obama), á beira do anfitrión (o primeiro ministro británico, Cameron): mais non, non son Churchill e Roosevelt a bordo do USS Augusta en agosto de 1941, cando suscribiron a Carta do Atlántico. Sen embargo, os que están máis próximos a eles son o primeiro ministro de Rusia, Putin (a URSS xa non existe, Stalin morreu hai 60 anos) -velaí os principais aliados daquela Segunda Guerra Mundial- e o francés Hollande -que non encarna a De Gaulle ideoloxicamente, pero que se mantén auxiliando ás grandes potencias que resistiron ao fascismo-. Á beira de Hollande está Harper, representante dunha consolidada democracia como é a canadiana -mais case a última en chegar a este club de pudentes; Rusia chegou máis tarde, pero ocupa un posto de poder herdado da vella significación soviética-.

Será a casualidade -e resulta así porque as antigas potencias do Eixo xa son formalmente auténticas democracias-, pero case nos extremos atópanse os representantes das antigas potencias fascistas: Merkel como primeira ministra alemana, Abe como primeiro ministro xaponés, e, no outro extremo, o italiano Letta.

Tan só nos extremos aparecen, simetricamente, os representantes dunha laureada aínda que depauperada institución: o presidente da Comisión Europea, Duräo Barroso; e o presidente do Consello Europeo, Van Rompuy.

¿E que dicir do poder político por sexos, a estas alturas do século XXI? Pois ollade ben: está claro que só se ve un 10% de poder feminino. Quizás estamos a afondar no rancio.

Nas iconografías de poder e relevancia (a Última Cea de Leonardo éraa), o centro está ocupado polos personaxes principais; nos extremos pérdense os detalles… ¿Foi irrelevante a colocación dos mandatarios? ¿Ou estamos diante dun retrato de poder da nosa época? Ao fondo non aparecen as marxes do Elba que atravesara Carlos V para derrotar aos protestantes en Mühlberg; ao fondo está o Lough Erne Resort -á beira do lago Erne-, no Condado de Fermanagh (Irlanda do Norte).

* Unha imaxe ben vale cen palabras.

* E Obama foi a Berlín.

Raíñas

14_sabelaII_annie_leibovitz

Unha raíña da fotografía, Annie Leivobitz, en 2007, fixo unhas fotografías oficiais dunha raíña con coroa, Sabela II de Inglaterra. E, a pesares de querer dar dela unha imaxe máis informal, Sabela II negouse a quitar a coroa para “posar”. Annie presentouna entón nunha imaxe barroca, cun clarescuro acentuado diante da fiestra do balcón do seu pazo, cunha paisaxe constableiana ao fondo, chea de nubes ameazantes (nada que ver co ceo partly cloudy que inundaba o fondo do retrato da raíña Charlotte -no século XVIII-, por Zoffany, que ben pudo inspirar á Leibovitz). Mais ben parece que a luz branca inunda á raíña sedente, con máis de medio século entronizada (nos reinados sempre hai luces e sombras, tamén no de Sabela, que con coroa tamén foi retratada por Lucien Freud).

Agora, a raíña Leivobitz ven de ser galardoada co Premio Príncipe de Asturias de Comunicación e Humanidades.

Outra morte en Venecia

Atoparédesme nestes tempos lendo a Andrujovich, un “galego” ucraíno, un galitziano que en “Perverzión” parece transportarnos a ese marabilloso e decadente escenario da Venecia elexida por Mann para a súa “morte en Venecia”. E direivos que me engancha, aparte de ofrecer “visións colaterais” sobre obras de Tintoretto agora gardadas na Gallerie dell’Accademia (descubrídeas facendo click na imaxe):

0_tintoretto_traslado_corpo_san_marcos

San Pietro del Vaticano

“La basilica vaticana, San Pietro, la chiesa dei papi, è uno dei massimi templi construiti in onore di una divinità. La sua edificazione condensa un’avventura umana e spirituale con pochi parangoni nel mondo. Le complesse vicende del venerando edificio, prima nella versione voluta dall’imperatore Constantino, poi nella definitiva forma rinascimentale, segnano, anche grazie alla simbologia che le ha accompagnate, alcuni dei momenti fondamentali della religione cattolica.

