Fascismos


O fascismo manifestouse como réxime político modelo de autoritarismo no período de entreguerras, tal e como sinala Stanley G. Payne, en Italia e Alemaña. Ambos eran países de nacionalismo tardío, máis necesitados dunha mitoloxía vitalista, que estaban en rápida transformación económica e social. Pero en Alemaña acentuouse un compoñente racista que levaría a unha política antisemita desencadeante do holocausto (os xudeus prefiren utilizar o termo shoá). Consulta a enciclopedia do Holocausto.

“Fronte a unha democracia liberal en crise, durante o período de entreguerras instáuranse novas formas de goberno, os réximes totalitarios, cuxa característica fundamental é adaptar o proceso autoritario ao problema da integración das masas. Non se contentan con desmantelar a oposición e controlar as elites susceptibles de constituír un perigo, senón que pretenden tamén dominar a sociedade civil, ata na esfera privada da vida dos seus cidadáns, acabando así coa distinción entre dominio público e dominio privado e opóndose radicalmente, polas súas prácticas, aos valores fundamentais da democracia liberal. Representado por tres réximes que non deixan de ter as súas diferenzas, o totalitarismo pode, a pesar de todo, analizarse como a expresión da práctica autoritaria adaptada aos novos aspectos das sociedades do século XX.”

Serge Berstein: “Os réximes políticos do século XX”

 

“O terror segue a ser utilizado polos réximes totalitarios ata cando xa foron logrados os seus obxectivos psicolóxicos: o seu verdadeiro horror estriba en que reina sobre unha poboación completamente sometida. Alí onde é levado á perfección o dominio do terror, como nos campos de concentración, a propaganda desaparece por completo; quedou ata totalmente prohibida na Alemaña nazi. A propaganda, noutras palabras, é un instrumento do totalitarismo, e posiblemente o máis importante, nas súas relacións co mundo non totalitario; o terror, ao contrario, constitúe a verdadeira esencia da súa forma de goberno […] matando a pequenos funcionarios socialistas e a membros influentes dos partidos adversarios trataron de demostrar á poboación os perigos que implicaba a mera afiliación a eses partidos […] como «propaganda do poder», advertía á poboación en xeral que resultaba máis seguro ser membro dunha organización paramilitar nazi que ser un republicano leal.”

Hannah Arendt: “As orixes do totalitarismo”.

“A cuestión é que o director artístico, Russell Spencer, solicitou unha reunión debido a que se lle ocorrera un gag sobre a orixe do saúdo nazi. Russell estaba empeñado en engadir á película unha especie de background do personaxe de Hynkel, a xeito de prólogo. […] Esta era unha das historias que propoñía: na pequena localidade de Braunau, un neno inquedo xoga nas escaleiras da súa casa, deslizándose polo pasamáns como quen se desliza por un tobogán. O neno perde o equilibrio, cae polo oco da escaleira e rompe a boneca. Entón, o pai do neno -o cabeza de familia dos Breveski- decide elevar o pasamáns uns centímetros para que o neno non poida subirse a el nen columpiarse nen deslizarse, e así evitar futuros percances. O señor Breveski encomenda ao seu fillo maior (Hans Breveski) a misión de ir primeiro á sinagoga e de visitar despois ao carpinteiro. Unha vez na sinagoga, o xove Breveski debe medir o ángulo da escaleira, xa que é esa e non outra a nova elevación que seu pai desexa dar á escaleira da súa casa. Hans, sen embargo, non é un xove moi docto nas leis da xeometría e non se lle ocorre mellor maneira de medir o ángulo do pasamáns que colocar o seu brazo sobre o mesmo. Así o fai, pousa o brazo sobre o carril do pasamáns, formando un ángulo duns corenta e cinco graos entre o seu ombreiro e a súa cabeza, tras o que, tratando de non moverse un ápice, con aquel mesmo xesto do brazo alzado percorre todo o camiño que o conduce ata a carpintería, tratando de dar a entender ao carpinteiro que é aquel o ángulo que seu pai desexa para o pasamáns. […] Na carpintería da rúa Grabenstrasse, un neno xoga sentado no chan, debuxando con serrín pequenas casas que logo desfai a base de soplidos. Aquel neno -o pequeno Hynkel- observa atónito ao xove Breveski, co seu brazo alzado, e nel parece advertir unha sorte de epifanía futura. […]”

Charles Chaplin fala da rodaxe de “O gran dictador” nunha entrevista publicada en 1940 polo San Francisco Chronicle (citado en Harkaitz Cano: “O fío da herba”).

“A morte de seis millóns de xudeus europeos formaba parte dun proxecto nazi máis amplo. Contra os xudeus empregouse o mesmo persoal e técnicas que para o “programa de eutanasia” (a eliminación de enfermos mentais), e os grupos que mataron a xudeus na Unión Soviética tamén mataron a comisarios soviéticos. Nos campos de concentración, os xudeus foron confinados xunto cos prisioneiros políticos, os combatentes da Resistencia, os membros da intelectualidade polaca, os xitanos, os homosexuais, as testemuñas de Xehová e os prisioneiros de guerra rusos. A eliminación dos xudeus formou parte doutros esforzos destinados a reforzar a raza “aria”. A creación de benestar tiña como obxecto primordial facer aos alemáns máis saudables e máis fértiles, e é desde esta perspectiva como hai que considerar a “repatriación” dos alemáns étnicos da Unión Soviética ou o Tirol italiano.”

