Estes días descúbreme Corrado Augias os secretos de Roma, lévame a Porta Appia e ao foro imperial, achégame ás igrexas onde “o outro Miguel Anxo”, o tebrista Merisi, deixou relatos pictóricos da súa estadía… E máis por descubrir, porque a Roma pódese viaxar da man de Goethe, de Twain, de Dickens, de Stendhal, de Melville (por “non lembrar” aquela frase de Petrarca: “Necio é quen admira outras cidades sen ter visto Roma”)… así que bo será coller provisións literarias para a viaxe; esa viaxe que no medio das galegas letras emprendemos con máis de cincuenta élèves do noso IESP esta semana, mentres estas coroan a Paz Andrade.

Preparámosvos un caderniño de liens que vos poidan axudar a descubrir unha cidade tan variada e sempre fermosa:

* Une carte de Rome et une autre du centre-ville. Voir carte de metro.

* Consultez la météo à Rome.

* Écoute quelques extraits d’une audio-guide sur Rome.

* Il y a déjà quelques années que nous avons fait ce parcours.

1. Unha área suburbana é  un espazo periférico das zonas metropolitanas no que se produce unha gradual transición cara ás áreas rurais. Nestes espazos prodúcense mesturas de usos do solo (residenciais, industriais, comerciais, agro-silvo-pastorís,…) que conlevan a heteroxeneidade da poboación e unhas densidades demográficas máis reducidas que na urbe central. Os movementos pendulares son continuos cara á urbe central, dada a vinculación laboral e funcional dos residentes nestes espazos de “banlieue”.

2. Unha área metropolitana é unha rexión urbana que engloba unha cidade central que dá nome a área e unha serie de cidades satélites que poden funcionar como cidades dormitorio, industriais, comerciais e servizos, todo organizado de xeito centralizado.

3. Nos Planos Xerais de Ordenación Urbana establécense criterios de cualificación do solo. O territorio soe dividirse en solo urbano -aquel que está constituído polos espazos edificados e practicamente compactados- (consolidado e non consolidado); solo urbanizable - susceptible de edificarse seguindo uns criterios de altura e densidade de edificación, así como servizos para a comunidade-; solo non urbanizable (aquel que está protexido por diversos motivos, entre os cales destacan a protección de espazos naturais e agrarios).

4. Un Plan Xeral de Ordenación Urbana (PXOU) é un instrumento de ordenación integral do territorio. Entre os seus principais cometidos está o de clasificar o solo, definir os elementos fundamentais da estrutura xeral do territorio (como poden ser fixar os espazos libres, de equipamento comunitario, os sistemas xerais de comunicación, etc.), establecer unha programación de desenvolvemento e execución do plan así como o período de vixencia e as circunstancias da súa revisión, fixar medidas de protección do medioambiente, etc. O alcance deste instrumento de planificación soe ser municipal, pasando a denominarse Plan Xeral de Ordenación Municipal (PXOM).

5. Unha Unidade Veciñal de Absorción  (UVA) é a denominación oficial dunha serie de barrios de vivendas promovidos polo Instituto Nacional da Vivenda (INV) e a Obra Social do Fogar (OSH) coa finalidade de combater o chabolismo nas grandes cidades, en especial Madrid e Barcelona, a raíz da aprobación da Lei do Solo (1957) e do Plan Nacional de Vivenda (1961). Constitúen un paradigma da pobreza do planeamento urbano e da política de vivenda pública baixo o franquismo. Foron construídas estas unidades en localizacións periféricas, mal comunicadas, sobre solo rústico adquirido a baixo prezo e incumprindo o planeamento existente. Aínda que foron concebidas como asentamentos provisionais (de non máis de 5 anos), remataron consolidándose e caracterizándose por unha relativamente baixa densidade poboacional. A tipoloxía de vivendas escollidas foi a de bloques de planta baixa e piso en ringleira, e baixísima calidade de construción.

6. Xentrificación (termo británico: gentrification) é o proceso co que coñecemos as transformacións producidas no interior de certos barrios do casco histórico, mediante as cales estes sectores antes marxinais e con poboación de escasos recursos se ve substituída por grupos sociais de alto poder adquisitivo. Estes grupos levaron a cabo a rehabilitación e posta en valor de espazos centrais que adquiren un novo pulo por mor da súa centralidade. A revalorización do solo residencial do casco histórico a finais do século XX está asociada a este proceso, aínda que nos cascos históricos conviven grupos de baixo nivel de renda e alugueres de renda antiga en edificacións moito máis deterioradas.

