Saldo migratorio

Ollando cunha perspectiva histórica os fenómenos migratorios desde finais do século XIX en España, semellan lonxanos os tempos da emigración masiva. Mais a coxuntura de crise económica recente fainos pensar en épocas que coidabamos esquencidas; e, se ben as cifras non representan porcentualmente o impacto que a emigración española a América ou a Europa occidental supuxo nos anos 1900-1930 ou 1960-1973, voltamos a unha época de saldo migratorio negativo segundo os datos oficiais do INE -que de seguro infravaloran o impacto real da nosa emigración actual. Xa deixamos de ser a España que acolle.

12_saldo_migratorio_espanha_2002-2013As cifras de inmigración, que durante un tempo tamén acadaron o valor da masividade, retráense e evidencian o maior impacto da crise económica nesta poboación, que comeza a retornar aos seus países de orixe (véxanse na gráfica os saldos negativos de 2010 e 2013 para identificar este fenómeno).

* Consulta as cifras de inmigración oficiais publicadas no Ministerio de Emprego.

* Tamén podes consultar os datos que publicamos recentemente en “Españois no mundo”.

Mercado laboral e desemprego

Os indicadores de traballo inclúen a poboación economicamente activa (empregados + desempregados, toda aquela poboación de 16 ou máis anos, que está traballando ou en disposición de facelo), en España en torno a 23 millóns de persoas, das que 17,5 millóns están ocupadas (datos do último trimestre de 2014). Tamén hai que ter en conta o subemprego, cando a ocupación en relación coas xeiras de traballo legalmente establecida é por enriba da norma ou cando o emprego -en relación coa cualificación profesional de cada quen- é inferior: Eurostat constata que España é dos países da UE con máis alto nivel de subemprego. Ha de terse en conta tamén a economía informal (na que os empregos carecen de algúns elementos básicos, como proteción sanitaria, estabilidade, relación laboral formal,…), que en España se incrementou moito tras o comezo da crise, acadando un valor en torno ao 25% do PIB recentemente. Os salarios reais en España teñen descendido desde comezos da crise, se ven na evolución a longo termo desde os comezos da democracia tiveran unha alza continua. E o salario mínimo interprofesional (SMI) tamén se ten estancado (+).

Cando se fala da estrutura laboral da poboación dun Estado, o primeiro que hai é que referenciar os distintos tipos de desemprego aos que nos referimos: cíclico (no que inflúen significativamente as épocas de expansión e retración económica xeral), estacional (cun exemplo ben característico no turismo, en España), estrutural (existente especialmente cando non se adecúan tecnicamente a cualificación dos empregados e as vacantes de emprego ofrecidas polo empresariado) e fricional (caracterizado pola “voluntariedade”, no caso de xente que deixa de traballar para descansar ou atopar un posto de traballo mellor que o anterior, entre outros exemplos, e que está relacionado coa inevitable formación continua e reciclaxe laboral á que, nestes tempos, todo traballador está exposto).

Un estudo recente do BBVA alertaba sobre a “normalidade” que, nun país como España, suporía unha taxa de desemprego do 17-18%, taxa que TRIPLICA A DOUTROS PAÍSES COMO ESTADOS UNIDOS E ALEMANIA. ¡Pobre consolación para un país que, a mediados da primeira década do século XXI, estaba por debaixo do 7% en taxa de paro, incluso en algunhas CCAA case no pleno emprego!

O problema enquístase, nos países do euro nos que máis impactou a crise de 2007-2008, por mor do desemprego de longa duración.

* Ollando os datos do INE respecto da EPA 2014.

* Ollando a EPA de 2014 desde un punto de vista sociodemográfico, en eldiario.es.

* Consulta a nota de prensa sobre a EPA do IV trimestre de 2014, publicada polo INE.

* Consulta unha publicación de UGT sobre a evolución do mercado de traballo en España.

Eclipse

Este 20 de marzo de 2015 terá lugar un eclipse solar que será visible en Europa. En España será visible claramente a partir das 9:16 a.m., aínda que o seu momento álxido coincidirá pouco despois das 10:00 a.m.

Lembra non ollar directamente ao Sol, nin a simple vista nin con gafas de sol; non utilices cámaras ou prismáticos sen os filtros solares axeitados. É conveniente ollar o Sol, sen perigo, vendo a súa imaxe proxectada sobre algún tipo de pantalla situada á sombra,  por exemplo deste xeito:

espello_eclipseNon é o único xeito. De feito, velaquí algunhas recomendacións para facer fotos do eclipse co teu smartphone.

Hoxe en día, sen embargo, existen tamén á nosa disposición multitude de organismos -con materiais máis sofisticados ca nós na nosa casa- que emitirán o evento en rede e nos farán disfrutar do eclipse paso a paso. Velaí algúns: o Observatorio Astronómico Nacional, o Planetario CETA-CIEMAT, o Planetario de Pamplona,… ou podes visitar a Casa das Ciencias de A Coruña para ollalo en directo, ou sumarte á información do hashtag #solareclipse2015  Non te eclipses, disfruta do eclipse: con ollo!!!

