Hai 100 anos…

…Nunha mañá soleada de comezos de verán, Gavrilo Prinzip asasinou ao herdeiro da coroa austro-húngara e á súa dona en Saraievo. Eran aproximadamente as 11 da mañá do día de San Vito, e aquel atentado marcaría o comezo da Primeira Guerra Mundial:

sarajevo_attentat_1.jpgA Europa convulsa, caricaturizada no mapa de Walter Trier, emprendía definitivamente o camiño cara ao seu declive.

 

Cap Arcona

“O Cap Arcona era un barco de luxo de 28.000 toneladas que facía a ruta desde Hamburgo a Río de Janeiro e Bos Aires. Aquel barco elegante, lixeiro e veloz, co tempo foi a xoia da coroa da armada alemana. Antes da guerra estaba pintado de branco, coas chimeneas en vermello e negro. Nas súas viaxes levaba a persoas que ían a América a buscar traballo, mais tamén a xente de cartos na cuberta superior. Nas cociñas levaba dez quilos de caviar e seis mil quilos de polos. Hans Leip, o poeta que escribíu Lili Marlene, fixo nel a súa viaxe de vodas; tamén se rodaron alí películas de propaganda nazi. Mais cando estourou a guerra todo mudou; ao comezo prepararon no barco algúns camarotes para oficiais; máis tarde, a medida que os soviéticos ocupaban o Leste de Alemaña utilizárono para evacuar a dous millóns de civís. 

Agora a enorme nave repousaba na baía de Lübeck. Nas fotografías dos avións da RAF aparece pintada cun gris de camuflaxe, privada do seu encanto doutro tempo.

Segundo ían chegando os presos ao porto de Lübeck, íanos metendo nun cargueiro chamado Thielbeck. (…) Cando se encheu o Thielbeck, o Athen comezou a transportar ao resto dos presos ao grande Cap Arcona. (…)

Dos 6.400 prisioneiros que había no Cap Arcona morreron no ataque 4.250. Dos seiscentos gardas das SS saíron con ben cincocentos. Salváronse nos botes. O destino dos presos que tiveron que nadar non foi nada venturoso. Moitos afogaron no seu intento de chegar á costa, xa que só os recollían os barcos de pesca xermanos. Houbo quen se salvou por falar alemán. Mais para quen chegaba a terra a nado a agonía non remataba ahí. Os SS, cadetes da escola náutica de Neustadt, unos rapaces de dezaséis anos, esperaban armados con fusís a que os presos chegasen ás praias. Chegaban á area exhaustos, para morrer a tiros alí mesmo. (…)

Catro días despois do afundimento do Cap Arcona, o 7 de maio, a Alemaña nazi rendeuse incondicionalmente. O Báltico seguiu a devolver corpos durante case vinte anos.”

Kirmen Uribe: Lo que mueve el mundo“.

Dereitos civís

En 1955, unha muller negra, Rosa Parks, foi encarcelada por negarse a ceder o seu asento no autobús a un home blanco. Estes feitos resultaron detonantes para a consolidación do Movemento polos Dereitos Civís en Estados Unidos

En 1960, algúns estudantes negros de educación superior organizaron un plantón nun restaurante segregado de Woolworth (Carolina do Norte) e negáronse a retirarse do lugar. Este plantón, que atraeu a atención dos medios de comunicación, deu lugar a manifestacións similares en todo o sur. En 1961 organizáronse as “xiras da liberdade”, nas que brancos e negros viaxaban en autobuses cara ás terminais segregadas do sur dos USA.

Por aquel entón, a sociedade branca do pobo de Jackson, no estado de Mississippi, trataba con absoluto desdén e baixeza ao seu servizo doméstico negro, tal e como se narra na novela de Kathryn Stockett “Criadas e señoras”.

Os grupos das “xiras da liberdade” organizaron tamén grandes concentracións como a Marcha de Washington, en 1963. Máis de 200.000 persoas reuníronse na capital para manifestar o seu compromiso de igualdade para todos. Desa manifestación quédanos a lembranza do discurso “I have a dream” de Luther King.

Asasinado Kennedy en novembro de 1963, L. Johnson conseguíu do Congreso a aprobación da Lei de Dereitos Civís de 1964, pola que se prohibíu a discriminación en todos os aloxamentos públicos. En 1965 complementouse esta lei coa do Dereito de Voto, que permitiría o rexistro da meirande parte da poboación negra para participar nas eleccións. En 1968 aprobouse a lexislación pola que se prohibíu a discriminación en materia de vivenda.

Malcolm X [film] avogou pola necesidade de afirmar o Black Power por todos os medios, e orixináronse disturbios en 1966 e 1967 en importantes urbes. En 1968 foi asasinado M. Luther King.

