Xeopolítica

Segundo a definición da RAE, a xeopolítica é o estudo dos condicionantes xeográficos da política. Se a iso engadimos que os Estados e actores políticos empregan estratexias, xuntamos a esta definición a de xeoestratexia.

Como Pedro Baños nos descubre, as claves do poder mundial pechan en si mesmas múltiples estratexias e despregan erros que deberían evitarse. Con gran cantidade de exemplos históricos e citas literarias ben escollidas, @geoestratego ofrécenos un catálogo de situacións para reflexionar a fondo.

Advertisements

Lumes

O incremento da superficie forestal -ao tempo que o despoboamento e abandono rural tamén medran-, o quecemento global e os episodios bruscos de incremento de temperatura por fenómenos atmosféricos adversos (vaga de calor sahariana, ventos furacanados do tipo Ophelia,…) son algúns factores que xustifican o incremento de incendios en determinados momentos da nosa historia recente. Iso, sen esquencer que o factor principal é antrópico, pois os lumes que queiman o territorio teñen orixe na man do home -amante de especular con terreos e bens.

Unha das rexións con maior risco de incendios en España é Galicia. Endémicos foron os lumes ata o inicio da década de 1990, cando se acometeu unha reforma da política de prevención. Unha política que, de cando en cando, sofre asaltos de vagas que queiman enormes cantidades de superficie forestal (os anos 2006 e 2017 foron bo exemplo). Unha política que debería facer fronte ao fenómeno da eucaliptización, ao cambio de modelo agrario na nosa terra (algo que xa ven de lonxe, como consecuencia da negociación que no seu día se estableceu para o acceso de España á CEE, en 1986; desde entón, o agro galego entrou nunha profunda transformación, co abandono de agricultura e gandería, en beneficio da extensión da superficie silvícola) e ao cambio de uso da terra.

#BorrascaAna

Aemet e as axencias meteorolóxicas portuguesa e francesa decidiron bautizar, a partir de agora, as borrascas profundas que nos afecten (cicloxéneses explosivas incluídas)… como tiñan feito antes outros servizos meteorolóxicos europeos.

E velaquí que nos chegou Ana, que acadou unha presión de 972 mb no seu centro, situado ao SO da Bretaña francesa, na medianoite do domingo 10 de decembro (fonte: MetOffice). Cun alto gradiente de presión, enviou ventos de compoñente O-NO cara á Península, e   batendo especialmente en Galicia e na costa cantábrica. As choivas tamén foron abundantes, concentrándose en zonas como a provincia de Pontevedra e outras do sur de Galicia, contribuíndo a engrosar as pálidas cifras de auga encorada. En Galicia, a precipitación -continua e torrencial por momentos- superou, en menos de 24 horas, todo o recibido no mes de novembro [podedes consultar datos das estacións meteorolóxicas de MeteoGalicia, e comprobade a concentración de precipitacións na metade Sur].

Os novos patróns de distribución de precipitacións non impiden comprobar como funcionou esta vez o río atmosférico que nos envolveu en chuvia. Aínda así, os nosos encoros lémbrannos os niveis mínimos nos que estamos a comezos do ano hidrolóxico 2017-18, e a necesidade de xestionar con cabeza un recurso tan escaso (a auga) nun país mediterráneo, con forte risco de saharización.

Norte

Un anticiclón reforzado no Atlántico Norte, cunha circulación meridiana do Jet Stream, permite a chegada de aire ártico ás nosas latitudes neste final de novembro. É unha advección típica (¡que ben sinalada no mapa sinóptico do MetOffice!) , ben semellante a aquela que aconteceu hai dous anos -aínda que esta vez se retrase uns días e sexa insuficiente para paliar os efectos dunha seca histórica. En todo caso, ¿cal é a masa que nos afectará nesta ocasión? Pois imos valernos desta infografía de La Rioja Meteo para que o descubrades:

En efecto, trátase dunha nortada… Preparado o litoral cantábrico e os cumios montañosos do Norte e centro peninsulares para recibir neve que alimente as pistas de esquí. ¿Un respiro? Pois eu xa boto de menos os temporais.

Utopique?

Le socialisme utopique est une pensée qui ne prône généralement pas de révolution, et ne fait pas confiance en l’action de l’État. Au-delà des nombreuses théories, il prône une mise en œuvre pratique immédiate de sociétés socialistes à petite échelle (les communautés) à partir d’initiatives « privées » ou « citoyennes ».