* La marche à la guerre.

- Des événements à ranger sur la guerre.

- L’Europe à la fin de la Seconde Guerre Mondiale.

- Les conférences de paix pendant la Seconde Guerre Mondiale et les conséquences [en espagnol].

Carlos Barros dixit.

L’Ensanche le plus important est celui conçu par Ildefonso Cerdá à Barcelone. Avec une superficie de 1400 hectares et 25 millions de mètres carrés, c’était l’aire planifiée la plus grande de l’Europe.

Le projet de Cerdá (1859) obéissait à une nouvelle conception de l’espace urbain, celle de construire des villes adaptées aux nouvelles conditions de salubrité et de transport.

Le tracé de l’Ensanche était géometrique et orthogonal. Il prévoyait des vastes espaces verts (jardins) en pareille proportion à celle des espaces édifiés (mais la spéculation urbanistique a empêché de respecter les propos du début). Les hauteurs des bâtiments étaient restreintes à 3 étages (cela n’est pas, non plus, respecté). On avait conçu les Ensanches comme des aires de résidence de la bourgeoisie. La volonté de réprimer les manifestations populaires a favorisé la création de grandes voies afin de permettre la mobilité des armées. On essaie de résoudre la faible visibilité des carrefours en bâtisant des édifices en pan coupé et avec des grands boulevards qui font plus facile la circulation.

Le pâté de maisons a une surface de 1,24 ha. Chacun forme un carré de 133,3 mètres de côté. 

Des nouveaux exemples d’urbanisme se sont créés au début du XXème siècle, comme ceux-ci de la Ciudad Lineal et la Ciudad Jardín.

* Regarde cet article sur les activités de commerce à A Coruña au début du XXème siècle.

1. Poboación activa é aquel sector da poboación que se atopa en idade apta para traballar (16 a 65 anos). Se está empregada denomínase poboación activa ocupada; se está en paro, poboación activa desocupada ou desempregada.

2. A esperanza de vida é o cálculo do número de anos que un individuo pode esperar vivir ben no momento de nacer ou cando acada unha determinada idade, sempre que os niveis de mortalidade permanezan constantes. Representa a experiencia potencial dun grupo hipotético de persoas. Obtense a partir das táboas de mortalidade. A esperanza de vida é maior nas mulleres que nos homes, situándose en 2011 en 84,8 anos para as mulleres e 78,8 para os homes.

3. O réxime demográfico é un período correspondente ao modelo de transición demográfica cunhas determinadas características canto ao comportamento da natalidade e da mortalidade, coa conseguinte repercusión no crecemento natural ou vexetativo. No antigo réxime demográfico, as altas taxas de natalidade e mortalidade dan lugar a un crecemento vexetativo escaso; as altas taxa de natalidade están xustificadas polo predominio dunha sociedade agraria e tradicional, na que os fillos son considerados como man de obra, e na que a influencia sociolóxica da relixión comporta unha elevada fecundidade; por contra, a mortalidade é alta debido ás malas condicións hixiénicas e sanitarias, á deficiente nutrición e ás habituais guerras que dezman a poboación; dada a alta mortalidade infantil, a natalidade tamén é alta para compensar esta outra taxa. No réxime demográfico moderno, as taxas de natalidade e mortalidade son moi baixas, consecuencia a primeira dunha sociedade urbana con hábitos neomalthusianos de control da natalidade, e con índices de fecundidade e mortalidade infantil moi baixos; a mortalidade, baixa, tende a estabilizarse en valores que ás veces se elevan levemente, debido sobre todo ó avellentamento da poboación. España atópase actualmente no moderno réxime demográfico, como consecuencia de completar o proceso de transición.