“Pero mentres explotasen bombas nas igrexas e mentres as novas leis de “dereitos civís” non cambiasen a súa verdadeira condición, aos negros non se lles podía integrar facilmente na “coalición democrática”. Na primavera de 1963, a porcentaxe de desempregados entre os brancos era do 4,8%. Para os non brancos era do 12,1%. Segundo os cálculos do goberno, unha quinta parte da poboación branca vivía por debaixo do limiar da pobreza; a metade da poboación negra vivía por debaixo dese mesmo limiar. Os proxectos de lei sobre dereitos civís poñían énfase no voto. Mais o voto non era unha solución fundamental para o racismo e a pobreza. En Harlem, os negros que levaban anos votando seguían vivindo en tugurios infestados de ratas.”

Howard Zinn: “La otra historia de los Estados Unidos”

Continuous change

A historia do presente, o período máis recente da nosa existencia, está claramente marcada pola eclosión de novos movementos sociais que teñen profundas raigames no pasado, como poidan ser o feminismo e o ecoloxismo. Outros toman forza en acontecementos coetáneos, tal e como poidan ser os movementos antiglobalización.

Toda unha serie de acontecementos está a marcar a nosa existencia con novas propostas de pensamento e acción que permiten comprender as forzas que moven as sociedades, ao tempo que os estados poderosos se confrontan estratexicamente en áreas xeopolíticas cheas de novos intereses e tensións, ás veces determinadas pola loita contra o narcotráfico, o tráfico de armas ou o control das rutas marítimas do comercio internacional.

En suma, atopámonos nun período de cambio continuo, no que os acontecementos son transmitidos en directo e dun xeito inmediato a través dunha sociedade-rede [ver o primeiro capítulo do libro de Castells] que nos implica a todos sen excepción.

* Consulta un vello artigo.

* Consulta a nosa presentación.

“Treboada de aceiro”

Xa se achega o día de San Fernando, xa se achega o 30 de maio para por en escena, no noso IESP, a performance que servirá para lembrar o casus belli e o desenvolvemento da Primeira Guerra Mundial, cen anos menos 29 días antes do asasinato de Saraievo.

* Velaquí a PRESENTACIÓN para este día; se queres disfrutar dos contidos “ocultos”, non poderás deixar de virnos ver.

Indicadores de benestar social

Un indicador é unha medida de resumo de algún aspecto da sociedade que facilita a súa comprensión. Os indicadores permiten entender a realidade e analizala. Algúns miden o benestar social, que podería definirse como o conxunto de sentimentos de satisfacción material e inmaterial que producen nas persoas e nas colectividades unha serie de condicións que non só se reducen ao nivel de renda, senón que inclúen outras dimensións da existencia humana (saúde, educación, nivel de estudos, servizos, infraestruturas, vivenda,…).

Hai unha serie de indicadores que son por todos considerados de benestar, algúns obxectivos e outros subxectivos. Entre os obxectivos podemos considerar o PIB per cápita, o IDH, a pegada ecolóxica, os índices culturais e educativos, o índice de capacidades ou os índices de liberdades políticas. Entre os subxectivos atopamos os índices de felicidade.

A nivel estatal europeo, Eurostat publica os indicadores de calidade de vida, que tamén publica a Intelligence Economist Unit a nivel internacional.

Unha publicación do Observatorio Social de España incide nas diferenzas entre CCAA canto a gasto público en tempos recentes. Como consecuencia da crise económica, en conxunto, obsérvase un empeoramento xeralizado das condicións de vida, especialmente a partir de 2010, e sobre todo nos capítulos de renda e emprego [Consulta aquí os indicadores analizados polo Barómetro Social de España].

* Consulta a publicación “Desarrollo humano en España (1980-2011)”, do IVIE.

* Consulta a publicación “La pobreza en España y sus comunidades autónomas (2006-2011)”, do IVIE.

O Fondo de Compensación Interterritorial

15_transferencias_fci_2008-2013

Fondo de Compensación Interterritorial é un instrumento de financiación das CCAA que consiste nun fondo con destino a gastos de investimento, destinado a correxir os desequilibrios económicos interterritoriais e facer efectivo o principio de solidariedade. A súa regulación contense na Constitución de 1978 e regulouse inicialmente mediante a Lei 7/1984. Nun principio, todas as CCAA eran beneficiarias. Ademáis, o FCI era un mecanismo de financiación básica, que cubría deficiencias no proceso de transferencias ás diferentes CCAA.

Unha nova Lei, en 1990, aplicou este fondo ás CCAA máis desfavorecidas, é dicir, as rexións de Obxectivo 1 -segundo o criterio da UE-. Asimilouse, polo tanto, a definición de rexión desfavorecida ao criterio comunitario.