Basilica immensa, può contenere fino a 20.000 persone. È lunga 194 metri e alla sommità della cupola supera i 130 metri. Occupa più di 2 ettari di suolo. Le 13 statue della facciata sono alte quasi 6 metri. Nelle navate si drizzano 148 colonne che raggiungono i soffitti a un’altezza di 44 metri. Le statue inserite da Bernini nei quattro pilastri centrali sono di 5 metri ciascuna, di 2 metri i putti giganteschi che sostengono le acquasantiere; 30 sono gli altari, 147 le tombe dei papi. Grandiosa nelle dimensioni e nella struttura, la basilica diventa incomparabile se si pone mente alla quantità di tesori che contiene e alla qualità degli artisti che si sono adoperati per adornarla. “

Corrado Augias: “I segreti del Vaticano”.

Martes 13

Cando vas ao Sur sempre atopas espíritos espertos: a freguesa que con amor che abre as portas de Santa Comba, che explica como os actores da TVG estiveron aproveitando un día enteiro para se déguiser na antiga reitoral, aquel lugar no que San Martiño de Dumio de seguro que durmíu algunha noite; a xove funcionaria de Celanova que con mimo che bota a man coas transcripcións do latín -esa língua morta- na porta de entrada meridional do oratorio para a nai e irmá de San Rosendo e se amosa orgullosa de que o seu pequeno recuncho de mundo sexa atractivo de estranxeiros moi diversos, en anos santos xubilares e non tanto; a “señora Rosa” que vive en Guimarás, por enriba dos 700 m de altitude, entre os penedos que circundan San Salvador, no Camiño de Santiago da Vía da Prata, e que se enorgullece do seu pasado de traballadora incansable, cando lembraba como o seu avó non quería despedirse destas pedras de aldea, no camiño de Sandiás a Allariz, nunha cabeza de val que noutro tempo era terra de liñeiras. O sur abre os corazóns da xente: o do organista de Santa Mariña que evoca San Salvador dos Penedos, o da campesiña que chega ao fogar de San Martiño despois de que unha persoa de algures lle faga entrega dun envío postal por servizo urxente, o do mecánico que che apunta onde podes atopar unha chave de igrexa (e decatarte da suprema desconfianza que muda en agarimo cando lles falas)… 

Vin moitos carteis aludindo á Gallaecia romana, atopei xentes inquedas polo devalar dun estranxeiro alleo aos seus costumes, mais sentinme parte dunha terra que foi xermolo da nosa semente; sentín aos homes do común derrubando pedra a pedra a fortaleza de Vilanova dos Infantes -e reconstruíndoa despois da treboada irmandiña-; agradecín os consellos duns xubilados de Milmanda que tecen a súa memoria con lembranzas de pasadizos segredos; aledeime de ver que a nosa xuventude visita a casa de Curros Enríquez; comparei modillóns da igrexa de Santiago de Allariz e de Santa Mariña de Augas Santas; chegáronme de lonxe os efluvios da beleza de Inés de Castro desde terras da Limia; entrei na casa dos meus antergos e enorgullecinme do vídeo que os alumnos do CEIP de Cea fixeran en apoio da língua nosa… no día en que o presidente da Xunta estragaba o galego no “debate sobre o estado da autonomía”. O sangue medieval, ese sangue galego, flúe polas nosas veas, flúe e non para!

Esta é a miña historia dun martes trece, o de marzo de 2012, aquel no que un gato negro -pouco antes de subir a Nantín e atoparnos co grande rabaño de cabras que me fixo esperar con calma- decidíu recuar no medio da estrada cando víu chegar o meu bólido (dicía Toni Garrido un día antes que os de Ferrari non tiñan coche para competir este ano: pois que aluguen un)… con boas intencións, que non se diga! Probablemente o mellor martes 13 que lembre; claro que a memoria é amnésica ou infame, ás veces (esta vez non).

Les “désastres de la guerre”

Parmi les différentes techniques de gravure, Goya a choisi l’eau-forte (d’aqua fortis, terme désignant à l’origine l’acide nitrique) pour représenter les 80 estampes des Désastres de la guerre. Réalisées pendant une troublée période de l’histoire de l’Espagne (le moment de la guerre de l’indépendance contre l’armée napoléonienne), elles nous montrent aussi la vision de l’auteur, assiégée par les fantômes de l’ignorance et le mauvais gouvernement, incarnés sur la peau des prêtres et des absolutistes. Un grand cri contre la guerre s’entremêle avec la critique sociale et politique contre les classes sociales (clergé, noblesse) qui oppriment les gens du peuple, les seuls qui se battent vraiement contre l’invasion française.