Plusieurs exemples de communautés sont créées partout au monde. Mais une d’entre elles devient une utopie réalisée. Godin prône l’expérience du Familistère, idée issue de sa formation fouriériste. En 1889, déjà mort le fondateur, le Familistère comptait 1748 habitants, avec 490 appartements occupés, 50 berceaux à la nourricerie, 1000 places dans le théâtre, 2360 ouvrages dans la bibliothèque et 1205 personnes employées à l’usine.

La guerre de 1914-1918 dévaste l’usine de Guise. Au seuil de la crise de 1930, plus de 2000 personnes y travaillent. Malgré l’effort de renouvellement des équipements dans les années 1950, les usines du Familistère apparaissent peu adaptées aux nouveaux besoins du marché des appareils ménagers, où la concurrence est ravivée par l’ouverture du marché commun européen en 1957. La Société du Familistère tente sans succès de diversifier sa production avec la fabrication de réfrigérateurs et de machines à laver. L’Association coopérative disparaît en 1968. En 2013, la fonderie de Guise emploie 288 personnes. L’entreprise Godin SA occupe un des premiers rangs en France pour la production de poêles à bois.

Afin de ne pas oublier cette expérience –utopique?-, à partir de 2000 est mis en place le programme Utopia.

  • Regardez aussi ce lien.touchshot_temp(6)

Des images pour…

Voici quelques tableaux, gravures et représentations pour raconter les unifications allemande et italienne:

 

Ventos e choivas

Unha ollada a un mapa de ventos da Península Ibérica publicado por La Vanguardia hai 20 anos lémbranos que os refráns poden estar asociados a eles: o NO, SO e nortada, o cierzo, o galego, o ábrego, poñente e levante, a tramontana, …

E que, en moitos casos, a precipitación vai a eles asociada, salvo que sexan solano, garbí... Sexa como fore, o tempo das choivas debía ser chegado, neste ano de #seca intensa. Así nolo indican os datos recopilados por @crballesteros (correspondentes ao período 1981-2010) e sintetizados neste mapa:

* Por certo, para quen non crea no quecemento global, velaquí unha comparativa dos datos dos períodos 1961-1990 e 1981-2010 recollidos por AEMET no observatorio de A Coruña. Podedes consultar os diagramas ombrotérmicos da serie 1961-1990 aquí.

Altura do ceo

Jorge Mira recibíu o premio nacional “Ciencia en acción” 2017 polo seu libro de divulgación ¿A que altura está o ceo?, unha obra que percorre os avances científicos no coñecemento da historia e evolución do Universo, así como as distancias que as achádegas no campo da Física foron engadindo co paso dos séculos.

O autor –ademáis de demostrar a forma case esférica da Terra– comeza o percorrido cunha resposta simple, para ir debullando os avances: a teoría heliocéntrica, a datación do ano-luz, as medicións de Henrietta Leavitt e Edwin Hubble, a lei de Hubble, o Big Bang, … ata ofrecer unha noción precisa dos coñecementos que temos hoxe en día sobre a verdadeira altura do ceo. ¡E isto non fai máis que progresar e modificarse!

Victoria e Abdul

A raíña Victoria, ao final da súa vida, cae ¿namorada? dun servinte musulmán que vén da India.

O filme de Stephen Frears aproxímanos a unha época, adoptando o punto de vista preferente dos fastos da realeza, mergullándonos nunha historia descoñecida ata hai pouco tempo, que algo ten de reivindicativo canto á aproximación de amizade entre civilizacións, de superación dos estereotipos sociais e de “edulcoramento” dunha época colonial chea de clichés… E marabíllanos coa interpretación de Judi Dench, introdúcenos nos dispendios do xubileo, achéganos ao urdu. Unha experiencia interesante.

Ophelia

#ArdeGalicia nun día histórico para a meteoroloxía. Nunca un furacán de forza 3 estivo tan próximo da costa galega (aproximadamente uns 600 km), se ben outros tiveron traxectorias semellantes. #Ophelia [o furacán -ver transición a ciclón extratropical-] xestouse no entorno das Azores, e discorre cara a Irlanda (que xa sofreu o impacto de Debbie en 1961), esperemos que abrindo paso a unha cadea de borrascas que poidan enfeblecer o bloqueo anticiclónico que tanto dura (e que poida rematar cunha seca de proporcións moi severas).