4. Un censo de poboación é unha recompilación de datos relativos ao número de individuos que compoñen unha determinada poboación e as súas principais características. Trátase de datos de carácter variado (demográficos, socioeconómicos, socioculturais, etc.) recollidos, de xeito individual, entre todos os individuos que compoñen unha poboación, referidos a un momento dado (momento censal). Os censos, no seu sentido moderno, non comezan a se realizar ata o século XVIII, se ben en Europa non se xeneralizan ata o século XIX e a nivel mundial ata o século XX. En España, o primeiro censo data de 1857. Existe unha grande diferenza canto aos censos que se realizan nos distintos países, sobre todo entre os países desenvolvimos e os non desenvolvimos, tanto no referido aos contidos como aos sistemas de recollida de información, a periodicidade, criterios aplicados na recollida,… Partindo de 1857, os seguintes censos en España lévanse a cabo en 1860, 1877, 1887, 1897, 1900 e a partir dese ano e ata 1970 en todos os rematados en 0. Dende 1981 realizouse o último censo tomando como base censal a partir de agora os anos rematados en 1. Os censos completos e ben realizados permiten, ademáis dunha avaliación absoluta da poboación e a súa localización, analizar outros elementos demográficos, tales como a estructura biolóxica e socioeconómica e os movementos migratorios.

5. O saldo migratorio é o resultado de poñer en relación inmigración e emigración nun determinado territorio. O saldo migratorio é positivo cando o número de inmigrantes é superior ao de emigrantes, e negativo cando a emigración supera á inmigración. España ten actualmente saldo migratorio positivo, mentres que nos anos 1960 e principios de 1970, por exemplo, exerceu de Estado no que predominaba a emigración.

6. A taxa de fecundidade xeral pon en relación o número de nacidos vivos co número de mulleres en idade de procrear, isto é, entre os 15 e os 49 anos. A taxa de fecundidade en España en 2005 situábase en 1,35 fillos por muller, isto é, por debaixo da taxa de reemprazo, estimada en 2,1 fillos por muller, signo do avellentamento da poboación española.

7. A transición demográfica é un modelo que naceu no 1930 como unha descrición dos cambios demográficos acaecidos ao longo do tempo nos países desenvolvidos: transición dende unha situación de altas taxas de natalidade e mortalidade a outra caracterizada por un descenso delas. A finais da década de 1960 converteuse nunha perspectiva demográfica. Considéranse nela tres fases: unha primeira caracterizada por un crecemento natural bastante baixo, derivado de taxas de natalidade e mortalidade altas (antigo réxime demográfico); a segunda (transición demográfica propiamente dita) caracterízase pola transición a taxas baixas e capacidade potencial que se fai efectiva ao descender a mortalidade antes que a natalidade, permitindo un rápido crecemento demográfico; na terceira etapa (réxime demográfico moderno), a taxa de mortalidade acada o nivel máis baixo, mentres que a fecundidade pode continuar decrecendo ata dar co tempo lugar a un decrecemento da poboación. Os países desenvolvidos como España experimentaron o proceso completo de transición, aínda que os menos desenvolvidos non. Con respecto á Europa nórdica e occidental, sen embargo, España experimentou esta transición con certo retraso.

8. O padrón municipal é -segundo se define nun decreto de 1971- un instrumento público e fehaciente a todos os efectos administrativos, que contén a relación dos habitantes dos termos municipais (nome, apelido e domicilio) con algunas das súas características. Censo e padrón amosan algunhas coincidencias pero tamén importantes diferenzas. O censo é un documento estatístico que reflicte o estado da poboación nun momento determinado; o padrón é un documento dinámico que debe actualizarse constantemente cos cambios de residencia e os orixinados polos matrimonios, nacementos, defuncións, etc… Se o censo se realiza cada dez anos, o padrón faise cada cinco, mais actualmente –debido á informatización do mesmo e como pon de manifesto a Lei 4/1996- os concellos remiten ó INE dixitalmente os resultados das altas e baixas municipais no padrón; ademáis, publícase por parte do INE un resumo anual dos cambios. Os padróns teñen que conter unha información mínima sobre a poboación do municipio; polo menos teñen que figurar os seguintes datos: nome e apelidos, situación de residencia, sexo, estado civil, parentesco ou relación co cabeza de familia, lugar e data de nacemento, nacionalidade, nivel de instrución e ocupación. O censo é un documento secreto e os seus datos só poden ser publicados de xeito global; o padrón, en cambio, é público. O padrón é responsabilidade dos concellos, mentres que o censo depende do INE.

* Cartes de l’Europe (1914-1945).

* L’Europe au lendemain de la Première Guerre Mondiale.

* La crise de 1929, en schémas. / * Une présentation de Mr. Principiano sur la crise de 1929. / [En espagnol] [Regardez aussi: Entreguerras -en galicien-]

* Les images de la crise et la sècheresse aux États-Unis: Dorothea Lange.

* Les fascismes [en espagnol]

* Livre Didapages, de J. Dorilleau, sur l’Allemagne nazie.

