* Consulta un artigo de Dolores Barral sobre a imaxe arquitectónica de San Miguel de Celanova.

” – Despois de que o sol se elevase ao cumio, escoitamos ao lonxe o son de tubas. Catro balandras máis chegaban a grande velocidade nacendo no horizonte, empurradas polo vento. Aquilo comezou a preocuparnos, pois sabiamos que seriamos inferiores en número á tripulación de dez barcos ben equipados. (…) Os recén chegados gardaron o velame e as dez naves comezaron a bogar cara á ría, ao tempo que os nosos homes increpaban ás xentes para que fuxisen terra adentro diante da ameaza. Os paganos cantaban a súa canción de guerra e as tubas comezaron a soar de novo. (…)

– Dúas naves adentráronse batentes na ría, e soubemos que coñecían a existencia de cadeas na auga, porque eran as únicas que estaban reforzadas por planchas de metal e grandes espolóns. »

Miguel Á. Badal Salvador (2011) : El señor de Lordemanos

Bretoña é hoxe un pequeno núcleo de 176 habitantes (nomenclátor de 2011, INE), asentado no alto dun outeiriño que dá ao río da Portela, afluínte do Miñotelo, no concello de A Pastoriza (Lugo). A parroquia á que pertence, Santa María de Bretoña, ten -segundo as mesmas fontes- 758 habitantes.

No alto do outeiriño, de pouco máis de 500 m de altitude, atópase a actual igrexa de Santa María de Bretoña, á que Antonio García y García consagrou a súa “Historia de Bretoña”. O autor apunta a tese de que esta igrexa é a sucesora do “mosteiro de Máximo”, un lugar mencionado no Parroquial Suevo (século VI) como sé do bispado de Britonia. E esta sería, polo tanto, a herdeira dunha das primeiras sés episcopais da Galicia sueva, aquela na que os bretóns procedentes das Illas Británicas, por mor das invasión de anglos e saxóns, se asentaron.

A Britonia do século VI é un territorio aínda non de todo definido. Segundo as hipóteses de Simon Young, autor en 2002 do libro “Britonia: Camiños novos”, publicado por Toxosoutos, Britonia sería un territorio que abranguería boa parte do norte das provincias de Lugo e A Coruña, xunto con parte do Occidente de Asturias, onde se terían asentado, entre 469 e 572, os bretóns antes citados.

A figura ben destacada, pola súa participación no Concilio de Braga de 572, destes bretóns, foi o bispo Maeloc, ao que Milladoiro dedicou aquel disco chamado “A Galicia de Maeloc” (1979).

Se un camiña cara ao centro da localidade atópase unha praza alongada, cun cruceiro e unha fonte presidida pola figura bifronte do bispo Maeloc, representado como caudillo e bispo, co seu báculo; aínda que ben parece que a iconografía elixida estivese inspirada no deus cartaxinés Moloc, quen tamén era representado con coroa e con báculo. A mitificación deste Maeloc na praza de Bretoña inclúe un tronco de carballo -árbore asociada aos druidas- cun trisquel e uns lagartos aparentemente “domesticados” no borde da fonte. Sen dúbida, a iconografía ten fondas raíces celtas, reivindicadas en Bretoña cada ano desde hai un tempo coa celebración do Lugnasad.

Pero a nós interésanos o Maeloc histórico, a existencia dunha sé britoniense anterior ao traslado da mesma a Mondoñedo (no século VIII), despois da destrución de Bretoña e do mosteiro de Máximo a causa das invasións musulmanas.

Outra maneira mítica e lendaria de ver este asunto do bispo bretón é a que leva a veciños de Foz e Barreiros, no verán, desde 2007, a manter no seu poder o “diamante” de Maeloc, aquel que segundo a lenda estaría enterrado nalgunha montaña profunda do norte lucense. 

A partir de agora, máis Idade Media galega en idademediagalicia.webnode.es

1. Falamos de economía de escala cando unha empresa consigue aforrar custes en virtude da súa produción a grande escala. Pero empregamos o termo moitas veces en relación co concepto de economías externas; neste caso, o concepto expresa as vantaxes que para unha empresa comporta a súa localización nun determinado entorno: cando se produce unha concentración xeográfica das industrias, por exemplo, as fábricas benefícianse de infraestruturas colectivas e repártense o custe destas. Situadas perto dun grande mercado de consumo, por exemplo, economizan en gastos de transporte, benefícianse da concentración de man de obra especializada ou de incentivos fiscais,… Por iso, a concentración urbana e portuaria da actividade industrial responde a este efecto de economías de aglomeración, as cales, por saturación, poden dexenerar en deseconomías externas.