En 2001, unha nova reforma desglosou o FCI en 2 fondos: Fondo de Compensación (para financiar gastos de investimento nas áreas máis desfavorecidas) e Fondo Complementario (destinado a financiar gastos de investimento que promovan directa ou indirectamente a creación de renda e riqueza no territorio beneficiario, mais que pode ser destinado a gastos correntes relacionados con proxectos de investimento, durante un período máximo de 2 anos).

Os recursos do FCI son determinados anualmente nos Orzamentos Xerais do Estado. Teñen un peso inferior aos fondos procedentes da UE canto a financiación autonómica. O criterio básico para a súa adxudicación foi sempre o PIB per cápita de cada CA, aínda que outras variables entran en consideración: a cantidade de poboación, o saldo migratorio, a taxa de paro, a superficie, a dispersión da poboación e o feito insular (todos eles con coeficientes de ponderación específicos).

Posto que, en período de crise económica, os recursos do Estado diminúen, a caída do FCI na actualidade é a máis significativa da súa historia. Así, ao período de estancamento dos fondos durante a década de 1990, sucédelle un período de bonanza e incremento considerable a comezos do século XXI (especialmente os anos 2002-2008), e o actual momento de retracción, vencellado á propia crise económica global, cunha caída real de investimento en prezos constantes moi notable.

* Olla un artigo de Xoaquín Fernández Leiceaga et al. sobre o FCI.

Contrastes e políticas rexionais

1A parroquia é unha unidade administrativa de base relixiosa, que organiza o territorio a partir dos membros pertencentes a unha mesma freguesía. Esta institución apareceu en Galicia na época sueva e mantense ata a actualidade. As primeiras parroquias eran moito máis extensas (comprendían máis territorio) que as actuais e incluían varias igrexas (freguesías) que se encargaban de atender a un número variable de aldeas. Posteriormente esas igrexas (freguesías) foron adquirindo relevancia e, a partir de fins do XII, asumiron a función parroquial converténdose nas parroquias de territorio máis reducido que chegaron até os nosos días. No norte de Portugal conservaron o antigo nome de freguesías que corresponden, por tanto, ao que en Galicia chamamos parroquias.
As parroquias, ademais da súa función relixiosa, foron para as comunidades campesiñas o marco de convivencia fundamental.
“A parroquia é a reunión de lugares compostos cada un por un número pequeno de veciños e formando a mesma freguesía. A igrexa é o centro de reunión, o seu lugar dá nome á parroquia; á saída de misa, sobre a terra do adro vense os amigos, fanse contratos, danse os recados, exprésanse opinións, saúdanse os forasteiros. O paisano é da parroquia, non do concello: o señor Perfecto Cabanelas é do lugar de Souto do Río na parroquia de Santa Cruz de Arrabaldo. A ninguén se lle ocorre dicir que é do Concello de Canedo”. [Otero Pedrayo, ano 1927]

2Os municipios son as entidades territoriais básicas, onde se asenta a poboación e que teñen as competencias máis xenuinamente locais: seguridade en lugares públicos, ordenación do tráfico de vehículos e persoas, protección civil, prevención e extinción de lumes, planeamento urbano, parques e xardíns públicos, pavimentación e conservación das rúas e vías rurais, tratamento de augas residuais, etc. En España hai máis de 8.000 municipios.

3A provincia, segundo a Constitución de 1978 (art. 141), é unha entidade local con persoalidade xurídica propia, determinada pola agrupación de municipios e división territorial para o cumprimento das actividades do Estado. Calquera alteración dos límites provinciais haberá de ser aprobada polas Cortes Xerais mediante lei orgánica. A división provincial actual arranca coa lexislación de Javier de Burgos (1833) e sofre escasas modificacións dende entón.

4. Unha comunidade autónoma é unha entidade territorial que, dentro do ordenamento constitucional do Reino de España, está dotada de autonomía lexislativa e competencias executivas, así como da facultade de administrarse mediante os seus propios representantes. A estructura de España en comunidades autónomas recóllese na Constitución Española de 1978. En España hai 17 CCAA e 2 cidades autónomas.

5. O estatuto de autonomía é a norma básica dunha comunidade autónoma ou cidade autónoma en España, recoñecida no artigo 147 da Constitución española;  a súa aprobación lévase a cabo mediante Lei Orgánica, norma que require o voto favorable da maioría absoluta do Congreso dos Deputados nunha votación final sobre o conxunto do proxecto. No Estatuto recóllense, cando menos, a denominación da Comunidade, a delimitación territorial, a denominación, organización e sé das institucións autónomas, as competencias asumidas e -se procede- os principios do réxime lingüístico. 