* Voici un résumé de la série (en français) et un autre étude plus précis (en espagnol).

* Plus en profondeur, un étude de Jean-Philippe Chimot.

* Regardez les ressources que le Museo de Belas Artes de A Coruña met à votre disposition: http://museobelasartescoruna.xunta.es/index.php?id=499

Alegorías da IIª República

Na alegoría da Segunda República máis coñecida, a República é representada por unha muller vestida ao xeito clásico, cuberta co gorro frixio evocador da Revolución Francesa; na man dereita sostén a balanza da xustiza e na esquerda a bandeira española (na que, ademáis do vermello e o amarelo, aparece o morado, que fai referencia a Castela). O avión, o barco e o tren que aparecen ao fondo simbolizan o progreso, mentres o león que acompaña á figura feminina simboliza a forza.

Na alegoría de Teodoro Andreu (1931) -arriba-, sobre un fondo paisaxístico de mar e terra, unha muller morena e segura de sí mesma, adornada con xoias vistosas, tocada co gorro frixio e disposta en tres cuartos, sostén a bandeira republicana con gallardía; ben poidera ser a representación dunha típica muller hispana que conquista a liberdade.

Na alegoría que representa á República cos membros do goberno provisional xurdido a partir do 14 de abril de 1931 -imaxe da dereita-, unha guerreira á usanza medieval, ataviada co gorro frixio, a espada e o escudo coa bandeira republicana, posa sorrinte como unha Xudit moderna, pisando co seu pé esquerdo -non, o dereito está oculto- ao crocodilo, símbolo da destrución e demonio da maldade dun réxime anterior falsamente constitucional e, nos últimos tempos do reinado de Alfonso XIII, abertamente autoritario e entregado ás mans da ditadura.

Finalmente, noutra alegoría ben coñecida, o busto feminino que representa á Segunda República aparece disposto frontalmente, cunha imaxe de muller xove e bela -seguindo o estilo das mulleres pintadas por Julio Romero de Torres, co seu gorro frixio cinguido por unha “coroa” acastelada. Esta é unha imaxe de fulgor, o sol irradia liberdade detrás dela e hipnotízanos coa súa ollada:

* Vídeos sobre a Segunda República.

* Olla un especial sobre a Segunda República con motivo do seu 80º aniversario, no xornal Público.

* E nós que tivemos a inmensa sorte de contar con Manuel Rivas neste aniversario tan especial, falándonos da súa literatura en relación coa Segunda República. Non o esquenzamos!

Unha imaxe de Alisal

Na igrexa maior de San Fernando, o 24 de setembro de 1810, ás nove e media da mañá, os deputados formados co Consello de Rexencia, xuraron, neste reducto da illa de León (actual provincia de Cádiz) non conquistado polas tropas napoleónicas, recoñecer a relixión católica como única do reino, conservar a integridade da nación española, recoñecer a Fernando VII como o seu soberano e respetar as leis de España -mellorándoas no posible beneficio da nación-.

Esta escena, recreada nas celebracións de 200 anos despois, foi pintada en 1862 por Casado del Alisal nun grande lenzo de case 12 metros cadrados, hoxe presente no Congreso dos Deputados de Madrid. Na obra, o cardeal D. Luis María de Borbón preside a misa, mentres ao seu carón D. Nicolás María Sierra -secretario do despacho de Graza e Xustiza- toma xuramento aos deputados presentes. Os deputados representativos do Terceiro Estado sitúanse nun plano inferior ao dos símbolos da realeza e a Igrexa, que están realzados sobre a escalinata.

Este acto é previo á aprobación, no Teatro das Cortes, dos principios que constituirían o xermolo da Constitución de 1812, amparando a soberanía nacional e a división de poderes.

* Consulta un material didáctico específico para segundo ciclo de ESO elaborado con ocasión deste evento.

Lectoras

  

Un podería quedar embelesado -como lector- diante da interpretación de Kate Winslet na adaptación cinematográfica da novela de Schlink, mais hoxe queremos quedar entusiasmados ollando a dúas lectoras con 100 anos de diferenza.