2. Enerxías renovables son aquelas que se obteñen de fontes naturais virtualmente inesgotables, ben sexa pola inmensa cantidade de enerxía que conteñen, ben porque son capaces de rexenerarse por medios naturais. Entre as enerxías renovables cóntanse a hidroeléctrica, eólica, solar, xeotérmica, maremotriz, a biomasa e os biocombustibles.

3. Á hora de explicar a difusión industrial, tradicionalmente acudíuse ao modelo centro/periferia; este modelo de organización territorial explicaba a dualidade entre espazos industrializados e espazos dependentes -xurdidos a partir da Revolución Industrial no interior dos Estados (cidade/campo) e a nivel planetario (Norte/Sur, Primeiro/Terceiro Mundo). Nos tempos actuais, a difusión industrial corresponde a: 1) o espallamento da actividade industrial fóra dos núcleos urbanos e no entorno rural -por mor dunha menor cantidade de custes de instalación nestas áreas, e sabendo que as grandes aglomeracións urbanas ofrecen xa deseconomías externas-; 2) o fenómeno da deslocalización industrial, polo que -debido aos efectos da globalización económica- as principais empresas multinacionais (EMN) encamiñan os seus investimentos cara ás economías industriais emerxentes, onde gozan tamén de menores custes de explotación -sobre todo en man de obra-.

4. Os Fondos Estruturais son instrumentos da Unión Europea encamiñados a promover un desenvolvemento armonioso do conxunto da Unión, encamiñados a reforzar a súa cohesión económica e social. No período 2007-2013, a Unión Europea conta con dous Fondos Estruturais: o Fondo Europeo de Desenvolvemento Rexional (FEDER) e o Fondo Social Europeo (FSE). O FEDERten como obxectivo reducir as diferenzas que existen entre os niveis de desenvolvemento das rexións europeas para que as rexións menos favorecidas se recuperen do retraso que sufren. Desde 1975 concede axudas para a construción de infraestruturas e a realización de investimentos produtivos capaces de xerar emprego, sobre todo en beneficio das empresas. O FSE, instaurado en 1958, está destinado a fomentar as oportunidades de emprego e movilidade xeográfica e profesional dos traballadores, así como facilitar a súa adaptación ás transformacións industriais e aos cambios dos sistemas de produción, especialmente mediante a formación e a reconversión profesional. Financia principalmente actividades de formación para favorecer a inserción profesional dos desempregados e dos sectores máis desfavorecidos da poboación.

5. A subcontratación, outsourcing ou tercerización é o proceso económico no que unha empresa move ou destina os recursos orientados a cumplir certas tarefas cara a una empresa externa por medio dun contrato. Por exemplo, unha compañía dedicada ás demolicións pode subcontratar a unha empresa dedicada á evacuación de residuos para a tarefa de desfacerse dos escombros das unidades demolidas.

6. É unha industria verde aquela na que o valor central non é o crecemento económico senón o desenvolvemento sostible -a través do respeto ao medio ambiente e o uso preferente de enerxías alternativas ou renovables-. Unha industria verde crea valor económico, medioambiental e social. Por tanto, nelas un valor fundamental é o de evitar a contaminación industrial e o deterioro da paisaxe.

7. No novo contexto de desenvolvemento industrial de potencias emerxentes como China, unha serie de materias primas estratéxicas acadan nos mercados internacionais un valor notable pola súa asociación a industrias de tecnoloxía punta e a escaseza das mesmas. En moitos casos estamos diante de recursos que son causa de guerras neo-imperialistas para abastecer ás grandes potencias industriais. Ademáis dos tradicionais petróleo, gas e uranio, están na lista outras que condicionan o crecemento da produción ou a riqueza mundiai e que son clave por razóns políticas ou estratéxicas para a economía das potencias, as grandes multinacionais e para o sector armamentista: coltan, diamantes, manganeso, cobalto, aluminio, cobre, xermanio, grafito, cromo, níquel, platino, titanio,…

http://www.solidaridad.net/_articulo4103_enesp.htm

8. Un parque tecnolóxico é unha instalación industrial que: a) mantén relacións formais e operativas coas universidades, centros de investigación e outras institucións de educación superior; b) está diseñado para alentar a formación e crecemento de empresas baseadas no coñecemento e doutras organizacións de alto valor engadido pertencentes ao sector terciario, normalmente residentes no propio parque; c) posúe un organismo estable de xestión que impulsa a transferencia de tecnoloxía e fomenta a innovación entre as empresas e organizacións usuarias do parque.