As horas previas ás esperadas choivas son un inferno (os ventos arrastran o fume en direción Sur-Norte a velocidade de vértigo). Arde a nosa terra e as cinzas acumúlanse nunha brétema grisácea que acende o sol no solpor. Polos catro costados, unha política de repoboación forestal impropia ten como consecuencia un elevado risco de incendios, que xa desatou polémica en Portugal desde comezos do verán.

Agora pregamos que as pingas abafen o lume, que un furacán de nome shakespeariano (afogue Ophelia e cheguen as borrascas) arrastre cara a nós a choiva tan necesaria.

Finalmente, Ophelia acabou co anticiclón.

Vers Saint-Quentin

No marco dunha colaboración entre a Académie d’Amiens e a Xunta de Galicia, e contando coa autorización da Consellería de Educación, o meu compañeiro Juan Manuel Álvarez -tamén profesor de Xeografía e Historia, en Pontevedra- e eu, imos facer un stage de jobshadowing (de 18 a 29 de setembro), no departamento de l’Aisne: el vai a Villers-Cottêrets, eu a Saint-Quentin.

Ce sera passionnant de connaître les méthodes de nos collègues français, de se plonger sur les expériences que ce voyage va nous permettre, afin d’améliorer notre performance Bachibac. Peut-être même nous aurons la possibilité de visiter une communauté comme l’ancien familistère de Guise. En tout cas, c’est sûr qu’on va beaucoup apprendre.

Seguir lendo Vers Saint-Quentin

Furacáns

Un furacán é un ciclón que discorre pola zona tropical do Atlántico. Cunha traxectoria parabólica, soen desprazarse inicialmente de Leste a Oeste desde a área entre Cabo Verde e o Caribe, e logo soen enfilar un desprazamento cara ao Norte-Norleste, perdendo intensidade unha vez tocan terra. Porque un furacán retroaliméntase sobre o océano, usando o aire cálido e húmido como combustible.

Ata 1979, os furacáns levaban só nome de muller; probablemente a misoxinia do meteorólogo que os comezou a bautizar (Lindley Wragge) era a causa. Desde entón, altérnanse nomes masculinos e femininos para identificalos cada tempada (a “tempada alta” de furacáns vai de xuño a novembro, sendo o comezo do outono cando se incrementa a súa frecuencia). O listado de nomes proponse con antelación para cada ano e, se hai maior número que as iniciais do alfabeto propostas, continúase con letras gregas para nomealos. Cando algún furacán é sumamente destrutivo, o seu nome retírase.

irma
Imaxe publicada por Le Monde

A escala Saffir-Simpson mide a intensidade dos furacáns.  Nestes intres, desprázase polo Caribe un furacán chamado Irma, cunhas dimensións e intensidade espectaculares -que tería efectos devastadores asociados sempre-. Co incremento do quecemento global, os científicos plantéxanse se aumenta tamén o número e intensidade dos furacáns. E, aínda que non se pode concluir nada definitivo, é ben certo que a probabilidade de padecer furacáns máis intensos acentúase. O quecemento global acentúa os riscos extremos.

Bitter sweet

Sweet! Prefiro que o fagamos sweetly. Pensa na cantidade de cousas que poderemos aprender dese xeito: falareivos na aula en francés, utilizaremos as novas tecnoloxías para consultar e debater información, proporeivos retos, défis. Vouvos preguntar: ¿Cal foi a vosa paisaxe do verán? ¿ Cal é o problema máis gordo da humanidade hoxe? ¿Por que non respetamos a diferenza? ¿Cando chegarán os Estados Unidos do Mundo?…

E vós buscaredes a resposta no vento, ou en twitter, en instagram, en facebook, na web, nas vosas experiencias diarias… Con traballo individual e cooperativo, con gamificación e postas en común, co de sempre e co máis novo. Porque somos así, e xa levamos 10 anos facéndoo. Benchegad@s a un novo ano escolar, que ilustro cunha das cancións que sempre máis me gustaron.

Sapiens

A obra de Harari, escrita con erudición e irreverencia ilustrada, a dicir de Muñoz Molina, cuestiona a historia da humanidade aos ollos da evolución.

Somos unha especie que se apoderou do planeta, que o explota ata a extenuación, que facilitou a extinción de moitas outras especies, que o fixo grazas á revolución cognitiva e avanzou para colonizar, someter e fundar imperios. A pregunta final de Harari é se estamos diante dun abismo ou dunha oportunidade: ¿será capaz a humanidade de revertir o impacto negativo sobre o planeta ou remodelar a especie, de xeito que xa deixemos de ser animais, para ser “deuses”? ¿A revolución científica vai cambiar o sino da historia?