* Consulta unha animación sobre o que vai acontecer.

* E non teñas supersticións: o eclipse non che vai traer nada malo.

Españois no mundo

Estado tradicional de emigración, España recupera a senda dos saldos migratorios negativos coa recente crise económica. No século XIX e na primeira metade do século XX cara ás ex-colonias americanas (na época de maior importancia das migracións transoceánicas), a partir dos anos 1960 cara á Europa noroccidental máis rica, España pasou de país emisor a receptor de emigrantes a finais do século XX e comezos do XXI… Pero a crise recente provoca de novo o cambio de tendencia: desde 2010, o saldo migratorio é negativo.

Aínda que non resultan de declaración obrigatoria, os datos do Padrón de españois residentes no estranxeiro (PERE), informan claramente sobre a tendencia alcista á emigración de españois cara ao estranxeiro. E o dato proporcionado hoxe polo INE indica ás claras que, nos últimos anos, a emigración española ao estranxeiro increméntase seguindo unha fórmula anual case invariable de y=x+100.000, desde 2009:

11_residentes_espanhois_estranxeiro_2009-2015

Se examinamos a distribución desta migración internacional, aos lugares de sempre -os tradicionais asentamentos de españois en América Latina e Europa Occidental- veñen engadirse hoxe en día destinos novos que levan a impronta de países desenvolvidos (Canadá, Estados Unidos, Australia) [ver mapa]. É neses lugares onde se declara a presenza de máis de 10.000 españois -en cada caso-, o que non impide que haxa españois polo mundo en lugares ben máis exóticos. Outro dato: dos máis de 2.000.000 de españois polo mundo empadroados a comezos de 2015, case medio millón son galegos.

Como ben amosa un film de recente estrea, voltamos a Alemania, Pepe,… mais cunha preparación [ver feedback] !!!

* Consulta a nota de prensa do INE.

#Pam

Le petit archipel de Vanuatu (12.189 km2, moins de la moitié de la superficie de la Galice), dans le Pacifique Sud, vient d’être frappé par le cyclone Pam, de catégorie 5 (le niveau maximal sur l’échelle Saffir-Simpson), dans la nuit du vendredi 13 au samedi 14 mars. Pam a ravagé l’archipel avec des pluies diluviennes et rafales de vents atteignant 300 km/h. La pression atmosphérique en son centre était estimée vers 900 hPa.

Dans cette zone, le Pacifique Ouest, le typhon Tip (1979) était le cyclone tropical de plus grand diamètre et le plus intense jamais rapporté dans les annales modernes.

L’Organisation Météorologique Mondiale fait la différence entre ouragan, cyclone et typhon selon l’origine géographique.

* Regardez une animation à propos de la formation d’un ouragan.

* Vérifiez l’évolution de Pam.

Mère migrante

6 mars 1936: la photoreporter Dorothea Lange prend une image, une scène de la vie quotidienne dans les années 30, une mère (Florence Owens Thompson, 32 ans) avec 3 de ses 7 enfants. C’est l’époque de la crise, la Grande Dépression. Florence a les yeux dans le vide, elle est vêtue de guenilles et ses enfants semblent pleurer.

Quand Dorothea venait de terminer une mission longue d’un mois pour l’organisme qui allait devenir la Farm Security Administration, elle arrive à un camp de travailleurs itinérants qui attira son attention. Et là, elle trouva la pauvre Florence, ses enfants timides, avec l’air d’une madone de la Renaissance: la photo de Mère migrante illustre un article racontant les souffrances des ramasseurs de petits pois condamnés à la misère en Californie. Ce sont les mêmes protagonistes des histoires de Steinbeck, les bohémiens des vendanges.

* Écoutez une chanson de Woody Guthrie à propos des réfugiés de la “Grande Nuée de Poussière” (Dust Bowl). Voir carte des régions les plus touchées par la Dust Bowl.

* Regardez une animation autour de la crise de 1929.

* Et découvrez ce qui pensait Groucho Marx à propos du krach boursier.

Génocide arménien

100 ans de génocide arménien, cette année! Une bonne opportunité pour la reconnaissance universelle de cet épisode de l’Histoire!

N’oubliez pas! [paroles de la chanson]

Les Arméniens sont un groupe ethnique originaire du Caucase et du Haut-plateau arménien. Ils furent les premiers à accepter le christianisme en tant que religion nationale de leur royaume, en 301.

* Visitez un site web autour de la commémoration du génocide arménien.

* Un document -voici un autre- et un schéma.

* Voir quelques extraits du film “Le mas des alouettes”.

* Voir un extrait de la bande dessinée “Le cahier à fleurs”.

* Carte du peuplement arménien en 1915. Une carte. Voir une autre carte.