 

Autoritarismo e totalitarismo

En pleno século XXI, o culto á persoalidade sigue presente no ámbito político. Non hai que ir tan lonxe para atopar o Turkmenistán de Nyýazow, líder autoproclamado Turkmenbashi en 1993 (“líder de todos os turcománs”), sobrevivinte na era post-soviética, ata a súa morte en 2006. Grazas ao finés Arto Halonen, que filmou “Shadow of the holy book”, (“A sombra do libro sagrado”) coñecemos mellor a mensaxe do inspirador do Ruhnama, libro no que se reescribe a historia do país e se adoutrina á maioría suní de clans nómades. É a verdadeira expresión da presenza dun autoritarismo ditatorial, que ademáis se ten convertido en manual de escola para os nenos turcománs.

O autoritarismo é unha modalidade de exercicio da autoridade que impón a vontade do que exerce o poder en ausencia dun consenso que se poida construir de xeito participativo; en consecuencia, orixina unha orde social opresiva e carente de liberdade e autonomía. A sociedade preindustrial está marcada por unha forte autoridade e xerarquía en todas as ordes -relixiosa, política, económica,…-, cunha indiscutida autoridade masculina e paterna dentro da familia -patriarcado, paternalismo, machismo-, fronte a graos cada vez maiores de liberdade existentes nas sociedades industrial e postindustrial.

En política, o autoritarismo caracterízase pola concentración de poder en mans dun líder ou unha pequena elite que non é “constitucionalmente responsable diante do corpo do pobo”, baseándose no “exercicio arbitrario do poder sen consideración doutros corpos” que o poidan limitar -por exemplo, mediante a separación de poderes- e cunha inexistencia de mecanismos que permitan a efectiva alternancia no poder, como as eleccións libres multipartidistas.

Coñecemos como totalitarismos as ideoloxías, movementos e reximes políticos onde a liberdade está seriamente restrinxida, e o Estado exerce todo o poder sen divisións nin restricións.

Os reximes totalitarios diferéncianse doutros reximes autocráticos por seren dirixidos por un partido político que se comporta como partido único e se funde coas institucións do Estado; estes reximes, polo xeral, exaltan a figura dun personaxe que ten poder ilimitado -que acada todos os ámbitos- e que se manifesta a través dunha autoridade exercida xerarquicamente; estes reximes impulsan un movemento de masas -co apoio das cales se afirman no goberno- no que se pretende encadrar a toda a sociedade, co propósito de formar unha persoa nova nunha sociedade perfecta; estes reximes fan uso intenso da propaganda e de distintos mecanismos de control social e de represión, como a policía segreda.

Mussolini (que utilizou por primeira vez o termo “totalitarismo”) evidenciou todo isto no eslogan “todo no Estado, todo para o Estado, nada fóra do Estado, nada contra o Estado”.

Xa en 1951, tivo lugar a publicación da obra clásica que describe e analiza os dous movementos totalitarios máis importantes do século XX: o nazismo e o estalinismo. Trátase de “As orixes do totalitarismo”, de Hannah Arendt. O libro analiza o ascenso do antisemitismo en Europa central e occidental a comezos e mediados do século XIX, engadindo unha análise do novo imperialismo -que acontece entre 1884 e o inicio da Primeira Guerra Mundial-, para examinar a fondo o panxermanismo e o paneslavismo como fase previa ao xurdimento de movementos que sustituiron aos partidos políticos.

“Mentres que todos os grupos políticos dependen dunha forza proporcionada, os movementos totalitarios dependen da pura forza do número, ata tal punto que os reximes totalitarios parecen imposibles, incluso baixo circunstancias polo demáis favorables, en países con poboacións relativamente pequenas. Despois da primeira guerra mundial barreu Europa unha vaga intensamente antidemocrática e proditatorial de movementos semitotalitarios e totalitarios; os movementos fascistas extendéronse desde Italia a case todos os países da Europa central e oriental (a parte checa de Checoslovaquia foi unha das excepcións notables); sen embargo, incluso Mussolini, que tan orgulloso se amosaba do termo «Estado totalitario», non tentou establecer un completo réxime totalitario, e contentouse cunha ditadura e un réxime unipartidista. Ditaduras semellantes non totalitarias xurdiron na Rumanía da preguerra, en Polonia, os Estados bálticos, Hungría, Portugal e a España de Franco. Os nazis, que posuían un infalible instinto para advertir semellantes diferenzas, acostumaban a comentar con desdén as imperfeccións dos seus aliados fascistas, mentres que a súa xenuina admiración polo réxime bolchevique de Rusia (e o partido comunista en Alemania) só admitía parangón e era equilibrada polo seu desprezo ás razas de Europa oriental. O único home por quen Hitler sentía un «incalificado respeto» era «Stalin, o xenio”.”

