Sociedades en perigo

Non é cuestión de atizar de xeito continuo coas visións apocalípticas. Ben podedes entender que nos entusiasman as historias que Jared Diamond nos contou en Colapso, ben nos facemos eco das previsións desertificadoras de Greenpeace para o noso Estado. Agora, xa que de meteoroloxía e climatoloxía estamos a falar, imos lembrar as conclusións dun libro que percorre a historia da humanidade como modelo dun quentamento continuo e desbaratado do planeta.

Invitámosvos, no documento adxunto, a ler detidamente algunhas das reflexións de Brian Fagan en O longo verán. Que sirvan para iso, para reflexionar.

Paraísos

Perdoádeme esta vez que deixemos a docencia a unha beira e reivindiquemos a vida, o paraíso, a existencia. Non estamos a falar da imaxe prerrafaelita de Hypatia -que sabedes que nos interesa (estes días nas aulas xurde con insistencia na cultura baixorromana e paleocristiá)-; non falamos da beleza intrínseca do Musée du Louvre (que tantas obras de interese alberga, xa estou desexoso de ler  a Cheng); non falamos da poesía de Ronsard sobre as catro estacións (este post aínda non o temos colgado); evocamos simplemente o noso paraíso, unha faciana de neno feliz, grandes historias que vivir e aprender ou literaturas que cuestionar.

Non é función dun docente apelar aos sentimentos (ou sí?), non é xustificación sentirse agradecido por estar convosco todos os días, mais quero deixar constancia de que vós (e Pablo, claro) sodes o meu PARAÍSO.

Por certo, aproveitando a ocasión, non me disgustaría que vivísemos no Paraíso do Bosco, no momento inicial da creación, na fantasía onírica que supón unha rocha que despois vai inspirar a Dalí. Outros preferiredes os que vos propoñen Alejandro Sanz e Alicia Keys; tamén estou convosco: é unha bela canción.

Hipatia

  

Imos cunha fábula:

Coa mirada limpa e transparente dunha xove de vinte anos olla Hipatia ao espectador desde a parede máis coñecida da Stanza della Signatura. A discípula de Plutarco, a máis “xove estudante da Escola de Atenas“, situada entre Pitágoras e Parménides, na mesma beira que Platón -como neoplatónica que era-, colle prestada a súa faciana do condottiero de suaves faccións Francesco Maria della Rovere (cando Rafael pintou o fresco, o duque de Urbino tiña vinte anos).

Con certas licencias cinematográficas, Amenábar cóntanos a historia desta muller de ciencia en ÁGORA. E disfrutamos dos seus planos cenitais -que amosan ás persoas como formigas desorientadas cal fosen masas revolucionarias eisensteinianas en Outubro- e dos xogos de cámara que invitan a ver “o mundo ao revés” despois do asalto á Biblioteca de Alexandría.

A túnica branca que a cubre desvela a pureza de pensamento coa que Amenábar nos quere transmitir o espírito dunha filósofa que se mantén fiel á racionalidade, nun tempo no que a intolerancia tomou a rúa e a ágora de Alexandría. Foi a comezos do século V, cando xa o cristianismo era relixión oficial do Imperio Romano, cando un grupo de fanáticos relixiosos alentados polos discursos do bispo Cirilo acabaron coa vida da propia Hipatia, uns “atolondrados, impetuosos e violentos” cristiáns, a dicir de Sócrates Escolástico e Xoan de Nikiu (olla unha biografía de Hipatia no blog Retratos de la historia). Mais quen non nos puido contar nada foi o seu discípulo Sinesio, bispo de Cirene, que xa estaba morto en marzo de 1415, cando probablemente aconteceu a morte da filósofa.

A historiadora María Dzielska ten publicado un estudo en Ed. Siruela sobre Hipatia de Alexandría. Olla aquí unha sinopse e descubre as contradicións históricas nas que poida incorrer a película de Amenábar.

Nous aimons Paris

 

A película de Klapisch Paris xurde como un retrato coral de arquetipos e historias dunha cidade que sempre impacta, que nunca deixa indiferente. O mélange de gens que constitúe a capital do Sena rebule na ollada singular dun malade non imaxinario, transita das vidas paralelas ás confrontadas, do nacemento á morte, do desamparo á sobreabundancia económica. E pasan diante dos nosos ollos a boulangère orgullosa, o triunfador architecte, a inconformista muller de mediana idade, o froiteiro blessé, a étudiante universitaire que se comporta como o prototipo da femme fatale, o poissonnier burlón, a eterna célibataire, o enfant courageux e inxenuo, a femme mise à la retraite sempre xovial, o ilusionado inmigrante, o célebre profesor universitario en crise existencial… Pasa a vida e a morte, percorremos unha variada escala social de personaxes.