2. A agricultura ecolóxica é un sistema para cultivar unha explotación agrícola autónoma, baseada na utilización óptima dos recursos naturais e sen empregar produtos químicos de síntese ou organismos xenéticamente modificados (OXMs) -nin para abono nin para combater as plagas-, logrando deste xeito obter alimentos orgánicos á vez que se conserva a fertilidade da terra e se respeta o medio ambiente. O seu incremento está vencellado á difusión da idea dun crecemento sostible e equilibrado.

3. A denominación de orixe (D.O.) ou denominación de orixe controlada (D.O.C.) é un tipo de indicación xeográfica aplicada a un produto agrícola do que a calidade ou características se deben fundamental e exclusivamente ao medio xeográfico no que se produce, transforma e elabora. Os produtores que se acollen á denominación de orixe comprométense a manter a calidade o máis alta posible e manter certos usos tradicionais na produción. Un consello regulador autoriza a exhibir o distintivo aos produtores da zona que cumpren as regras. Esta figura facilita o acceso de produtores a mercados nacionais e internacionais.

4. O concepto desagrarización refírese á perda de poboación adicada á actividade agraria, así como á perda de importancia económica da actividade agrícola nun territorio, e o conseguinte debilitamento das institucións sociais vencelladas a esta actividade que organizan diferentes aspectos da vida social (por exemplo, a explotación familiar agraria, a propiedade da terra como base da estratificación social, os sistemas de xestión comunal dos recursos agrícolas, etc.).

5. Explotación intensiva é aquela explotación agraria que elimina os barbeitos e recorre á produción continua do terreo, estimulada polo emprego de fertilizantes e o regadío artificial. Este tipo de agricultura intensiva, moi habitual no litoral mediterráneo, especialízase, por exemplo, na horticultura, que, dadas as condicións naturais e climáticas do noso territorio, permite unha produción a finais de inverno e comezos de primavera, susceptible de exportarse a outros países europeos que non teñen as mesmas condicións climáticas. A agricultura intensiva explota o terreo obtendo del unha forte productividade, sobre terreos moitas veces reducidos.

6. A Política Agrícola Común (PAC), adoptada inicialmente en 1962, pretendía incrementar a produtividade agrícola garantindo niveis de vida dignos aos agricultores da entón CEE (Comunidade Económica Europea), estabilizar os mercados, garantir a dispoñibilidade dos abastecementos e asegurar ao consumidor suministros a prezos razoables. As reformas dos anos 1990 centráronse en establecer cupos sobre determinados produtos (lácteos, por exemplo, nos que a UE é excedentaria), axudas para prácticas agrícolas que garanticen o respeto medioambiental e promoción do desenvolvemento rural con novas alternativas (turismo rural, por exemplo). As reformas máis recentes inciden na redución de axudas directas, polo onerosa que resulta a PAC no orzamento xeral europeo, desligamento das subvencións canto á produción e pago único por explotación, ademais de volver insistir na necesidade de que as axudas vaian destinadas a explotacións respetuosas co equilibrio medioambiental. Para xestionar os fondos da PAC creáronse o FEOGA (Fondo Europeo de Orientación e Garantía Agrícola) e o FEDER (Fondo Europeo de Desenvolvemento Rexional), aos que hai que unir aportacións do FSE (Fondo Social Europeo) e do Fondo de Cohesión.