H. Arendt: Los orígenes del totalitarismo“.

“Os movementos totalitarios son organizacións de masas de individuos atomizados e illados. En comparación con todos os demáis partidos e movementos, a súa máis conspicua característica externa é a esixencia dunha lealdade total, irrestrinxida, incondicional e inalterable do membro individual.”

H. Arendt: Los orígenes del totalitarismo“.

Sirva como exemplo de denuncia do totalitarismo e dos seus métodos, así como da oposición firme dun cidadán que se separa da masa, o inicio de “Historia dun alemán”, as memorias de Sebastian Haffner escritas en 1939 e publicadas en 2000, despois da súa morte un ano antes.

Diríase que os reximes autocráticos tenden a desaparecer nos nosos días, mais hai quen considera que se encubren para adaptarse ao novo ambiente. ¿É a súa unha estratexia camaleónica? ¿Ou é que verdadeiramente a democracia está a espantalos?

“A Revolución dos cravos foi o comezo do que o profesor Samuel Huntington bautizou como “a terceira vaga da democratización”. A primeira vaga producírase no século XIX, coa ampliación do sufraxio e a aparición das democracias modernas en Estados Unidos e Europa occidental, mais sufríu unha serie de reveses en vésperas da Segunda Guerra Mundial, co ascenso das ideoloxías totalitarias. A segunda vaga, que chegou despois da guerra co restablecemento da democracia en Europa, tivo unha curta vida. O comunismo e os reximes monopartidistas implantáronse en toda Europa oriental e en moitos estados que viñan de obter a súa independencia. A terceira vaga ten sido duradeira e tivo un meirande alcance xeográfico.”

M. Naím: El fin del poder“.

* Visualiza un video recente con Kim Jong Un de protagonista.

* Consulta o Global Report 2011 de CSP sobre conflitos, governanza e fraxilidade estatal. Consulta o mapa interactivo co informe de Polity IV correspondente a 2011 para caracterizar os reximes políticos de cada Estado.

* Consulta o Mapa da Liberdade 2014 elaborado por Freedom House. E consulta o informe de base desta organización sobre a democracia por continentes.

* Olla a nosa presentación sobre este tema.

A toda costa

A Lei de Costas regula, en España, a protección e utilización do dominio público marítimo-terrestre, e moi especialmente da beiramar. No aspecto da protección do litoral, a Lei de 1988 non resultou dunha aplicación moi efectiva, tal e como denunciaba o Informe Auken en 2009 (o cal pedía “unha moratoria para todos os plans urbanísticos que non respetan os criterios de sustentabilidade medioambiental e responsabilidade social…”).

A nova Lei de 2013 introduciu a regularización de case 13.000 vivendas que eran consideradas ilegais pola anterior norma, ao rebaixar a servidume de protección de 100 a 20 m., o que significa ademáis que outras 140.000 vivendas establecidas en solo urbano por debaixo deses límites de servidume se poidan acoller tamén á amnistía de obras correspondente. Na zona de servidume de protección queda prohibido o levantamento de cercas e peches, o verquido de residuos, a publicidade ou a explotación de xacementos de áridos; só algunhas actividades como o cultivo ou as instalacións deportivas cubertas se autorizan “por razóns de utilidade pública”.

Sexa como fore, a destrución do litoral en España por sobreurbanización acada límites insospeitados en moitos concellos. Como revela a organización ecoloxista Greenpeace, “entre os anos 1987 e 2005 destruíronse 2 Ha. ao día só nos primeiros metros de costa”. No informe anual de 2013 “Destrución a toda costa”, publicado por esta organización, analízanse algunhas das causas máis significativas do deterioro do noso litoral: a construción de vivendas en urbanizacións difusas, a creación de zonas de infraestruturas de transporte e a creación de superficies comerciais ou zonas industriais. En conxunto, na provincia de Málaga, 2/3 do litoral están urbanizados, e 3/5 partes do litoral de Alacante e Barcelona tamén.

Greenpeace alértanos dos riscos que a urbanización do litoral entraña diante do quentamento global que os científicos advirten (e que pode ter consecuencias tan negativas para a destrución de instalacións na beiramar como consecuencia do sucesivo paso de frontes e cicloxéneses explosivas que aconteceron durante o inverno de 2014 -especialmente no litoral septentrional-).

 

 

Axentes e planeamento urbano

13_axentes_solo_urbanoMúltiples son os axentes sociais que interveñen na configuración do espazo urbano, mais son realmente os poderes públicos os que establecen a normativa esencial para a planificación urbanística.

Aínda que a lexislación urbanística española se remonta ao século XIX, no que se promoveron lexislacións de ensanche e reforma interior das poboacións, é no século XX cando se aproban normativas que delegan nos concellos a actividade urbanística (Estatuto Municipal de 1924) e cando se ditan as sucesivas Leis do Solo.