Jean-Honoré Fragonard é o autor dun delicioso óleo pintado cara a 1772 no que unha xove de delicadas faccións e galantemente ataviada se nos presenta sentada de perfil, case de corpo enteiro, totalmente absorta na lectura dun pequeno libro que sostén coa man dereita: será quizás unha novela sentimental a que tanto a entretén? será esta xove aristócrata unha entusiasta da Ilustración? A pintura decorativa do autor francés acada neste lenzo un grao supremo de sutileza, cunha luz encendida e entusiasta que ilumina a robe á francesa de vibrante amarelo que porta a xove, resaltada sobre un fondo lixeiramente verdoso que a envolve e parece cargala de misterio.

Pierre Auguste Renoir, en 1875, deixounos un óleo no que unha xove maquillada e ataviada cun púdico traxe escuro está a disfrutar intensamente do pracer da lectura; intuímolo polo sorriso lixeiramente esbozado nos seus beizos vermellos, nas súas pálpebras entornadas, nas meixelas sonrosadas, no diluído fulgor que a ilumina, desfeitas as pinceladas por efecto dunha técnica impresionista que fai vibrar toda a obra. Lerá quizás un feuilleton que a ten enganchada e sen levantarse da súa cadeira? Ou instruirase cunha novela realista que retrate ambientes decimonónicos naturalistas e alonxados do seu entorno burgués? Mellor deixala que disfrute, a esta xove que está retratada cunha técnica fotográfica, recurtada e centrada no primeiro plano.

Ler sempre é un pracer. Así que imos rematar cun fragmento literario que nos remite a outro cadro de Fragonard:

“Jean-Honoré Fragonard non mo perdoaría se se enterase de que, escondida detrás da cortinaxe de seda vermella, veño de roubar a mazá que constitúe o segredo do seu cadro O pestillo, obra de arredor de 1777. É unha mazá entre verdosa e amarela, máis ben escura, que marca a diagonal co xesto de pechar o pestillo do apaixoado xove e co pestillo mesmo na porta do cuarto da amante. Ao roubar e morder a mazá, rompín o equilibrio e a complicidade visual do cadro. Se, para colmo, a mazá simbolizaba algo parecido ao pecado orixinal, pois tamén quiteille sentido á significación erótica, máis que relixiosa, que posúe esta obra fascinante.”

Zoe Valdés: “Una novelista en el Museo del Louvre”.

Caravaggio 2010

 

Michelangelo Merisi, il Caravaggio, morreu en Porto Ercole un 18 de xullo de 1610. O artista legounos a veneración pola Natureza, a verdadeira mestra artística segundo os seus presupostos; a súa valoración dos distintos xéneros pictóricos por igual; a representación expresiva e con ollada psicolóxica na alma dos personaxes, amosando nalgunhas ocasións un interese particular polo andróxino; o verismo na representación; a luz artificial, impactante e diagonal, como expresión do sobrenatural, cun matiz divino que define os temas relixiosos; as cores cada vez máis terrosas sobre fondos neutros, con clarescuros tebristas e brutais; a vida mesma, chea de paixóns e liortas, as mesmas que causaron a súa fuxida de Roma en 1606 tralo homicidio de Ranuccio Tomassoni -probablemente pola disputa dunha cortesá-.

Caravaggio é o creador do naturalismo barroco. Nos seus lenzos danse cita xente de taberna e mulleres afogadas no Tíber, meretrices, damas maxestuosas e sensuais, autorretratos de pel amarelenta e froitas suculentas á beira doutras murchas… A vida cotiá desfila por obras de diferentes formatos e dimensións, e foi fonte de inspiración para autores doutros terruños. Pintores como Georges La Tour, Rembrandt, Ribera ou o primeiro Velázquez estiveron fortemente influenciados pola obra deste italiano que viviu ao límite.