#Fame

O Obxectivo do Milenio número 1 para 2015 -enunciado pola ONU- é “erradicar a pobreza extrema e a fame. Pero, por moito que as estatísticas disfracen os resultados dos ODM, a fame está lonxe de ser erradicada: 800 ou 900 millóns de persoas no mundo pasan fame e sofren malnutrición, 8.000 rapaces morren cada día por esta causa. E o problema acaba sendo alarmante en moitos países do Sahel ou da África Negra, o OutroMundo -como alerta o Global Hunger Index de 2014.

Nun libro sementado de datos, cifras e historias particulares, Martín Caparrós percorre o mundo para dar conta dun dos grandes problemas actuais: a fame, expresión máxima da desigualdade crecente da que se nutren as nosas sociedades. E faino partindo daquela información que Jean Ziegler nos aportou en “Destrución masiva”, que contaba como a agricultura, no mundo actual, podería alimentar a 12.000 millóns de persoas (e o planeta alberga menos de 8.000 millóns). Pero os intereses globais da economía actual non facilitan a equitativa distribución desa produción alimentaria; a tese de Caparrós é que a causa da fame está na actual distribución da riqueza entre a poboación mundial (e aquí ven a incidir nunha cantinela que ben coñecemos grazas a Thomas Piketty).

Caparrós percorre o mundo para testemuñar os estragos da fame: de Níxer a Sudán do Sur, onde a acción de MSF se fai tan necesaria; das chozas de Madagascar ás vilamiserias de Bangladesh; dos suburbios de Bos Aires aos comedores sociais dos arrabaldos de Chicago -para atopar no incremento da obesidade a “faciana pobre” dos países ricos. Á beira de enclaves rurais como Madaua -en Níxer- sobresaen outros moitos bidonvilles e slums -Dharavi en Mumbai, Kamrangirchar en Daca, José León Suárez en Bos Aires- tan ben retratados por Mike Davis en “Planeta de cidades miseria”. Pero tamén se achega o xornalista á Bolsa de Chicago, o lugar onde o negocio de futuros sobre materias primas agrícolas desestabiliza o menú diario de tanta xente, sobre todo desde que -tras o estourido da crise da burbulla inmobiliaria-, en 2008, fose alí onde se elevasen dun xeito notable o prezo dos alimentos, como consecuencia da especulación financeira que os levou a seren novos valores refuxio de diferentes fondos de investimento: o lugar onde se negocia e incrementa o prezo dos cereais básicos de consumo humano (aínda que en boa medida se destinan a nutrir animais ou fabricar agrocombustibles). E iso repercute de xeito negativo, especialmente, en países do OutroMundo, nos que o orzamento investido en comida por parte da xente está, de media, entre o 50 e o 80% da renda mensual.

“El hambre” é unha obra que evita e combate as teses neomalthusianas defendidas por Alan Weisman en La cuenta atrás”, que equilibra relato literario, testemuñas directas e información obxectiva; unha investigación que obriga a reflexionar sobre os nosos hábitos diarios en relación coa comida e a solidariedade, sobre a necesidade de políticas redistributivas máis dignas e xustas,… É un libro que non pode deixar indiferente, que xa podemos considerar entre os nosos imprescindibles.

* Consulta extractos da obra en #Fame.

Rede española de transportes

A importancia dos transportes nun Estado é cada vez máis trascendente nunha economía globalizada: desde a repercusión na poboación ocupada (en torno ao 5% do total) á relevancia de determinar o desenvolvemento dun país, pois o funcionamento do sistema económico require o desprazamento eficiente de mercadorías e persoas. O sistema de transportes é o elemento sobre o que se artella e integra o territorio.

A rede española de transportes presenta, nas súas modalidades ferroviarias e aeroportuarias, un forte carácter radial, froito das herdanzas históricas (rede de estradas borbónica do século XVIII, ferrocarrís do XIX e instalación do sistema aeroportuario no século XX -que privilexiou a grandes centros como Madrid, Barcelona e Palma de Mallorca). A integración de España na UE -con respecto da que temos unha posición periférica- potenciou a nosa inserción nas redes transeuropeas de transporte.

O incremento de viaxeiros e mercadorías nas últimas décadas, adquirindo máis protagonismo nas últimas décadas o transporte por estrada. A estrutura da rede viaria, tradicionalmente radial, tense reestruturado nos últimos anos privilexiando as rutas transversais (Cantábrico, Ruta da Prata, Lisboa-Valencia,…).

A rede ferroviaria, de trazado radial e arborescente que parte de Madrid, complétase con eixos transversais significativos como os do val do Ebro e o eixo levantino. A integración na rede europea ven da man da potenciación da rede de alta velocidade.

Canto á estrutura portuaria, contando España con case 8.000 km de litoral, é hoxe en día de vital importancia económica, se ben o sistema se atopa sumamente atomizado.

* Consulta un documento sobre transportes en España do IES Núñez de Arce.

* Consulta as webs de AENA, Puertos de España e Adif.

* Consulta a web do INE para informarte sobre estatísticas de transporte.