Partimos da Lei do Solo de 1956, que establecía a división do solo en urbano (aquel situado en zonas consolidadas pola edificación, ou ben que conta con servizos urbanísticos como o alcantarillado e o suministro de electricidade), de reserva urbana (susceptible de urbanización mediante plans parciais) e rústico (vencellado á construción agropecuaria). Nesta Lei aparecen unha serie de figuras de planeamento urbanístico, como os plans nacionais, os provinciais, os de ordenación municipal ou comarcal, os plans especiais, parciais,… co obxecto de establecer directrices específicas a diferentes escalas.

A Lei do Solo de 1975 deu paso á calificación do solo en catro categorías esenciais: solo urbano (SU, aquel que está consolidado ou conta coas dotacións esenciais de abastecemento de auga e electricidade), solo urbanizable programado (SUP, cunha programación de edificación en base a un ou dous cuatrienios), solo urbanizable non programado (SUNP, previsto para necesidades futuras) e solo non urbanizable (SNU, reservado, eliminando o aproveitamento mínimo que a anterior lei concedía). Os novos Plans de Ordenación inclúen esencialmente os Plans Xerais Municipais, instrumento esencial de planeamento urbanístico.

Aínda que se promulgou unha nova Lei en 1990, esta resultou derogada en boa medida pola sentencia do Tribunal Constitucional de 1997, por mor de invadir boa parte das competencias que correspondían ás CCAA desde a implantación dos distintos Estatutos de Autonomía.

A Lei do Solo de 1998 establece un réxime do solo no que se definen o solo urbano, solo urbanizable e solo non urbanizable, que coincide en esencia coas categorías anteriormente establecidas.

Outra Lei do Solo de 2008 establece o mandato para que as Administracións reserven o 30% do solo residencial das novas unidades de actuación para vivendas suxeitas a un réxime de protección pública, vivendas protexidas.

As diversas modificacións do planeamento urbanístico concorren nun tempo de crecemento continuo da edificación, que acada, a comezos desta década, un parque de vivendas de case 26 millóns. Cun incremento continuo dos prezos no período 1994-2007, a “burbulla inmobiliaria”, que se atopa na orixe da crise económica actual, estourou en 2008, momento que supón a brusca caída da demanda e a caída continua dos prezos da vivenda no noso Estado (ata a actualidade -2014-).

* Consulta unha visión crítico-cómica da crise inmobiliaria en España: “Españistán”, por Aleix Saló.

* Consulta o valor das vivendas no portal invertia e en pisos.com.

Doutrinas da Guerra Fría

O 5 de marzo de 1946, no Westminster College de Fulton (Missouri), Winston Churchill lanzou unha expresión que tería éxito; falou da “Iron Curtain” (o telón de aceiro que caía sobre Europa despois do final da Segunda Guerra Mundial, esgotado o período de colaboración bélica entre os aliados, que reestruturaran o mapa do continente nas conferencias de Ialta e Potsdam).

Un ano e unha semana despois, diante do Congreso dos Estados Unidos, o presidente norteamericano Harry Truman sostivo que “a política dos EE.UU. debe ser apoiar aos pobos libres que están resistindo intentos de agresión de minorías armadas ou presión exterior”. O discurso tiña por obxecto obter axuda económica para Turquía e Grecia, esta última envolta nunha guerra civil entre o goberno conservador pro-occidental e as guerrillas comunistas. Entraba en acción unha política de contención do comunismo que foi coñecida como a doutrina Truman.

En 1946, George Kennan, conselleiro do embaixador norteamericano en Moscova, enviou un telegrama no que advertía de que a política soviética se baseaba na permanente hostilidade de Moscova cara aos países occidentais. Baixo o seudónimo Mr. X, Kennan publicou, un ano máis tarde, na revista Foreign Affairs,  un artigo que levaba por título “As fontes da conduta soviética”, no que pedía unha “contención paciente mais firme e vixiante” fronte aos soviéticos. Esta é a orixe da doutrina da contención, na que avoga pola contención da URSS e da súa esfera de influencia, podendo pensar que a expansión soviética máis alá desas fronteiras debería considerarse como un ataque á seguridade nacional dos Estados Unidos. Kennan foi un arduo defensor do Plan Marshall para conter a influencia soviética en Europa.

O corolario da doutrina da contención foi a teoría do dominó esgrimida en público por Eisenhower en 1954. Segundo esta teoría, se un país nunha determinada rexión do mundo se facía comunista, os demáis que conformaban a rexión también acabarían caendo baixo a influencia comunista; polo tanto, non se perdería só un país, senón toda unha rexión. Por iso se facía necesario frear a expansión soviética.

