Apartheid e post-apartheid


O sistema de segregación racial do apartheid foi unha política vixente en Sudáfrica durante boa parte da segunda metade do século XX. Tivo os seus antecedentes na instalación dos afrikáners -predominantemente de orixe holandés, mais tamén francés e alemán- desde o século XVII en torno ao Cabo de Boa Esperanza; aínda que derrotados polos británicos a finais do século XIX nas guerras dos bóers, tomaron as rendas políticas do dominio británico de Sudáfrica, especialmente tras a vitoria do Partido Nacional en 1948. Unha serie de leis a comezos dos anos 1950 instauraron as medidas esenciais do apartheid: establecemento de zonas segregadas en distritos urbanos, praias, autobuses, escolas, hospitais; prohibición dos matrimonios interraciais; creación dos bantustáns,… Contra esta política segregacionista rebeláronse especialmente os membros do Partido Comunista Sudafricano e os do Congreso Nacional Africano; un grupo de acción (Umkhonto we Sizwe) foi creado para combater a política do apartheid. Xulgado por actos de sabotaxe no proceso de Rivonia, Mandela -líder do CNA- entrou no cárcere, onde pasaría máis de 9.000 días antes da súa liberación.

* Consulta “Invictus”, o poema de Henley, en español.

“1985 foi un ano de esperanza para o mundo, mais non para Sudáfrica. Mijail Gorbachov chegou ao poder na Unión Soviética, Ronald Reagan tomou posesión como presidente para un segundo mandato e os dous líderes da guerra fría celebraron o seu primeiro cumio, o indicio máis firme en corenta anos de que as superpotencias podían convencerse mutuamente de aparcar as súas estrataxemas para a destrución recíproca asegurada. Mentres tanto, Sudáfrica avanzaba na direción oposta. As tensións entre os militantes antiapartheid e a policía estouraron na escalada máis violenta de hostilidades raciais desde que os casacas vermellas da raíña Vitoria e os rexementos do rei Cetshwayo se aniquilaron mutuamente na salvaxe carnicería da guerra anglo-zulú de 1879. A direción do CNA, no exilio, animaba aos seus partidarios no interior a que se alzasen contra o goberno, mais tamén levaban a cabo a súa ofensiva noutras frontes: a través dos poderosos sindicatos, as sancións económicas internacionais e o illamento diplomático. (…)

Nese clima, ese ano, Mandela lanzou a súa iniciativa de paz. Convencido de que as negociacións eran a única forma de rematar definitivamente co apartheid, decidíu afrontar o reto só e, como se viu despois, coas mans atadas.”

John Carlin: El factor humano“. [ver nube].

[E desde aquí invitámosvos a que disfrutedes da leitura do libro de Carlin, proposta para este curso académico]…

Mandela foi liberado o 11 de febreiro de 1990 -o mesmo día, 11 anos despois, da chegada do ayatolá Jomeini a Irán para poñerse á fronte da revolución islámica- e traballou a carón do entón presidente De Klerk para conseguir unha democracia multirracial que foi instaurada tras as eleccións con sufraxio universal de 1994. Despois do aplastante triunfo do CNA, Mandela converteuse no primeiro presidente negro de Sudáfrica e loitou nos seus 5 anos de presidencia por dar forma á “nación arco da vella”.

Pasada aquela euforia, Nadine Gordimer reflexiona, en “Mellor hoxe que mañá” (2013) sobre o desencanto instalado na sociedade post-apartheid, cunha parella mixta de clase media que tiña formado parte de Umkhonto antes do final do apartheid e vive, na primeira década do século XXI, os avatares políticos dunha Sudáfrica marcada pola corrupción, o crecemento da desigualdade social e da inseguridade cidadá, o incremento do paro e do SIDA ou a emigración das elites, unha Sudáfrica post-apartheid onde as promesas rotas do CNA e a política de empoderamento dos negros conleva a propia ruptura dentro do partido maioritario, no que o zulú Zuma -aquel ao que lle tocou dar ao mundo a nova da morte de Mandela– asoma como presidente do país (2009) en medio de acusacións de corrupción e violación.

“¿Cal é a diferenza entre non facer nada e admitir, por máis que te opoñas desesperadamente, que aquilo no que crías e polo que loitabas non empezou sequera a aplicarse -unha vez acadado, non pudo poñerse en práctica- ao cabo de quince anos e agora dexenera cada día? ¡Oh! Esa puta letanía da Vida Mellor, cantas veces hai que enfrontar aos mortos con ela, aos camaradas que morreron polo Mercedes último modelo, as mansións de inverno ou as residencias de verán, os pelotazos millonarios dos acordos de venda de armas e os contratos de construción de casas novas das que as paredes se agretan como a faciana dun ancián. ¿Quen tería o pesadelo premonitorio de acabar noxento e desprovisto de todo o preciso para seguir, a luta continua?

Nadine Gordimer: Mejor hoy que mañana.

* Lembrade que o himno actual de Sudáfrica, creado en 1997, é unha fusión do Nkosi Sikeleli + Die Stem.

Deixar unha resposta

introduce os teu datos ou preme nunha das iconas:

Logotipo de WordPress.com

Estás a comentar desde a túa conta de WordPress.com. Sair / Cambiar )

Twitter picture

Estás a comentar desde a túa conta de Twitter. Sair / Cambiar )

Facebook photo

Estás a comentar desde a túa conta de Facebook. Sair / Cambiar )

Google+ photo

Estás a comentar desde a túa conta de Google+. Sair / Cambiar )

Conectando a %s