E facemos todo isto amando París, vendo desde os seus puntos culminantes (Sacré Coeur, Tour Eiffel, Montparnasse) a cidade, paseando coa cámara polos boulevards de Haussmann, reptando polas beirarrúas tinguidas de follas de outono, percibindo as luces da noite e os xardíns. O conglomerado social da metrópole abre as súas portas ao espectador co ánimo de atrapalo sentimentalmente. Abofé que o fai. Merci pour ce film, Cédric Klapisch.

Andiamo per Roma

 

Imos realizar unha viaxe cultural a Roma. Imos coñecer a Cidade Eterna, a urbe da que Stendhal dicía que “é costume inmemorial entre as xentes afectadas emocionarse ao chegar”. Por momentos, a visión da cúpula de San Pedro conmovíao tanto que dicía “non hai na terra nada comparable a isto. A alma conmóvese e elévase; unha tranquila felicidade invádea por completo”.

O noso programa inclúe:

1º día: visita a Santa Maria Maggiore e San Pietro in Vincoli.

2º día: visita á Roma clásica, incluindo a Praza do Campidoglio,  os Museos Capitolinos, os Foros Imperiais. Máis tarde, visita ao Trastevere.

3º día: Visita a San Pedro do Vaticano e Museos Vaticanos.

4º día: Visita á Via Appia Antica e as catacumbas de San Calixto. Non estará mal tentar ver o porto de Ostia.

5º día: Visita á Galeria Borghese, Fontana di Trevi, Piazza Spagna, Pantheon, Piazza Navona, San Carlo alle Quatro Fontane, Sant’Andrea al Quirinale.

- Interésate pola lingua italiana a traverso dun curso on-line.

- Consulta propostas de lecer na cidade. Visita as propostas de http://www.romaturismo.it/v2/romain48ore/en/romain4896ore.html e realiza unha visita virtual. Podes suxestionarte con outras visitas de interese.

“(…) Esta praza ábrese á inmensa columnata en dous semicírculos a dereita e esquerda que tan ben anuncia o templo máis belo da relixión cristiá. O espectador divisa á dereita, por enriba desta columnata, un pazo moi alto: é o Vaticano. Para o efecto de San Pedro, sería mellor que non existise este pazo. A praza comprendida entre as dúas partes semicirculares da columnata de Bernini (pero, por favor, mirade unha litografía de San Pedro), é ao meu xuizo a máis bela que existe. No centro, un grande obelisco exipcio; a dereita e esquerda, dúas fontes sempre funcionando, das que as augas, despois de subir en surtidor, caen en amplos recipientes. Este rumor tranquilo e continuo resoa entre as dúas columnatas e inclina ao ensoñamento. Este momento predispón admirablemente para emocionarse con San Pedro, (…) . A praza ovalada, da que os extremos rematan nas dúas partes da columnata, ten setecentos trinta e oito pés de longo por cincocentos oitenta e oito de ancho. Despois ven unha praza case cadrada e que remata na fachada da igrexa. A lonxitude total destas tres prazas que preceden a San Pedro é, a partir da rúa pola que se chega, mil cento corenta e oito pés. Os dous pórticos circulares de Bernini compóñense de duascentas oitenta e catro grandes columnas de pedra calcárea e de sesenta e catro pilastras; estas columnas forman tres galerías. En certas solemnidades, as carrozas dos cardeais pasan baixo a do centro. A base das columnas é de orde toscana; o fuste, de orde dórica, e as cornixas, de orde xónica. Miden trinta e nove pés e dous terzos de altura. Os dous pórticos semicirculares miden cincuenta e seis pés de ancho por cincuenta e cinco de altura. A balaustrada superior está ornada de cento noventa e dúas estatuas de doce pés de altura, como a da Ponte Lois XV. As estatuas de Roma son de pedra calcárea; foron feitas baixo a dirección do cabaleiro Bernini, e teñen actitudes bastante ridículas, mais non se miran, e, como están ben situadas, contribúen ao ornamento.”

Stendhal: “Paseos por Roma”

- Podedes realizar este breve cuestionario a continuación:

* Con que foi dourado o artesonado de Santa Maria Maggiore?

* Como estaba concebido inicialmente e como se realizou o mausoleo de Xulio II?

* Quen diseñou a praza do Campidoglio?

* Anota as características da Venus Capitolina, a Amazona ferida, o Sátiro en repouso, o Galo moribundo, a Loba Capitolina, o Espiñario, a estatua ecuestre de Marco Aurelio, a cabeza colosal de Constantino e o retrato de Caracalla. Infórmate máis a fondo sobre a estatua de Marco Aurelio e o galo moribundo.