En setembro de 1947, en Szklarska Poreba (Polonia), durante as sesións de constitución da Kominform, o delegado soviético Andrei Jdanov expuxo as súas obxecións a que os países limítrofes da URSS en Europa aceptasen o Plan Marshall, para o que tildaba ao bloque agrupado en torno aos Estados Unidos como “imperialista e antidemocrático”. É a xeoestratéxica doutrina Jdanov, que rematou de consolidar a división do mundo en dous bloques, un capitalista e outro comunista. Ambos incrementarían o seu distanciamento constituindo asociacións militares (OTAN, Pacto de Varsovia) e económicas (CEE, COMECON) diferenciadas.

Coa desestalinización da URSS a partir de 1955, levada a cabo por Kruschev, iniciouse a coexistencia pacíficaEsta proposta comunista baseábase en que, durante un período, os países comunistas e capitalistas terían que convivir, e para evitar unha guerra mundial era preciso manter a “coexistencia pacífica [que] presupón a renuncia á guerra como medio de resolver as disputas internacionais”. Aínda que esta teoría tivo momentos de creba como a invasión de Hungría en 1956, a construción do muro de Berlín en 1961 e a crise dos misís en Cuba (1962), oficialmente mantívose en vigor ata a década de 1980, cando a URSS se encamiñará cara á súa extinción.

Xa no ano 1968, o seguinte líder soviético, Brezhnev, nun discurso diante do Soviet Supremo da URSS, estableceu a doutrina da soberanía limitada, xustificando a intervención militar do Pacto de Varsovia en calquera país do bloque soviético que tentase “pasar do socialismo ao capitalismo”. Con esta teoría xustificábase retroactivamente a invasión de Hungría en 1956 e a intervención en Checoslovaquia para acalar a “Primavera de Praga”.

Inmigración en España

Desde a década de 1990, a inmigración tense convertido en España nun fenómeno de importancia demográfica e económica. Segundo datos oficiais de xuño de 2013, no noso Estado hai uns 5.500.000 estranxeiros, isto é, case 1 de cada 9 residentes. No período 1991-2013, a proporción de estranxeiros residentes en España aumentou do 1% ao 12%. E isto, nun país que foi tradicionalmente foco de emigración -tendencia que se está a recuperar por mor da crise económica actual-. O incremento da inmigración ten consecuencias directas no repunte da natalidade e na estrutura do emprego en determinados sectores económicos. [Ver mapa de poboación estranxeira en 2012, xenerado en AUDES].

Os focos de atracción da inmigración correspóndense en todo momento coas áreas de maior desenvolvemento económico, que inclúen Madrid, o arco mediterráneo e as illas. Son as áreas que ofrecen maiores oportunidades laborais, antigamente na construción e agora na hostelería, o servizo doméstico e a agricultura intensiva.

O inmigrante-tipo correspóndese cun varón (aínda que no caso da inmigración centro e sudamericana predominan as mulleres) de 32 anos (se ben na inmigración procedente da UE hai un grupo considerable de persoas xubiladas) que traballa no sector servizos e procede, preferentemente, de Iberoamérica. Sen embargo, a situación xeográfica de España ás portas de África ofrece unha vía de entrada significativa para a inmigración subsahariana de cara ao espazo Schengen, moitas veces a traverso de rutas irregulares. [Ver gráfico de El País].

A actual Lei de Estranxeiría (2000) establece catro categorías administrativas dentro dos residentes extracomunitarios: a situación de tránsito, a estadía (aplicable a aqueles que non teñen vontade de permanecer en territorio español, e que afecta aos que, preferentemente por motivos de lecer ou negocios, non están máis de 3 meses no noso territorio -coa excepción explícita dos estudantes, que non se axustan necesariamente a este ritmo temporal-) e a residencia efectiva (ben sexa temporal -ata un período de 5 anos- ou definitiva e con carácter permanente).

12_migracions_actuais

¿Que foi de Hiro-Hito?

10_caricatura-szyk-ephemera-pamphlet-two

A caricatura de Arthur Szyk “Two Down and One to Go” foi utilizada polo Exército americano nun documental de propaganda (1945) para explicar como oporse ás accións de control mundial pretendidas polas forzas do Eixo en Europa e no Pacífico. Na caricatura, as efixies de Mussolini (fusilado o 28 de abril de 1945) e Hitler (que se suicidou 2 días despois, o 30 de abril) aparecen tachadas, mentres que só queda a de Hiro-Hito, emperador do Xapón.