Enerxías renovables en España

Á hora de estimular as enerxías renovables en España, o Plan de Enerxías Renovables 2011-2020 xustificaba a potenciación deste tipo de enerxías na elevada dependencia enerxética do noso país canto aos combustibles fósiles (en torno ao 80%), na necesidade de loitar contra as elevadas emisións de GEI (gases de efecto invernadoiro) e no elevado consumo enerxético / PIB do noso país. Os sucesivos plans, iniciados no século XXI, incrementaron en máis dun 40% a produción eléctrica de orixe renovable.

Hoxe en día, España consume aproximadamente un pouco máis da metade da súa enerxía procedente dos combustibles fósiles, case 1/5 procedente da enerxía nuclear e a cuarta parte procedente das enerxías renovables.

A demanda de enerxía eléctrica mediante fontes renovables acadou o 42% en 2013, cunha especial importancia da enerxía eólica, na que España está en terceira posición mundial canto a uso e explotación. Sen embargo, en tempos de crise como os actuais, as subvencións gubernamentais á apertura de novas plantas de renovables suprimíronse en 2013.

O que move o mundo

Imos preparando a performance para a Semana Intercultural do noso IESP. Este ano temos fixada a ollada en 1915, cunha historia que enlazará guerra civil española, exilio, primeira e segunda guerras mundiais,… e imos tomar como elemento aglutinador unha novela de Kirmen Uribe.

“Tras o bombardeo de Gernika, o lendakari José Antonio Agirre reafirmouse na súa decisión de por a salvo aos nenos. Naquel 1937, entre maio e xuño, dezanove mil pequenos saíron do porto de Bilbao cara a diversos países europeos. A meirande parte deles atoparon refuxio en Francia, a Unión Soviética, Gran Bretaña e Bélxica. Viaxaron ao estranxeiro sos, sen os seus pais, coa única compaña dun grupo de profesores dispostos a axudalos.

O 6 de maio o buque Habana partíu por primeira vez cara a La Rochelle. Ían a bordo 2.483 refuxiados. Noutro tempo, o Habana tiña sido un transatlántico de luxo que efectuaba a ruta Bilbao-A Habana-México-Nova Iorque. O buque, construído na Naval de Sestao, era a estrela da compañía. Na década dos trinta tiña sido bautizado como Alfonso XIII, mais coa chegada da República cambiáronlle o nome. (…)

A ría de Bilbao estaba completamente bloqueada e non era fácil saír. Non o terían conseguido sen a axuda dos barcos da Royal Navy. O exército sublevado non vía con bos ollos a protección dos británicos; consideraba ilegal a intervención dun país estranxeiro, e ameazaron incluso con afundir aqueles barcos cheos de nenos. Sen embargo, as ameazas non se cumpriron, e o Habana continuou coas súas viaxes durante un mes máis. O último fíxoo o 13 de xuño, con 4.500 nenos a bordo, apenas unha semana antes de que caese Bilbao.”

Kirmen Uribe: Lo que mueve el mundo“.

A construción en España

De motor económico a sector en declive, a construción en España representou, desde a época do desarrollismo, unha importante contribución ao sector secundario. A crise económica e o conseguinte freo da obra pública e privada levaron a esta actividade a unha perda moi significativa na poboación ocupada e na aportación ao PIB. Segundo o número de afiliacións á Seguridade Social en xaneiro de 2015, só o 5,88% da poboación activa traballa na construción, fronte a case o 12% de hai dez anos.

Moitas das opcións de subsistencia das grandes empresas de construción españolas pasan por concorrer a licitacións de obras internacionais que leven a acometer a ampliación do canal de Panamá, a construción do tren de alta velocidade de A Meca a Medina,… porque o boom da obra pública en España (aquela que levou a facer neste país máis aeroportos que en Alemania, aínda tendo a metade da poboación) xa pasou.

construcion_aapp

“Entre 2002 e 2008 construíronse entre 700.000 e 800.000 vivendas ao ano, máis que en Alemania, Italia e Francia xuntas (Federación Hipotecaria Europea). Incluso superabamos a Estados Unidos, e iso que os norteamericanos estaban tamén inmersos no seu particular rallie hipotecario, como se probaría logo co derrumbe de Lehman Brothers. Grazas a ese impulso construtor propio de faraóns, a economía española era capaz de crear case a metade de todo o emprego xerado na UE-15.

(…) Asimilouse o AVE como un signo de ADN nacional aínda que máis ben se trata dun capricho para millonarios saudíes que precisamente agora están a construir o AVE de Medina á Meca. Cada kilómetro de vía e catenaria deste disparate costa entre 10 e 30 millóns de euros. Se lle unimos o prezo do tren, un billete Madrid-Barcelona, que agora sae por 200 euros, debería valer cando menos 1.000 euros para amortizar realmente o gasto nun prazo razoable.

(…) Polo aire, tamén podemos presumir de conexións: nada menos que 52 aeroportos fronte aos 39 de Alemania, co dobre de poboación. Só 13 deles son rendibles ou teñen capacidade de selo.”