“Aínda que xa tiña abordado este tema con anterioridade en dúas ocasións, o David coa cabeza de Goliat que pintou Caravaggio no ano 1609, ou quizá en 1610, é o que reflicte seguramente con meirande fondura os aspectos psicolóxicos da escena, que ben podería imaxinarse tralos anos vividos como prófugo da xustiza e sorteando a tan ansiada vinganza por parte dos seus inimigos. Un escritor da época chamado Giovanni Pietro Bellori referiu que Caravaggio tiña producido “unha media figura de David que sostén a cabeza de Goliat, asíndoa polo seu cabelo, que responde a un retrato do artista”. É bastante probable que a figura de David tamén sexa un autorretrato, cando menos no plano psicolóxico. […]

Esta obra pode ser interpretada de moi diversas maneiras. Pode tratarse dunha aceptación da culpa e un acto de contrición. A cabeza cercenada e golpeada de Goliat, cunha pálpebra entornada que nos amosa un ollo carente de vida, e a boca entreaberta, eríxese no epítome do pecador, se ben a expresión de repugnancia que exibe o rapaz vencedor indícanos que recoñece a súa culpa e suplica o perdón. Tal vez Caravaggio, de xeito máis ou menos consciente, estivese ofrecendo simbólicamente esta pintura a xeito de sustituto do fuxitivo de carne e óso buscado pola autoridade pontificia. Así mesmo, é posible que a pintura evocase os temores que diante da morte experimentaba o seu creador, ou a confusión en torno á identidade sexual, que adoptaría dúas facianas, unha xove e fresca e outra máis avellentada e presa de anguria, cercenada das súas raigames, debilitada, castrada. A expresión anguriada que presenta David pode ser atribuida ao feito de que se teña cobrado violentamente unha vida humana, o mesmo que fixo o pintor na vida real.”

Harvey Rachlin: “Tras las obras maestras”.

“Podería dicirse que o máis clásico Caravaggio describe a escuridade e traballa con ela. Pinta desde a escuridade. Chamouse luz de adega (como se se tratase da luz que entra nun soto) e tamén -con imprecisión- tebrismo. O dicionario da Academia defíneo así: “Tendencia pictórica que opón con forte contraste, luz e sombra, facendo que as partes iluminadas destaquen violentamente sobre as que non o están.” No mesmo dicionario, a acepción pictórica de clarescuro (na entrada claro) di: “Distribución da luz e das sombras nun cadro”. […] O tebrismo ou o clarescuro,…, máis que a natureza (aínda que contribúen a resaltar o natural) resultarían un experimento. Un artificio. Como cando, máis xove, tiña experimentado con espellos. Agora, ao borde da madurez, faino coa escuridade, coa noite recreada. Pero como a voz tebra (tenebrae) no Barroco -e desde entón- ten un contido relixioso, metafísico, incluso consuetudinario -vivimos entre tebras- non parece lóxico nin posíbel, a secas, entender que o tebrismo vise tan só no clarescuro, no traballo co escuro -tan só- unha técnica pictórica. As tebras caravaggescas, a súa busca na escuridade -entre sombras- conteñen, sen exceso de adivinación, moito de íntimo, de persoal, de psicolóxico e, como resultado, de biográfico.”

Luis Antonio de Villena: “Caravaggio, exquisito y violento”.

 “Sabemos que a pintura de Caravaggio (revolucionaria, sen dúbida) chocou de inmediato. Produciu rexeitamento, envexas e naturalmente moita admiración. A meirande parte dos seus próximos -en vida- non poideron librarse do seu influxo, da súa técnica de tebrismo, incluso tiveron que aceptar o seu mundo, a seducción do imaxinario. E trala súa morte, a pintura de Caravaggio (ata o eclipse que sofreu o século XVIII) marcou a rota de boa parte da mellor pintura europea, partindo de Roma e Nápoles, ata acadar as distintas perfeccións de Diego Velázquez ou de Rembrandt. Mais sóese denominar caravaggeschi (caravaggistas ou caravaggescos) aos primeiros discípulos de Merisi ou ao que amosan -dentro do século XVII- unha influencia súa non disimulada e incluso querida. […]

En Caravaggio, o que máis de inmediato seduciu foron a súa técnica e o seu mundo, o seu clima. É dicir, tanto o clarescuro como o estremado realismo, a posibilidade de retratar a rúa, para moitos -con maior ou menor intención- tinguida de masculinidade xove. O que se chamou o idioma caravaggesco, que sería derrotada (sobre todo a partir dos encargos de príncipes eclesiásticos e mundanos) pola pintura idealizada e visualmente gozosa dos pintores da Emilia, como -despois dos Carracci- Reni, Domenicchino ou Francesco Albani.”

Luis Antonio de Villena: “Caravaggio, exquisito y violento”.