* Visualiza este vídeo sobre o Coliseo e unha recreación de National Geographic do edificio.

* Infórmate sobre o arco de Tito e as características xerais dos arcos de triunfo en Roma.

* Quen diseñou San Pietro in Montorio? Sinala os elementos clásicos do templo.

* Olla este vídeo sobre a basílica de San Pedro do Vaticano e outro sobre a súa conclusión e a columnata de Bernini. Resume as historias bíblicas principais contadas na bóveda da capela Sixtina. Sinala a disposición da composición do Xuizo Final nesa mesma capela. Visita virtualmente a Stanza della Signatura e consulta os detalles máis significativos da Escola de Atenas. Coñece os detalles máis importantes da Piedade de Miguel Anxo.

* Infórmate sobre a obra de Bernini, e coñece algunha das súas obras máis significativas: o David, Apolo e Dafne, o Éxtase de Santa Tareixa.

* Analiza a distribución das termas de Caracalla.

* Infórmate sobre algunhas das obras máis importantes da Galeria Borghese: Amor sacro e amor profano, David coa cabeza de Goliat, Paulina Bonaparte.

* Que figuras alegóricas presiden a Fontana di Trevi?

* Olla un vídeo sobre o Pantheon e resume as características do edificio.

* Sobre que resto da antigüidade está situada actualmente a Piazza Navona? Compara a visión de Vanvitelli en 1699 da praza coa visión que ti teñas dela.

 

Lendo “Ébano”

  

Estes días ven de morrer Aimé Césaire. Aurelio Berardi publicou un artigo sobre Senghor, “o atleta de ébano”. E nós estamos a ler fragmentos de “Ébano”, de Kapuscinski.

Poetas como Césaire e Senghor, formados como elite de vangarda na metrópole de París, acuñaron o concepto de “negritude”  para reivindicar a súa identidade negra e a súa cultura. É un concepto que supón o rexeitamento da asimilación cultural e autoafirmarse. Noutra “descolonización interior”, a que os descendentes dos escravos en Norteamérica tiveron que emprender para reivindicar o seu acceso á igualdade real dos dereitos civís, Rosa Parks, en decembro de 1955, negouse a obedecer a un chófer de autobús que lle reclamaba se levantase para ceder o seu asento a un home branco; por este xesto foi á cadea; e foi entón cando Martin Luther King conduciu a protesta contra os autobuses públicos da cidade de Montgomery, capital de Alabama, na que sucedera o incidente de Parks.

Luther King, nos escalóns do monumento a Lincoln en Washington D.C., brindou á multitude que alí se congregaba o 28 de agosto de 1963 o seu discurso “Eu teño un soño”, no que cita:

 “Hai cen anos, un gran americano, baixo cuxa sombra simbólica nos paramos, asinou a Proclama de Emancipación. Este importante decreto converteuse nun gran faro de esperanza para millóns de escravos negros que foron cociñados no lume da inxustiza. Chegou como un amencer de ledicia para rematar a longa noite do cautiverio. Mais cen anos despois, debemos enfrontar o feito tráxico de que o negro aínda non é libre. Cen anos despois, a vida do negro é aínda minada polas cadeas da discriminación. Cen anos despois, o negro vive nunha solitaria illa de pobreza en medio dun vasto océano de prosperidade material. Cen anos despois o negro aínda esmorece nos recunchos da sociedade estadounidense e atópase a sí mesmo exiliado na súa propia terra.”

As reivindicacións de igualdade continuaron tras o asesinato de King en 1968 e materializáronse no auxe do “Black Power”, expresado en xestos deportivos como o de Tommie Smith e John Carlos tras subir ao podio dos 200 m. lisos nas olimpíadas de México dese mesmo ano.  

Desde o 25 de abril deste ano, o MoMA expón algunhas portadas da revista Esquire que fixeron historia. Diseñada por George Lois, unha das máis impactantes foi a de Classius Clay -entón xa convertido ao Islam como Mohamed Alí e obxector de conciencia por motivos relixiosos- en pantalón de boxeo e espido, atravesado por frechas como un San Sebastián renacentista, en 1968, á espera da resolución do Tribunal Supremo dos Estados Unidos sobre a súa renuncia ao servizo militar que lle podería levar a participar na guerra de Vietnam. Cinco anos antes, en decembro de 1963, o boxeador Sonny Liston aparecera tamén na portada de Esquire, retratado por Carl Fischer, e ataviado como Santa Claus.