* Un quizz sur l’Allemagne nazie.

* Une révision sur l’Allemagne nazie et le génocide.

* Regardez une vidéo sur l’essor du fascisme italien et la mise sous tension de l’Europe avant la Seconde Guerre Mondiale [voir résumé]:

* La mise sous tension de l’Europe avant-guerre.

España: máis de 47 millóns de persoas a 1 de xaneiro de 2011 e unha previsión de crecemento de 2 millóns máis para o final da presente década, con ralentización da inmigración (a causa da crise económica) e avellentamento da poboación. Este avellentamento demográfico, aparentemente irreversible -consecuencia dunha taxa de fecundidade moi baixa, incapaz de cubrir a taxa de reposición-, é un problema que resulta patente hoxe en todo o Vello Mundo (o crecemento vexetativo en España é apenas positivo en 2009 -datos de Eurostat-, e xa resulta negativo en 10 dos 27 países da UE).

Máis da metade da poboación localízase en catro CCAA: Andalucía, Cataluña, Madrid e Comunidade Valenciana.

A poboación romena é a maioritaria entre a estranxeira inmigrante, seguida de perto pola marroquina.

Esta foto-fixa da actual situación demográfica en España é o punto de chegada do cambio demográfico producido desde mediados do século XX.

* Visualiza o resumo do informe España en cifras 2011, sobre poboación, editado polo INE.

* Consulta a web cartográfica do IGN destinada a informar sobre as características da poboación española.

* Infórmate sobre os censos de poboación na web do INE.

2. A economía somerxida é unha actividade económica ilegal non suxeita a control fiscal que se aproveita de situacións de altos índices de desemprego e busca non pagar impostos, cotas de seguridade social, e o pago de salarios baixos. Permite a subsistencia marxinal dun sector máis ou menos amplo da poboación que non recibe as contrapartidas sociais legalmente recoñecidas.

3. Chamamos ecoturismo a unha nova tendencia do Turismo Alternativo, diferente ao Turismo tradicional. Neste enfoque para as actividades turísticas priviléxiase a sustentabilidade, a preservación, a apreciación do medio natural e cultural; nesta alternativa turística preténdese manter o benestar das poboacións locais, minimizando os impactos negativos para o ambiente e a comunidade local,  e mantendo sempre un respeto ético polas leis laborais e os dereitos humáns dos traballadores implicados.

4. Unha franquicia consiste na utilización do modelo de negocios doutra empresa ou persoa. É unha “concesión de dereitos de explotación dun produto, actividade ou nome comercial, outorgada por unha empresa a unha ou varias persoas nunha zona determinada.” A marca comercial distingue ao franquiciador por un determinado “saber facer” (know-how) e unha formación impartida aos franquiciados. As franquicias, polo xeral, concédense para un período e territorio determinados.

5. O Plan Estratéxico de Infraestruturas do Transporte  (PEIT), elaborado polo Ministerio de Fomento de España, é un plan que proxectaba actuacións en infraestruturas e transportes ao longo do período 2005-2020. A planificación permitía crear un marco estable para a política de transporte, coordinar os labores entre administracións e incorporar unha visión europea da política de transporte., fomentando a inserción das nosas vías de comunicación en eixos transeuropeos. Entre os obxectivos do PEIT están o fortalecemento da cohesión social e territorial, incrementar a calidade e seguridade do transporte, contribuir á movilidade sostible e atender á intermodalidade.

6. As taxas aeroportuarias son o prezo que en moitos países pagan os viaxeiros, tanto en voos nacionais como internacionais, polo uso dos aeroportos.

7. Chamamos tour operadores ou operadores turísticos ás empresas que ofrecen produtos ou servizos turísticos, xeralmente contratados por elas, e integrados por máis dun dos seguintes ítems: transporte, aloxamento, traslados e excursións, etc. Aínda que teñan perdido importancia coa difusión de Internet e a auto-organización das vacacións por parte de moitos clientes, os tour operadores seguen a exercer un poder de contratación cos proveedores (aeroliñas, hoteis, cruceiros, etc.)  moi significativo, e a súa influencia sobre entidades como oficinas de turismo e outras autoridades gubernamentais colócaos nunha posición vantaxosa á hora de ofrecer produtos turísticos a mellor prezo para a clientela.

E LIM.