“¿Por que acompañaba a Michele? ¿Por que se ataba a ese home que tiña como única paixón a pintura, a excepción do viño e as prostitutas, un home que non se ataba a nada nin ninguén porque lle parecía máis importante a liberdade para a súa pintura? ¿Por que o protexía a pesares de que era sospeitoso de ter matado a unha persoa? ¿Sentíase en débeda con el porque se preocupara por ela e déralle a oportunidade de comprender a pintura? Ela suspirou. ¿Non quería orientar os seus sentimentos cara a Michele ou non podía? E sen embargo, sabía que eran outros sentimentos máis profundos, un mar que sobrepasaba o desexo corporal.”

Peter Dempf: “El legado de Caravaggio”.

Con motivo do 400º aniversario da morte do pintor, celébrase en Roma unha exposición moi significativa sobre a súa obra.

Kapoor no Guggenheim

  

Sempre é agradable retornar á beira do Nervión, situarse baixo o adro diseñado por Gehry, comprobar que toda superficie de metal, pedra ou vidro se curva de xeito continuo e a luz inunda ese espazo con vistas á terraza.

Pero aínda resulta máis agradable se é para disfrutar dunha exposición retrospectiva sobre a obra de Anish Kapoor, este escultor nado en Bombai, de formación británica e cosmopolita de vocación que nos atrapa coas súas reflexións sobre o baleiro e as ilusións espaciais. E faino utilizando os máis diversos materiais: unha parede oca na que un amarelo intenso e uniforme nos engana facéndonos dubidar da existencia de profundidade [Amarelo, 1998]; unha pirámide con vaxina que evoca o seu gusto polas cavernas, polas entranas da terra como orixe [Nai como montaña, 1985], na que o pigmento vermello se difunde, intenso e uniforme; uns espellos cóncavos que, cubertos de intenso azul prusia, parecen superficies planas e sen volume, igual que o Adán perforado nunha rocha a xeito de grota; as superficies de aceiro pulido e brillante -ben diferentes do aceiro cortén de Richard Serra na Sala do Peixeque deforman as nosas figuras a medida que nos achegamos e alonxamos, que nos fan dubidar sempre sobre a nosa percepción da imaxe; e as “provocacións” máis recentes, de cera ou formigón, de pintura lanzada con canón sobre un recanto; A miña patria vermella é un enorme cráter aparentemente creado por un brazo mecánico de movemento lento, e Greyman berra é unha fraga de cemento con ocos no interior, recreado como se dunhas tortas de cociña -feitas por aprendiz, desde logo- se tratase. Deume a impresión de que Kapoor se barroquiza, se deixa levar polas moreas de material -cera, formigón- que se autoconstrúen “case libremente”, para fuxir daquelas superficies minimalistas e ben pulidas que mellor o definen. Mais todo artista ten dereito á libre experimentación, a facer da arte non só algo estático, senón a fomentar as instalacións e as performances para que o espectador poida entrar no espectáculo e participar del; aínda que Kapoor dá unha nova dimensión a estas instalacións, facendo que sexa a propia obra de arte a que “escolla” o seu rumbo.

O autor afirmou -na inauguración da exposición- que “non tiña nengunha mensaxe que transmitir a ninguén”. Ollando a utilización específica que fai das cores primarias -esas que tanto amaba o neoplástico Mondrian– e aproveitando a explicación que Franz Marc daba ás cores básicas utilizadas na súa Vaca amarela exposta agora na terceira pranta do museo (o principio feminino é o amarelo, o masculino é o azul), un pode chegar a tratar de plasmar explicacións metafísicas nas que as cores de Kapoor poidan ter adquirido significados semellantes. En todo caso, non están utilizadas por casualidade, non queda un impactado simplemente polo vermello de Kapoor sen parar a pensar que máis nos quixo dicir, que máis nos quere facer entender.

Non está aquí (non podía ser, claro) A porta das nubes  (2004) de Chicago, non están máis que esbozados futuros proxectos de espazos urbanos nos que a forma orgánica ampliada, aquela que Moore tiña traballado libremente no primeiro tercio do século XX, adquire dimensións grandiosas. Porque dá a sensación de que nestes tempos a arte ten por forza que ser grandiosa, adquirir proporcións xigantes para chamar a atención do visitante, impactar.

Eu ben podo dicir que nos impactou Kapoor.