Ramón Muñoz: España, destino Tercer Mundo.”

* Consulta unha serie de datos básicos e un mapa de licenzas de obra por CA (2012).

* Consulta un artigo de Javier Barros sobre o apagón inmobiliario en España.

* Consulta o índice inmobiliario en fotocasa.

A industria española

Analizando a evolución da industria española nos últimos anos pódese pensar que a perda de poder deste sector é sintomática de cara a explicar a crise económica actual. Afectada pola deslocalización -sen chegar a caer no alarmismo que Ramón Núñez propón no seu libro España, destino Tercer Mundo- e cun escaso investimento en I+D+i, cunha dimensión media das empresas inferior á media europea e cunha produtividade reducida, perdendo poboación activa no seu conxunto, dá a impresión de que as leis da vantaxe comparativa fixeron do noso Estado un país de servizos e non unha potencia industrial, aspecto que na UE acapara Alemania en case todas as ramas de actividade.

En todo caso, a industria foi responsable do noso despegue económico ata tempos ben recentes, e responsable en grande medida do incremento do noso PIB, pois a produtividade media do sector industrial está por enriba da media da economía global.

“A moi longo prazo, entre 1850 e 2000, o PIB medrou [en España] a unha taxa do 2,5% anual. (…) O primeiro século [1850-1950] caracterízase por taxas de crecemento modestas. (…) De 1951 a 1974 as taxas de crecemento foron, en cambio, moi altas. No último cuarto do século XX as taxas foron aínda máis baixas, mais duplicaron as de 1850-1950. (…)
En boa parte do século XX, cando menos durante a súa primeira metade, o progreso económico de España dependeu fundamentalmente de melloras tecnolóxicas. Afortunadamente, estas producíronse en case todos os ámbitos. A electrificación, a incipiente motorización, a revolución na medicación moderna (sulfamidas e antibióticos) son outros tantos exemplos de tecnoloxías novas cuxa adopción incrementou a produtividade. (…) A economía española alonxouse da economía internacional; en algúns períodos o grao de industrialización reducíuse e o de agrarización aumentou. (…)
Para os anos do “milagre económico”, de 1960 a 1973, a interpretación que se ten dado á elevada aportación da PTF [produtividade total dos factores] ao crecemento é a de que Europa Occidental disfrutaba dun enorme potencial de cambio estrutural, transferindo activos pouco produtivos no sector agrario a empregos moito máis produtivos no sector industrial e de servizos; ademáis disfrutaba de destinos abertos para as migracións laborais, dentro de cada país e no ámbito europeo occidental, e gozaba dunha crecente integración comercial. (…)
Desde a integración á CEE a contribución dos factores ao crecemento económico modificouse por completo. (…) A medida que se liberalizou o mercado de traballo e que aumentou a taxa de ocupación e a taxa de actividade, o crecemento económico español volveuse cada vez máis intensivo en traballo e menos intensivo en capital e PTF.”

A. Carreras e X.Tafunell: Historia económica da España contemporánea (1789-2009)”.

* Consulta a nosa presentación sobre a panorámica da industria en España.

* E tamén un arquivo con datos complementarios.