Quizás.

Non teñamos medo de enfrontarnos a esta visión subversiva da nosa historia, non teñamos medo de comprobar como os cartos, os imperios a as leis teñen cambiado a nosa natureza. ¿E que será de nós despois de tanto coñecemento científico? Coido lembrar que Hawking nos invita a abandonar o planeta, de continuar con esta tendencia actual de explotación do mesmo.

Montseny / Veil

As dúas foron as primeiras mulleres nun gabinete ministerial nos seus repectivos países (Federica Montseny [+] na España republicana, Simone Veil [+] na Francia republicana). Ambas foron ministras de Sanidade. As dúas contribuiron a promulgar a primeira lei de despenalización do aborto nos seus países de orixe (Federica Montseny, coa lei de 1937; Veil, coa lei de 1975).

Federica Montseny (1905-1994), activa militante da CNT, formou parte do goberno de Largo Caballero entre 1936 e 1937. Como tantos outros españois, víuse forzada ao exilio. Instalada en Toulouse -onde sería perseguida pola policía nazi e franquista, retornou a España en 1977, durante a transición democrática. Nembargantes, non apoiou o sistema constitucional recén instaurado.

Simone Veil (1927-2017), supervivinte do campo de concentración de Auschwitz, entra no goberno de Chirac en 1974, cando se propón a loi sur l’IVG. Foi a primeira muller presidenta do Parlamento Europeo (1979-1982) e presidíu tamén a Fondation pour la Mémoire de la Shoah, sendo ela víctima directa daquel tempo.

 

Verán

Estío é, no ensino, sinónimo de lecer e descanso. Pero de seguro que estará ben que aproveitemos todos este tempo para seguir aprendendo (lendo, visitando, escoitando, escudriñando, vendo,…). Porque todo tempo é bo para facelo. Non deixedes de descansar, mais non deixedes de sentir curiosidade. Xa nolo dixo Xurxo Mariño hai uns días, e é o mellor consello que se pode dar na adolescencia.

Aproveitemos para escoitar a música que nos gusta e rodearnos da xente que máis queremos. É tempo de lecer e aventura. Se se combinan ben, volveremos todos en setembro con inmensas gañas de seguir participando en proxectos interdisciplinares, de compartir coñecementos e experiencias. Por favor, cando volvamos, que non veñamos dun mundo raro!!!

Bo verán 2017 a todas e todos.

Paisaxes agrarias

“O Grande Trauma (así, con maiúsculas) consiste en que o país se urbanizou nun intre. En menos de vinte anos, as cidades doblaron e triplicaron o seu tamaño, mentres enormes extensións do interior que nunca estiveron moi poboadas remataron de baleirarse e entraron no que os xeógrafos chaman o ciclo do declive rural. Entre 1950 e 1970 producíuse o éxodo. Aínda que a finais do século XIX a emigración do campo á cidade (e da Península a Latinoamérica) foi constante, nesas dúas décadas, millóns de persoas fixeron a viaxe de ida. As capitais colapsaron e os construtores non deron abasto para levantar bloques de casas baratas nas periferias, que se encheron de chabolas. En moi pouco tempo, o campo mudou abandoado. Milleiros de aldeas desapareceron e outros milleiros quedaron como residencia de anciáns, sen nengunha actividade económica e sen os servizos máis elementais. Outros milleiros de persoas foron expulsadas das súas casas a punta de pistola pola garda civil para honrar unha política hidráulica que anegaba vales con pobos enteiros dentro. E non conto aos millóns de españois que, neses mesmos vinte anos, emigraron a Europa e Latinoamérica, a meirande parte desde pobos e viliñas arruinados. A paisaxe que pintou ese Grande Trauma define o país e deixou unha pegada enorme nos seus habitantes. Hai unha España na que vive unha poutada de españois, mais hai outra España baleira que vive na mente e na memoria de millóns de españois.”

 Sergio del Molino: La España vacía.”
– Consulta o tema de paisaxes agrarias de España.

Urbanisation

Plus de la moitié de la population mondiale habite en ville. Même les habitants ruraux ont aujourd’hui une mentalité citadine. L’essor de l’urbanisation est, donc, inarrêtable, surtout dans l’Anthropocène.

Un espazo para CC. Sociais, Xeografía e Arte