Excurso manierista


  bronzino_alegoria_venus  greco_expolio

Corpos alongados, espazos constreñidos, composicións desequilibradas, liña serpentinata, cores discordantes, escorzos abruptos… Habitualmente recorremos case sempre a este catálogo de “receitas” para falar do Manierismo. E faise tamén común falar de certo refinamento nos gustos, da imitación dos grandes mestres, da estreita relación entre poesía e pintura. De todo iso ben nos dá conta Bronzino na súa Alegoría con Venus e Cupido, chea de imaxes para iniciados; a luxuria exemplifica aquí o vicio, un tipo de vicio que combate plenamente a Contrarreforma na segunda metade do século XVI. E é nese contexto no que podemos entender os consellos sobre unha vida sometida ao rigor de seguir o exemplo de Cristo, tal e como debían facer os sacerdotes que ollasen O expolio de El Greco; nesta obra, o artista tivo que rebaixar notablemente as súas pretensións de cobro -debido a que o cabildo non consideraba pertinente representar a Cristo por debaixo doutras cabezas-.

Contrastemos agora ambas obras: en ambas, a figura principal ocupa o centro da composición, se ben o corpo frío e espido de Venus se opón claramente ao oculto, cuberto coa encendida túnica vermella, de Cristo; ambos personaxes négannos a mirada frontal, máis ben dirixen os seus ollos cara arriba, ben ollando a Cupido, ben interpelando ao Pai; unha certa cantidade de figuras, máis sen dúbida no cadro do cretense, amoréanse en torno aos personaxes centrais; os xestos expresivos e teatrais doutros personaxes, especialmente exemplificados nas miradas, levan ao espectador a interrogar a Lonxinos, aos dous ladróns, ao Tempo, ao Pracer, sobre estas “postas en escena”; unha cortina azul pecha o cadro de Bronzino, e unha cortina de figuras pecha o cadro de El Greco, nos dous casos para botar enriba de nós os personaxes, para facer que ese espazo sexa en efecto constreñido, como viñamos de dicir arriba; e, en verdade, ambas composicións adolecen de exceso de teatralización.

O Manierismo ofrece netos contrastes; os mecenas escollen temas mitolóxicos ou relixiosos segundo a ocasión, e ben se nos presenta un catolicismo militante na Iberia do século XVI, mais nas dúas obras escollidas hai unha carga de intelectualidade peculiar, e o desciframento do seu significado non resulta accesible a todo espectador, aínda que sempre resultou máis procaz e perturbadora a obra de Bronzino.

“No grupo principal Cupido aparece abrazando a Venus, que sostén unha mazá e unha frecha. Ofrece a mazá ao ávido neno mentres oculta a frecha, suxerindo quizás a idea de “dulce mais perigoso”. Ademais a idade adolescente e o xesto máis que tenro de Cupido danlle un xiro bastante ambiguo a este abrazo probablemente inocente de nai e fillo. Esta impresión acentúase, máis que se palía, polo feito de que se amosa a Cupido como un ser case asexuado, a pesar de que o merlo que aparece tras del é o símbolo clásico do amor e de que as dúas pombas que se arrolan aos seus pés significan as “caricias amorosas”. En conclusión: o cadro amosa unha imaxe da Luxuria máis que un grupo corrente de Venus abrazando a Cupido, corroborado polo feito de que Cupido está axeonllado sobre unha almofada, un símbolo de pereza e luxuria.”

Erwin Panofsky: Estudos sobre iconoloxía.

“Si se poden atopar outros retratos máis optimistas ou benintencionados da luxuria, incluso no Renacemento. A National Gallery de Londres alberga o grande Bronzino Alegoría do Amor (Venus, Cupido, a tolemia e o tempo). Este cadro, pintado para Cosimo I de Medici arredor de 1560, tivo unha accidentada historia. Moito antes de que chegase a Londres, os restauradores engadiron un veo para ocultar as partes pudendas de Venus e un mirto para cubrir os xenitais máis ben prominentes de Cupido. E cando foi adquirido en 1860 pareceulle o bastante perturbador a sir Charles Eastlake, entón director da National Gallery, como para ordear que se pintase enriba da atrevida lingua de Venus e dos xoguetóns dedos de Cupido. Non foi ata 1958 cando se restaurou o cadro ao seu estado orixinal, xusto a tempo para os “marchosos sesenta”.

Simon Blackburn: Luxuria.

Deixar unha resposta

introduce os teu datos ou preme nunha das iconas:

Logotipo de WordPress.com

Estás a comentar desde a túa conta de WordPress.com. Sair / Cambiar )

Twitter picture

Estás a comentar desde a túa conta de Twitter. Sair / Cambiar )

Facebook photo

Estás a comentar desde a túa conta de Facebook. Sair / Cambiar )

Google+ photo

Estás a comentar desde a túa conta de Google+. Sair / Cambiar )

Conectando a %s