Valeurs de la République

Lors des événements récents en France -réaffirmation de la laïcité après les attentats de janvier 2015-, on peut bien se demander sur l’origine de ces valeurs, incarnés par la devise “liberté, égalité, fraternité” de la première Révolution Française.
Si bien on peut revendiquer l’émergence de la laïcité pendant la Révolution de 1789, la reaffirmation de celle-ci se produit pendant la IIIème République (1870-1940).
À la fin du XIXe siècle, la France est républicaine. Malgré les crises de croissance qui ont accompagné la naissance de la IIIème République depuis sa naissance en 1870 (Commune de Paris, majorité de monarchistes au début de cette décennie dans la Chambre des représentants, adoption de l’amendement Wallon en 1875 -353 voix contre 352- en introduisant le mot “République” dans la loi constitutionnelle,…), celle-ci paraît enracinée dans le pays.
Les Français se sont alors habitués aux pratiques démocratiques d’un régime qui a introduit le parlementarisme dans les moeurs. L’avènement de la République est le résultat d’une évolution quasi naturelle qui aurait commencé avec la Révolution de 1789 pour s’achever avec l’arrivée des républicains au pouvoir en 1879.
Les valeurs républicaines s’expriment dans la litographie de 1875, laquelle présente la Marianne -avec le drapeau tricolore, le bonnet phrygien et le glaive de la justice- accompagnée par le flambeau de la Raison et deux anges qui portent les planches des Droits de l’Homme et une légende du suffrage universel -toujours masculin jusqu’en 1944- et appuyée par toutes les classes sociales. Déjà à Grenoble, le 26 septembre 1872, le “commis voyageur de la démocratie” Léon Gambetta avait proclamé l’avènement des “couches nouvelles”, ces classes moyennes appelées à jouer un important rôle politique; la confiance de celles-ci va permettre d’asseoir socialement le régime républicain.
Bien que la période 1870-1879 est une période de doute (la majorité des représentants sont monarchistes aux élections de 1870, et le Sénat maintient cette majorité jusqu’en 1879; le président de la République, Mac Mahon (1873-1879), semble se limiter au retour du roi,…) entre monarchie et république, la décennie suivante commence avec l’affirmation de la République.
L’école permet l’apprentissage des valeurs républicaines. On y enseigne une morale civique fondée sur le respect des libertés fondamentales, l’idéal démocratique et l’amour de la patrie. L’école est au coeur du combat pour la laïcité, et les lois scolaires de Jules Ferry de la période 1879-1882 donneront naissance à l’école laïque et obligatoire, une attaque contre l’Église catholique, qui avait soutenu les partisans de la monarchie au début de la Troisième République. Finalement, une loi de 1905 mettra au point la séparation des églises et de l’État.
La Troisième République établit un régime libéral en matière de presse. La loi de 1881 accorde la liberté de réunion publique sans autorisation, et une loi de 1884 légalise les syndicats, sauf au sein de la fonction publique et des corps dépendants de l’État. Sur le plan social, la loi Naquet (1884) rétablit le divorce. La République devient alors laïque et libérale.
Mais la Troisième République devra surmonter quelques crises sévères à la fin du siècle (le scandale de Panama, les attentats anarchistes, l’affaire Dreyfus), surtout celle du boulangisme -mouvement politique soutenu de façon paradoxale par les républicains révisionnistes alliés avec des bonapartistes et des monarchistes désireux de renverser la République. Avec un discours belliqueux et une grande ambigüité, le boulangisme repose sur l’espoir de revanche contre l’Allemagne. Les représentants politiques obtenus par le boulangisme aux élections de 1889 sont minoritaires; un mandat lancé contre le général Boulanger en 1889 -pour complot contre la sûreté de l’État-; le propre général, exilé en Belgique, va se suicider. Tout cela entraîne la perte de soutiens et la disparition du mouvement lors des élections de 1893.
En définitive, les valeurs républicaines ont vaincu et se sont fortement enracinées à partir de la première décennie de la Troisième République, et aujourd’hui on peut faire appel à ce moment là comme le début de continuité de la laïcité et des libertés républicaines en France.

A conspiración do silencio

Ven de estrearse en España un film sobre o proceso de Frankfurt (1963-1965), que se realizou naquela cidade alemana contra 22 detidos implicados no funcionamento do campo de exterminio de Auschwitz [*]. A meirande parte dos oficiais deste campo, incluído Rudolf Höss, xa foran xulgados en 1947 polas autoridades polonesas. O fiscal Fritz Bauer, de orixe xudea, iniciou a recollida de testemuñas individuais sobre a actuación dos oficiais nazis naquel campo.

O traballo de Bauer contribuíu á busca de información para capturar ao fuxitivo xerarca nazi Adolf Eichmann en Arxentina (1960), na operación Garibaldi levada a cabo polo Mossad, e no decurso da cal Eichmann foi capturado e trasladado a Israel, onde foi condeado a pena de morte. Intentos semellantes de captura producíronse co “anxo da morte” Josef Mengele -médico que experimentou con humáns no campo de Auschwitz-, mais foron infructuosos, pois Mengele acabou morrendo en Brasil en 1979, despois dun periplo por diversos países sudamericanos.

O filme aproxímanos ao primeiro xuizo realizado en Alemania contra responsables do nazismo (os xuizos de Nuremberg foran realizados baixo auspicio norteamericano, na época de ocupación). En verbas do director da película, Giulio Ricciarelli, o nazismo continuou a ser un tema tabú en Alemania ata 1968, na época en que o Estado do que Adenauer era chanceler (a RFA) exercitou unha amnesia colectiva con respecto á Shoah.

A película traza un retrato de como abordar a memoria histórica en países afectados por crimes de guerra. Recomendámosvos a súa visión no día (27 de xaneiro de 2015) en que se cumplen exactamente 70 anos da entrada do Exército Roxo no campo de Auschwitz para a súa liberación, e hai actos programados de celebración do acontecemento.

* Regardez “la solution finale”, d’après histoirealacarte.com.

* Visitez le website du musée Auschwitz-Birkenau. [E un gráfico sobre o campo de exterminio].

* Regardez les mots-clés autour du film.