7. A Política Pesqueira Comunitaria (PPC), xurdida en 1970, ten como obxectivos: a) a protección das poboacións contra a pesca excesiva; b) garantir unha renda digna para os pescadores; c) garantir o suministro regular dos consumidores e da industria de transformación a prezos razoables; d) a explotación sostible dos recursos mariños vivos desde os puntos de vista biolóxico, medioambiental e económico -promocionando a acuicultura-. Contando cos fondos do IFOP (Instrumento Financeiro de Orientación da Pesca), esta política serve para que a UE negociew en nome dos países membros os tratados de pesca con países terceiros, así como vixiar o tamaño da frota pesqueira europea -co gallo de impedir o seu crecemento e favorecer un aproveitamento sostible dos recursos mariños-.

8. A silvicultura é a actividade que trata do cultivo de montes e bosques. A práctica máis habitual da silvicultura é o aproveitamento forestal de espazos destinados á produción de madeira, leña ou resinas, pero que tamén poden ter un efecto positivo na protección de cuncas hidrográficas, a conservación de hábitats naturais -susceptibles de integrarse en parques naturais protexidos- e o desenvolvemento de espazos recreativos.

9. Os alimentos transxénicos (ou OGM, organismos xeneticamente modificados) son aqueles modificados pola enxeñería xenética coa finalidade de incrementar a produtividade agrícola dalgunhas plantas (exemplos son o millo, a cebada ou a soia), mediante a súa resistencia mellorada ás plagas. As críticas das organizacións ecoloxistas a estes cultivos proveñen do control oligopolístico por parte dunhas poucas multinacionais sobre as sementes (co risco de perda de biodiversidade global), así como o abuso de fertilizantes que se fai con estes cultivos -o cal agrava o posible cambio climático-.

En 1487 Bartelemi Diaz atteint le cap de Bonne Espérance, la pointe sud de l’Afrique. Vasco de Gama, sur la même route, atteint les Indes en 1498. Plus tôt, en 1492, Christophe Colomb avait atteint les Antilles; Amerigo Vespucci se rend compte  le premier que ces terres appartiennent à un nouveau continent; le géographe Martin Waldssemüller lui rend hommage en baptisant ce continent  du nom d’ “America”. En 1519, Magellan entreprend le premier tour du monde en bateau; des cinq vaisseaux qui partent, seulement un, commandé par Juan Sebastián Elcano, revient en Espagne, en 1522.

Un tableau du Quattrocento: le “St-Sébastien” de Mantegna.

Michel-Ange, un artiste de la Renaissance.

Un livre Didapages sur “le mariage de la Vierge”, de Raphaël.

Camiñando cara ao alto de Santo Antoniño de Toques atopamos unha panorámica do val do río Furelos que expresa ben o cambio da paisaxe agraria galega en tempos recentes. Aínda que pervivan trazos do policultivo tradicional nalgúns casos, o abandono do campo leva a unha explotación máis extensiva, centrada na gandería bovina especializada na produción de carne. Á beira deste predominio de pradeiras sobre o espazo das antigas agras, sinálase un uso intensivo coa aparición de algún que outro invernadoiro especializado nos produtos de horta para os mercados próximos (Melide, Arzúa) e outros máis urbanos e abundantes (Santiago de Compostela); intensiva é tamén a explotación de granxas porcinas.

A transformación do saltus é moi significativa: aínda que neste sector da Galicia central perviven especies autóctonas como os carballos, castiñeiros e bidueiros, a introdución de piñeiros e eucaliptos progresa -con destino á venda para pasta de papel ou taboleiros-, mentres devece o uso que do espazo de matogueira (landa atlántica) se facía para a produción de estrume; esta matogueira é ás veces roturada para crear pradeiras artificiais alí onde as pendentes non son excesivamente elevadas.

Mais tamén hai herdanzas tradicionais ben claras: velaí están as sebes de salgueiros, bidueiros e ameneiros que lindan aínda nalgunhas parcelas, ou velaí as hortas de coles para manter ás galiñas e servir de base para o caldo tradicional que aínda é manxar abondoso nos xantares de aldea. O autoconsumo verificarase con antigas cortiñas hoxe destinadas á produción de patacas e legumes, ao tempo que os froitais surten en tempada de mazás e peras sobre todo. Pero, iso sí, xa non cantan os carros; ao sumo, agora renxen os tratores.

2. Un ecosistema é un sistema complexo, formado por biotopo (sustrato inorgánico, abiótico) e biocenose (comunidade de seres vivos residentes nun mesmo biotopo), que se interrelacionan e establecen intercambios de enerxía entre eles. Esta comunidade de seres vivos desenvólvese en función dos factores físicos dun mesmo ambiente.