Cando vas ao Sur sempre atopas espíritos espertos: a freguesa que con amor che abre as portas de Santa Comba, che explica como os actores da TVG estiveron aproveitando un día enteiro para se déguiser na antiga reitoral, aquel lugar no que San Martiño de Dumio de seguro que durmíu algunha noite; a xove funcionaria de Celanova que con mimo che bota a man coas transcripcións do latín -esa língua morta- na porta de entrada meridional do oratorio para a nai e irmá de San Rosendo e se amosa orgullosa de que o seu pequeno recuncho de mundo sexa atractivo de estranxeiros moi diversos, en anos santos xubilares e non tanto; a “señora Rosa” que vive en Guimarás, por enriba dos 700 m de altitude, entre os penedos que circundan San Salvador, no Camiño de Santiago da Vía da Prata, e que se enorgullece do seu pasado de traballadora incansable, cando lembraba como o seu avó non quería despedirse destas pedras de aldea, no camiño de Sandiás a Allariz, nunha cabeza de val que noutro tempo era terra de liñeiras. O sur abre os corazóns da xente: o do organista de Santa Mariña que evoca San Salvador dos Penedos, o da campesiña que chega ao fogar de San Martiño despois de que unha persoa de algures lle faga entrega dun envío postal por servizo urxente, o do mecánico que che apunta onde podes atopar unha chave de igrexa (e decatarte da suprema desconfianza que muda en agarimo cando lles falas)… 

Vin moitos carteis aludindo á Gallaecia romana, atopei xentes inquedas polo devalar dun estranxeiro alleo aos seus costumes, mais sentinme parte dunha terra que foi xermolo da nosa semente; sentín aos homes do común derrubando pedra a pedra a fortaleza de Vilanova dos Infantes -e reconstruíndoa despois da treboada irmandiña-; agradecín os consellos duns xubilados de Milmanda que tecen a súa memoria con lembranzas de pasadizos segredos; aledeime de ver que a nosa xuventude visita a casa de Curros Enríquez; comparei modillóns da igrexa de Santiago de Allariz e de Santa Mariña de Augas Santas; chegáronme de lonxe os efluvios da beleza de Inés de Castro desde terras da Limia; entrei na casa dos meus antergos e enorgullecinme do vídeo que os alumnos do CEIP de Cea fixeran en apoio da língua nosa… no día en que o presidente da Xunta estragaba o galego no “debate sobre o estado da autonomía”. O sangue medieval, ese sangue galego, flúe polas nosas veas, flúe e non para!

Esta é a miña historia dun martes trece, o de marzo de 2012, aquel no que un gato negro -pouco antes de subir a Nantín e atoparnos co grande rabaño de cabras que me fixo esperar con calma- decidíu recuar no medio da estrada cando víu chegar o meu bólido (dicía Toni Garrido un día antes que os de Ferrari non tiñan coche para competir este ano: pois que aluguen un)… con boas intencións, que non se diga! Probablemente o mellor martes 13 que lembre; claro que a memoria é amnésica ou infame, ás veces (esta vez non).

O presidente de Mercadona, Juan Roig, citou recentemente os 7.000 bazares chineses que hai en España “como exemplo do esforzo que deberían facer os 47 millóns de españois para sair da crise”.

Polémicas aparte pola receita -que as hai, claro está-, o poder chinés en España increméntase e o comercio chinés devora ao español en certos barrios e áreas urbanas.

Amelia Sáiz, nun artigo para a fundación CIDOB de finais de 2004, falaba da febleza demográfica da comunidade chinesa en España -concentrada prioritariamente en Cataluña, Madrid, Comunidade Valenciana, Andalucía e Canarias, da súa primeira orientación cara á restauración -de comida, por suposto- nos anos 1980; e máis recentemente no comercio minorista, no que a familia -como unidade de produción e consumo que maximiza os recursos humanos e económicos para lograr a autonomía económica e laboral- “se atopa na base do éxito da migración internacional chinesa”. A extensión dos bazares, especialmente a partir do ano 2000, dá paso máis recentemente a centros comerciais de maiores dimensións con estrutura de hipermercado. En poucos anos, o comercio chinés ten pasado polas distintas fases de crecemento e integración do comercio occidental.

Gladys Nieto ten publicada unha análise exhaustiva sobre a inmigración chinesa en España en Ed. Catarata.

A música que elexiu OPrincipedosMouros para o vídeo é fabulosa: visita a web de UrbanTrad