O que foi emperador xaponés desde 1926 ten sido considerado responsable directo dos crimes de guerra cometidos polos xaponeses no período previo e durante a Segunda Guerra Mundial. Sen embargo, a insistencia do xeneral MacArthur en mantelo como símbolo da unidade do pobo xaponés librouno de estar como acusado nos xuizos de Tokio (1946). En cambio, a nova constitución xaponesa de 1946 -consagrando ao Emperador como símbolo do Estado e da unidade do pobo- delega todas as responsabilidades políticas no goberno, xa que os actos do Emperador esixen a súa aprobación, e Hiro-Hito quedou sen poder efectivo; o antigo “fillo do ceo” deixou de ser divino e todopoderoso. ¿Ata que punto o Emperador estivo directamente implicado nos crimes do exército xaponés? O revisionismo histórico máis recente -que non o dos anos inmediatos de posguerra, fidel a seguir exculpando a Hiro-Hito- volve acusar ao emperador como responsable directo das masacres en Nankín e de ataques como o de Pearl Harbor. A esta tese tamén se apuntou Manu Leguineche en “Recordad Pearl Harbor” (2001). Despois da súa morte, Hiro-Hito foi xulgado por crimes de guerra, mais aínda quedan moitas preguntas latexando.

En todo caso, o personaxe, un emperador que reinou case tanto tempo como a raíña Vitoria de Inglaterra, sigue envolto na polémica. Hiro-Hito viveu case un século, entre o ano en que Xapón e Gran Bretaña asinaron unha alianza militar (1901) e o ano que vería a caída do muro de Berlín (1989).

¿Podería ter asinado a rendición antes de ser bombardeada Hiroshima? En todo caso, a poboación xaponesa, moi maioritariamente nacida despois de 1945, terá que seguir conservando a memoria dos supervivintes que, por exemplo, deixaron as súas testemuñas en “White light, black rain”:

Afundimento

A partir do minuto 39 (¿foi no 39 cando empezou a Segunda Guerra, non si?) da película “Der Untergang” (“O afundimento”) prodúcese unha das escenas -senón a escena- máis parodiadas da historia do cine en youtube. Na escena real, Hitler ponse furioso e empeza a ser consciente do desastre unha vez que a división Steiner non avanza cara á defensa de Berlín; de feito, o xeneral Felix Steiner desobedeceu as ordes de Hitler e negouse a atacar aos soviéticos no sitio da capital alemana.

No film de Hirschbiegel, que parte da contratación de Traudl Junge -a través dos seus ollos introducímonos na intrahistoria dos últimos días de Hitler- como secretaria do Führer en 1942, nárranse os derradeiros momentos do réxime nazi, incluído o suicidio do Führer e Eva Braun o 30 de abril de 1945. A guerra chega ao distrito da Chancelería, os soviéticos avanzan cara ao búnker, as rúas aparecen esnaquizadas e defendidas por rapaces soldado -a última esperanza do réxime- como Peter, mais o ambiente agónico, as traizóns de Göring e Himmler  anticipan o angurioso final, no que a desesperación leva a Magda Goebbels a asasinar aos seus seis fillos antes de suicidarse xunto co seu home. Tan só a esperanza dunha Alemania nova se atisba, entre o cerco soviético, nas figuras de Junge e Peter, que finalmente conducen unha bicicleta cara a un futuro máis prometedor que as cinzas do réxime, as mesmas nas que se consumíu Hitler, rociado con gasolina o seu corpo e queimado tras o suicidio…

Hai uns meses tivo lugar en España a publicación dun éxito literario excepcional en Alemania que “resucitaba” a Hitler nos tempos actuais, precisamente nos tempos de youtube, e grazas a esta ferramenta volvía acadar unha popularidade notoria. Trátase da obra de Vermes “Ha vuelto”, que nos pon diante da tesitura de como sería asumida a figura do ditador hoxe en día.

“O que máis me sorprendeu foi o pobo. Eu, dende logo, fixen o humanamente posible por destruir todo o que permitise seguir vivindo neste solo profanado polo inimigo. Pontes, centrais eléctricas, estradas, estacións de ferrocarril: ordeei destruilo todo. ¿Cando? En marzo, e coido que me expresei con claridade a ese respecto. Había que destruir todos os servizos de abastecemento, as empresas de distribución de auga, as instalacións telefónicas, as granxas agrícolas, os bens materiais un por un, todo, e con iso quixen dicir nin máis nin menos que “todo”. (…)

Era xa innegable que o Pobo Alemán, na loita épica co inglés, co bolchevismo, co imperialismo, resultara vencido, e polo tanto, dígoo con toda claridade, tiña perdido o dereito a seguir existindo, nin sequera no primitivo estadio de pobo cazador e recolector. Así perdeu tamén o dereito a posuir empresas de suministro público, pontes e camiños.”

Timur Vermes: Ha vuelto“.

Por certo, non deixedes de lelo.