3. Chamamos efecto invernadoiro ao fenómeno polo cal determinados gases, que son compoñentes da atmosfera planetaria, reteñen parte da enerxía que o solo emite por ter sido quentado pola radiación solar. Actualmente, a emisión de certos gases como o dióxido de carbono e o metano, causados polo incremento industrial da actividade humana, estase a ver acentuado, tendo como consecuencia máis visible o incremento da temperatura media terrestre a nivel de superficie, o que podería influir a medio prazo no cambio climático.

4. Definimos paisaxe como o aspecto que adquire o espazo xeográfico. Defínese polas súas formas: naturais ou antrópicas. Toda paisaxe está composta por elementos que se artellan entre sí. Estes elementos son de tres tipos: abióticos (non vivos), bióticos (resultado da actividade dos seres vivos) e antrópicos (resultado da actividade humana).

“Paisaxe ven de “pagensis”, en latín: “relativo á vida campestre”. Aludía á paisaxe tradicional. Non só á natureza, tamén aos campos de labor, o hábitat, etcétera. En definitiva, a unha paisaxe antrópica, humanizada, a unha paisaxe cultural, a unha paisaxe canónica, a unha paisaxe da memoria, a unha paisaxe patrimonial. En inglés teñen unha verba moi axeitada para referirse ao patrimonio, é “heritage“, herdanza. A paisaxe cultural é unha herdanza. Cunha herdanza poden pasar dúas cousas: que os herdeiros a conserven, e ata a melloren, ou ben os herdeiros a dilapiden, arruinando un potencial de riqueza. Non fai falla ser un sesuso analista para comprobar que en Galicia encaixamos máis no segundo tipo de herdeiros. (…)”

Pedro Armas Diéguez: “El valor patrimonial del paisaje: turismo y desarrollo”, en “A paisaxe, un patrimonio común” (2003).

“O que el [Homero] cantou, ¿foi pura imaxinación?

¿Foi obra de fantasía esa escadra de mil duascentas naves lanzadas ao rescate de Helena, a raíña nacida dun ovo de cisne?

¿Inventou Homero iso de que Aquiles arrastrou ao seu vencido Héctor, atado a un carro de cabalos, e lle deu varias voltas arredor da cidade sitiada?

E a historia de Afrodita envolvendo a Paris nun manto de néboa máxica cando o viu perdido, ¿non terá sido delirio ou produto da ebriedade?

¿E Apolo guiando a frecha mortal cara ao calcañar de Aquiles?

¿Sería Odiseo, alias Ulises, o creador do inmenso cabalo de madeira que enganou aos troianos?

(…) Esas mulleres e eses homes, e esas deusas e eses deuses que tanto se nos asemellan, ciumentos, vingativos, traidores, ¿existiron?

Quen sabe se existiron.

O único seguro é que existen.”

Eduardo Galeano: “Espejos”.

E de seguro que serán fragas mestas, cheas de ermitaños e lendas, ocupadas por monxes e nemedaos, ben que podadas e esmagadas despois dun tempo no que houbo un reino de Galicia extenso.

* Voici une explication interactive (en galicien).

* Voici le LIM de résolution et recherche pour les activités de Noël 2011.Vous devrez résoudre toutes les activités du LIM afin de mettre au point votre présentation finale, qui aura 37 diapositives. Imprimez l’écran une fois que vous avez résolu chaque activité et montez votre présentation. N’oubliez pas la recherche de la diapositive finale, sur la web www.geacron.com!
Bonne chance!

Desde a súa formación hai uns 4.600 millóns de anos, a Terra ten experimentado longos períodos de quentamento e enfriamento. Desde que as primeiras rochas sedimentarias se asentaron hai uns 3.700 millóns de anos -cando o clima era probablemente 10 ºC máis cálido que na actualidade- ata a actualidade, a Terra quentouse e enfriouse sucesivamente, experimentando períodos de glaciación -moi severos na era Cenozoica ou actual, hai 36, 15 e 3 millóns de anos-. A última glaciación ten acadado o seu punto álxido hai 18.000 anos, cando capas de xeo de tres quilómetros de grosor cubrían a meirande parte de Norteamérica, toda Escandinavia, os Urais e a metade norte das Illas Británicas; no hemisferio Sur, boa parte de Nova Celandia, Arxentina e o sur de Australia estaban tamén cubertas polo xeo. Hai uns 7.000 anos, o clima quentouse de novo, mais o proceso de quentamento e enfriamento fluctúa, e desde entón téñense producido diversos cambios, aínda que a curto prazo e relativamente menos importantes.