Produción agropecuaria e pesqueira en España

Analizando a produción agropecuaria en España a través dos datos do MAGRAMA (Ministerio de Agricultura, Alimentación e Medio Ambiente) constátase que somos un país: a) cunha importante produción de cereais -dentro dos cultivos herbáceos, tanto en regadío como en secaño, nunha área de clima mediterráneo continental apta para esta especialización en campos abertos-, aínda que variable interanualmente -debido á alternancia de secas que minguan a produción- e destinados non só ao consumo animal, senón tamén á alimentación do gando; b) cunha produción de leguminosas que se incrementa en razón das demandas dunha dieta variada no mercado; c) cunha importancia relativa dos cultivos industriais, entre os que destacan a produción de azucre e xirasol -oscilante esta última en función tamén das secas e da súa variable utilización como produto oleícola ou para alimento do gando-; d) cunha estabilizada produción de forraxes para alimentar o gando, destacando entre eles a alfalfa; e) cun incremento relativo na produción de hortalizas, propio dun país que explota o adianto nas datas de xerminación con respecto a outras áreas europeas para ampliar a competitividade da horticultura mediterránea, baixo plástico ou ao aire libre, de cara a incrementar ás exportacións á UE; esta especialización mantense tamén na estabilizada produción de cítricos tan característicos da horta levantina; f) cunha especialización ben clara en vide e oliveira, cultivos leñosos tan propios do clima mediterráneo, que se potencian grazas á creación de denominacións de orixe protexidas e á elevación dos estándares de produción a nivel ecolóxico; g) cun maior consumo de proteína animal e sacrificios de porcinos e aves, ademáis doutro tipo de gandería estabulada, en razón das demandas do mercado; h) cunha estabilizada produción láctea, en razón da fixación de cotas por parte da PAC (Política Agrícola Común) -debido á existencia de maiores produtividades noutras áreas da UE.

Canto á produción pesqueira, a de moluscos en acuicultura supera xa amplamente á das capturas de pesca. Non sucede así aínda cos peixes, para moitas especies dos cales existen regulacións específicas tratando de preservar os caladoiros e evitar a sobrepesca, tal e como se establece nas bases da PPC (Política Pesqueira Común).

* Podedes consultar os datos estatísticos neste documento.

* Consulta tamén a web alimentación.es e localiza no seu SIG as áreas de produción de distintos cultivos en España. E interésate polas producións de verduras e froitas… para comer mellor!!!

Non está de máis que, a pesares de todo, cando falamos de produción agropecuaria e pesqueira, pensemos que estamos a falar dunha das bases da nosa existencia, na que a seguridade e a soberanía alimentaria, xunto coas necesidades de abordar un consumo sustentable, son precisas. Neste senso, non está de máis que leamos o interesante ensaio de Esther Vivas que presentamos na entrada desta anotación.

Europa, 1900

Dicía nunha entrevista na revista If hai varios anos o historiador das ideas Peter Watson que “Europa pode ser considerada como o logro colectivo máis admirable da historia”. Coido que é tempo de suscribilo, unha e outra vez, máis nestes días de anguria colectiva e reivindicación do laicismo e da liberdade de expresión, verdadeiros piares da nosa civilización. Eses piares asentáronse nos inicios do século XX, cando París celebraba a súa Exposición Universal de 1900, ao tempo que a Europa imperialista estendía os seus tentáculos polo orbe.

“En 1900 Gran Bretaña era a nación máis influinte da terra, tanto no ámbito político como no económico. Tiña posesións en Norteamérica e Centroamérica, e en Sudamérica, Arxentina dependía dela en grande medida. Tamén posuía o goberno dunha serie de colonias en África e Oriente Medio, e os seus dominios chegaban ata Australasia. O resto do mundo estaba na súa meirande parte dividido entre as potencias europeas: Francia, Bélxica, Holanda, Portugal, Italia e incluso Dinamarca. Os Estados Unidos adquiriran o Canal de Panamá en 1899, e acababan de facerse coas últimas pertenzas do Imperio español. Sen embargo, e a pesares de que a sede de poder dos Estados Unidos ía en aumento, o país que dominaba o mundo das ideas -en filosofía, nas artes e as letras, nas ciencias naturais e en ciencias sociais- era sen dúbida Alemaña, ou para ser máis precisos, os países de fala alemá. Este feito ten unha grande relevancia, porque a tradición intelectual alemá non estivo, nin moito menos, á marxe dos posteriores acontecementos políticos.

Unha das razóns desta situación preeminente dos alemáns na esfera do pensamento eran as súas universidades, que foron a orixe de grande parte da química do século XIX e se atopaban na vangarda dos estudos bíbliocos e a arqueoloxía clásica, por non mencionar o propio concepto de doutoramento, que tivo a súa orixe en Alemaña. A segunda razón era de orde demográfica: en 1900 había en todo o territorio xermano parlante trinta e tres cidades con máis de cen mil habitantes, e a vida urbana era un elemento imprescindible á hora de crear un mercado de ideas. De entre todas estas cidades sobresaía Viena: se hai un lugar que poida considerarse como representativo da mentalidade da Europa occidental nos albores do século XX, este é sen dúbida a capital do Imperio austrohúngaro.

A diferenza doutros imperios, como, por exemplo, o británico ou o belga, a monarquía dual austrohúngara, baixo o dominio dos Habsburgo, posuía a meirande parte dos seus territorios en Europa: comprendía parte de Hungría, Bohemia, Romanía e Croacia, e contaba cun porto de mar en Trieste, que hoxe pertence a Italia. Por outra banda, estaba moi pechado en si mesmo; os xermanos formaban parte dunha raza orgullosa, moi consciente do seu pasado histórico e do que pensaban que os distinguía dos demáis pobos.”