Richard Vinen: “Europa en fragmentos”.

“Imaxinade agora un home a quen, ademais de ás súas persoas amadas, se lle quitan a casa, os costumes, as roupas, todo, literalmente todo o que posúe: será un home baleiro, reducido ao sofremento e á necesidade, falto de dignidade e de xuizo, porque a quen o perdeu todo fácilmente lle sucede perderse a sí mesmo; ata tal punto que se podería decidir sen remordemento a súa vida ou a súa morte prescindindo de calquera sentimento de afinidade humana; no caso máis afortunado, apoiándose meramente na valoración da súa utilidade. Comprenderedes agora o dobre significado do termo “Campo de aniquilación”, e veredes claramente o que queremos dicir con esta frase: xacer no fondo.”

Primo Levi: “Se isto é un home”.

“Entón, no medio daquela masa humana, vin por primeira vez aos homes que se atopaban alí. Sorprendeume moito, posto que era a primeira vez na miña vida que vía eu, polo menos desde tan perto, uns presos de verdade, co típico uniforme a raias dos delincuentes, o gorriño redondo e a cabeza afeitada. A miña primeira reacción natural foi retroceder. Algúns deles respondían ás preguntas da xente, outros examinaban o vagón e empezaban a desaloxar a equipaxe coa experiencia de mozos de carga profesionais e cunha rapidez estraña, típica dos raposos. Todos eles levaban no peito, á beira do número típico dos presos, un triángulo amarelo; aínda que non tiven dificultades para descifrar o significado daquela cor, de súpeto tomei conciencia de que durante a viaxe case me esquecera dese asunto. As súas facianas tampouco inspiraban moita confianza: orellas separadas, narices aguileñas, ollos pequenos, afundidos e pícaros. Segundo todos os indicios, parecían xudeus. A min todos me pareceron sospeitosos ou, canto menos, estraños. Cando nos viron a nós, aos raparigos, a súa excitación foi evidente. Empezaron a rumorear frases rápidas, e entón descubrín que os xudeus non só tiñamos o idioma hebreo, como eu crera: «Reds dijiddish, reds dijiddish?» [Falas yiddish?], preguntaban. Pola nosa banda só respondemos: «Nein» [Non], o que non os puxo moi contentos. Entón, comprendino facilmente en alemán, querían saber cantos anos tiñamos. Dixémoslles: «Vierzehn, fünfzehn» [Catorce, quince], segundo o caso. Protestaron enseguida, gesticulando con mans e cabezas, movendo todo o corpo: «Sechzain» [Dezaseis], rumoreáronnos por todas partes, «Sechzain».”

Imre Kertész: “Sen destino”

O fascismo utilizou dun xeito ben significativo a propaganda para difundir as súas mensaxes. En Alemaña, o propio Hitler encargou a Leni Riefenstahl unha película sobre o desenvolvemento do congreso do Partido Nacional Socialista Alemán en 1934 na cidade de Nüremberg; coa utilización da fotografía aérea, as cámaras en movemento e planos en contrapicado, e a música de grande pomposidade, a directora recrea un ambiente de masas devotas que agardan a unha especie de mesías ao que posteriormente Chaplin parodiaría. O film leva por título “O triunfo da vontade”. Nas imaxes estáticas, o nazismo presentou ao seu líder carismático moitas veces como encarnación da tradición, tal e como o fixo Hubert Lanzinger en “O abandeirado”, onde Hitler semella un cabaleiro teutón, un cruzado que traerá a salvación a traverso da guerra, nunha imaxe cargada de pensamento tradicionalista. As fotomontaxes de John Heartfield, moi publicitadas nas revistas de esquerda, criticaron o réxime utilizando a sátira dadaísta para expoñer o absurdo da retórica nazi; en “Viva, esgotouse a manteiga”, que reproducimos a continuación, Heartfield amosa, nunha habitación chea de esvásticas, a unha familia leal coméndose a súa bicicleta; a aboa está a morder unha pa de coller carbón e o bebé chupa unha machada; a pintura alude á observación de Göring sobre as vantaxes da comida frugal; nun discurso explicou: “o aceiro fixo forte a un país; a manteiga e o touciño só fan gorda á xente”. Comprobade as comparacións:

A obra de John Heartfield (seudónimo do artista alemán Helmut Herzfeld) é esencialmente unha sátira contra o nazismo, utilizando a técnica da fotomontaxe. Podes ver este blogue sobre a súa biografía e produción.

Remitímosvos ao proxecto Kairos do MEC para ver unha síntese deste período.

* Consulta un interesante resumo do fascismo italiano.

Consulta un esquema-resumo sobre os fascismos.

– Visualiza unha composición de texto sobre o fascismo italiano.

– Visualiza unha composición de texto sobre as bases do nazismo.

Deixar unha resposta

introduce os teu datos ou preme nunha das iconas:

Logotipo de WordPress.com

Estás a comentar desde a túa conta de WordPress.com. Sair / Cambiar )

Twitter picture

Estás a comentar desde a túa conta de Twitter. Sair / Cambiar )

Facebook photo

Estás a comentar desde a túa conta de Facebook. Sair / Cambiar )

Google+ photo

Estás a comentar desde a túa conta de Google+. Sair / Cambiar )

Conectando a %s