É a chegada da Revolución Industrial, a finais do século XVIII, a que nos leva ao período actual de quentamento climático, no que os chamados gases de efecto invernadoiro (GEI) -entre eles o dióxido de carbono- teñen aumentado, cun incremento de carbono, metano e óxido nitroso na atmosfera, causantes do incremento do efecto invernadoiro e do quentamento da Terra -en boa medida a causa do consumo de combustibles fósiles-.

O ozono, un gas que se acha na estratosfera e que absorbe os raios ultravioletas (UV) do sol, ten un papel importante: protexer a terra desta dañina radiación. Desde finais dos anos 1970, os científicos empezaron a notar que cada ano, a finais da primavera, obsérvase unha pequena redución da capa de ozono sobre a Antártida. A finais dos anos 1990 tamén apareceu outro burato máis pequeno enriba dos ceos do Polo Norte. O tamaño destes buratos increméntase cada ano. As investigacións demostraron que algúns produtos químicos artificiais, os clorofluorocarbonos (CFC), penetran na estratosfera e reducen a capa de ozono. En 1987 asinouse o Protocolo de Montreal (posteriormente modificado) para eliminar algúns CFC da produción mundial, e a raíz deste tratado o uso mundial dos CFC’s máis perigosos reducíuse nun 40% en 5 anos, mais o CFC liberado á atmosfera tardará décadas en ser eliminado.

Hoxe en día, a meirande parte dos científicos están de acordo en que o quentamento global ten que ser considerado unha realidade: o clima mundial quentouse nuns 0,5 ºC nos últimos cen anos. Nunha análise recente constatouse que, desde finais do século XIX, os dez anos máis cálidos do século XX situáronse entre 1985 e 2000. Os glaciares están en retroceso, as liñas de neve ascenden en altitude nas montañas, o nivel do mar ascende… Todo evidencia este quentamento global.

* Consulta algunhas reflexións sobre o cambio climático.

* E moitos documentos máis recopilados por José Miguel Viñas en divulgameteo.es

A depresión da Limia é un conxunto paisaxístico que ten modificado de xeito moi sustancial o seu aspecto hai pouco máis de medio século, cando se desecou a lagoa de Antela. Esta ocupaba o fondo da depresión, cartografiada por Fontán -no seu mapa, de 1845, a superficie da mesma pódese estimar en torno ás 2630 Ha-. Máis humanizada coa explotación agropecuaria a partir de finais dos anos 1950, aínda ás veces, nos anos chuviosos, podemos atoparnos no fondo desta depresión, co “retorno da lagoa de Antela”.

* Olla un comentario do medio natural da depresión da Limia.

* Outra visión fotográfica da antropizada “lagoa de Antela”, grazas a www.galiciaenfotos.com

“Desde Ginzo de Limia a Villar de Barrio, es poco camino, pero, si se quiere, puede durar un día. Abajo se ve la laguna Antela, que ahora andan para desecar; esta fue la obsesión de los economistas del siglo XVIII, y ahora parece que le llegó la vez. Espesuras de juncos y espadañas ocultan parte de ella en el verano; en el invierno, la habitan aves acuáticas, que vienen hasta del más lejano Norte, incluso el cisne boreal, que anidaba en el templo de Apolo Hiperbóreo. En Morgade, hay una iglesia románica de un estilo propio de la Limia. Tumbado a la sombra de la torre del castillo da Pena, vi volar sobre mi cabeza una garza real. Más allá está el abandonado convento franciscano de Trandeiras, a uno de cuyos frailes debemos la noticia de que los terribles cínifes que se levantan zumbando de la laguna, son los ejércitos encantados del Rey Artús.
Que en el fondo de la laguna, y a punto, quizá, de ser descubierta, está la ciudad encantada de Antioquía, es noticia muy vulgar.”

Vicente Risco: Libro de las horas. Gráficas Tanco, Orense, 1961, pp. 37-8.

* Olla un álbum fotográfico de paisaxes de Galicia.