Peter Watson: Historia intelectual del siglo XX“.

* “Viena, 1900″, un documental en 4 partes: 1, 2, 3, 4.

Le Sénégal, partie de l’AOF

Les français créent St.-Louis, comptoir à l’embouchure du fleuve Sénégal, en 1638. Quelques décennies plus tard, ils occupent aussi l’île de Gorée. À partir de 1854, le gouverneur Louis Faidherbe fonde Dakar [voir carte], il entreprend la conquête des territoires des wolofs et jette les bases de la future Afrique Occidentale Française (fédération qui regroupera de 1895 à 1958 le Sénégal, la Mauritanie, le Soudan (ancien Haut-Sénégal-Niger), la Haute-Volta, le Niger, la Guinée française, la Côte d’Ivoire et de Dahomey).

Quelques villes sénégalaises deviennent ainsi des ports d’exportation des monocultures dominantes, notamment celle de l’arachide. En 1880, plus de 23.000 tonnes d’arachides étaient expédiées sur le port de Rufisque,  tandis que l’autre grand centre sénégalais de cette époque -St. Louis- n’en traitait que 6.000. À cause de cette spécialisation, les sols (avec un écosystème déjà fragile) ont subi des dégâts presque irréversibles.

L’héritage colonial s’affirme avec des traces sur le parcellaire et la voirie urbaine, quelquefois avec des plans en damier que l’on peut reconnaître, par exemple, au centre historique de Rufisque.

Au Sénégal, quatre communes (St-Louis, Gorée, Dakar et Rufisque) ont eu la particularité que ses habitants ont été citoyens français et ont envoyé un député à l’Assémblée nationale de la République Française des colonies de l’Afrique Occidentale Française (AOF). Le pays gagnera son indépendance en 1960 et Léopold Sédar Senghor devient son premier président. Il sera aussi un théoricien de la question de la négritude.

Cher frère blanc,
Quand je suis né, j’étais noir,
Quand j’ai grandi, j’étais noir,
Quand je suis au soleil, je suis noir,
Quand je suis malade, je suis noir,
Quand je mourrai, je serai noir.

Tandis que toi, homme blanc,
Quand tu es né, tu étais rose,
Quand tu as grandi, tu étais blanc,
Quand tu vas au soleil, tu es rouge,
Quand tu as froid, tu es bleu,
Quand tu as peur, tu es vert,
Quand tu es malade, tu es jaune,
Quand tu mourras, tu seras gris.

Alors, de nous deux,
Qui est l’homme de couleur ?

Léopold SEDAR SENGHOR

* Consultez une brève histoire du Sénégal.

* Consultez ce site sur le centre-ville de Rufisque.

* Regardez une présentation autour de la colonisation du Sénégal.

#Superpoboación

A Terra é un planeta con límites. O ser humano ten chegado a eses límites ao longo do século XX, e prepárase para explotar os recursos máis inaccesibles a comezos deste século XXI. Mentres tanto, a poboación non deixa de medrar. A #superpoboación convírtese na nai de todas as batallas. Porque máis poboación xenera máis demanda de recursos e máis esgotamento das reservas, máis emisión de dióxido de carbono á atmosfera -co conseguinte cambio climático-. Hai case 50 anos, Paul R. Ehrlich retomou as teses malthusianas en The Population Bomb para advertir, desde o punto de vista da bioloxía, da difícil sostibilidade dunha poboación crecente nun planeta de recursos limitados. E, anos máis tarde -xunto á súa dona Anne e J. Holdren-, propuxo a cifra de 2.000 millóns de habitantes como a poboación óptima do planeta, tendo acceso a un consumo enerxético un pouco inferior á media do dos países máis desenvolvidos actualmente. No planeta Terra vivimos hoxe máis de 7.000 millóns de persoas. As teses de Ehrlich foron desmontadas pola revolución verde, o conxunto de melloras xenéticas -acompañadas do emprego de fertilizantes químicos- que contribuiron a incrementar a produción de cereais en países como a India e Paquistán, e permitiron saciar cantas máis bocas se sumaban á mesa cada día. Recentemente, o xornalista científico Alan Weisman, retomando as teses dos Ehrlich, volve poñer enriba da mesa os perigos da superpoboación de cara a conservar os ecosistemas, a manter as condicións xerais da atmosfera e de cara á propia continuidade da especie humana. Faino en La cuenta atrás, un libro fascinante que analiza os éxitos e fracasos dunha morea de países canto á súa saúde reprodutiva. E propón o control da fecundidade como cabalo de batalla para lograr un planeta sustentable, no que non necesariamente prime a “economía do crecemento”, senón a “economía ecolóxica” -moitas veces compatible con devecer e adaptarse. * Consulta extractos do libro de Weisman aquí. E outro máis no recente artigo Sahel.

* Webs de interese: Population Matters, The Population Institute, Natural Capital Project, Population Council.