  

Corenta anos despois, poderá chegar a ser Obama o primeiro presidente negro dos Estados Unidos? Os atletas de Pekín protestarán contra a represión no Tíbet seguindo “os ditados do corazón” como piden Smith e Carlos?

As nosas antípodas

Globalización implica interdependencia e relación. Nun mundo globalizado, ás veces o máis lonxano resulta moi próximo. É por iso que as antípodas non nos deben resultar estrañas. A antípoda é xeográficamente o lugar do globo terráqueo que está situado no lugar diametralmente oposto. Se a Terra se aproxima a unha esfera ou un esferoido, a antípoda dun punto situado nas coordenadas xeográficas (latitude e lonxitude (φ,θ), pode escribirse como (−φ, θ ± 180º).

Unha vez máis coa axuda de Google Earth, dispoñémonos a localizar as nosas antípodas. E velaí que nos situamos na porta do noso centro educativo, cunhas coordenadas xeográficas de 43º 20′ 12,75″ N, 8º 22′ 21,81″ O. Polo tanto, a antípoda está na localización xeográfica: 43º 20′ 12,75″ S, 171º 38′ 38,19″ L. Este último punto corresponde a un lugar montañoso ao SL do lago Coleridge, na marxe oriental dos Alpes do Sur, na illa Sur de Nova Zelandia. Se nós estamos situados a 45 metros sobre o nivel do mar, as nosas antípodas están a 807 m.s.n.m.

Trazando unha imaxinaria liña recta cara á outra beira setentrional do planeta, o mesmo punto que corresponde ás nosas coordenadas, mais no hemisferio oriental (43º 20′ 12,75″ N, 171º 38′ 38,19″ L), sitúase ao SL da península de Kamtchaka e ao NO das illas Midway, nun lugar localizado no trazado da submariña Cordilleira do Emperador -seguindo a liña volcánica que leva ata Hawaii, ao SL da fosa das Kuriles e ao S da fosa das Aleutianas, en pleno Pacífico Norte.

Estar en Babia e nas Batuecas

  Moitas veces dicimos de alguén que está despistada/o que está en Babia. É feliz. Sen dúbida. Pero esta expresión ten unha evidente orixe xeográfica. Pois Babia é unha comarca natural composta por dous concellos: Babia de Suso e Babia de Yuso, situados no noroeste da provincia de León, e que se corresponde cun territorio natural no que os medievais reis de León atopaban paz entre montañas, ríos, lagoas e castelos. Babia é Reserva da Biosfera desde o 29 de outubro de 2004. Como di a entrada do Índice do libro “As elipses do cronista”, de Pablo Andrés Escapa (Páxinas de Espuma, 2003):

“Badabia: Territorio fuxitivo dos mapas que o sabio Afonso mandou poboar en mil douscentos setenta e ao que concedeu un foro. A manifestación visible da Badabia coincide cunha comarca montañosa ao noroeste do antigo reino de León. Abunda esa xeografía evidente en montañas, herba, ríos e rabaños. O viaxeiro de paso por este terreo adoita reter a cor verde na mirada e algunha parsimonia de esquilas nos oídos. De forma adicional sofre de melancolía a medida que se afasta da paisaxe. A porción invisible de Badabia é inexplicable e motivo de beatitude segreda. Correntes ocultas distraídas das fontes, ou das follas das árbores que o vento fai soar, van gañando a imaxinación do pasaxeiro da Badabia e precipitándoo a evasións sosegadas e a ilusións de tranquilidade. Os límites desta divagación, que unhas veces pérdese como un fume azul monte arriba, outras disípase nun horizonte de nubes, e algunha vez profúndase e xira nun remanso do río, son descoñecidos, pero sábese que obran infatigablemente, polo menos desde os tempos do cabalo Babieca. Os habitantes da Badabia teñen a mirada evadida e son propensos a entreter en círculo as noites invernais. Neses concilios aquietados pola neve, prospera a irmandade do lume e a fabulación. Don Pascual Madoz, no seu admirable Dicionario xeográfico, atribúe unha extensión de corenta e nove leguas ánglicas á parte visible da Badabia. Administrativamente divídea en Alta e Baixa”.

“Estar nas Batuecas”, segundo o dicionario, significa estar distraído ou allea/o a aquilo do que se trata, e así se pode un quedar se visita esta impresionante paraxe salmantina, un val que foi declarado parque natural xunto á Pena de Francia en 1978. Ao longo dos séculos acumuláronse lendas variadas sobre o Val das Batuecas. Dicíase que se achaba habitado por demos e seitas adoradoras de Satanás. Os pastores non se atrevían a entrar nel por medo ao descoñecido. Por outra banda, tamén se falaba das Batuecas como un lugar paradisíaco.